Лиофобты зольдердің каогуляциясы мен тұрақтылығы

Шын еріәтінділерден коллоидты системалардың айырмашылығы меншікті бетінің үлкенболуы және беттік энергиясы көп, Сондықтан екінші термодинамика заңы бойынша тұрақтылығы аз. Дисперсті системалар өздігінен еркін энергиясын көшіру арқылы өзі тұрақты күйге көшеді. Колоидты ерітіндінің жабысып, іріленіп, үлкен агрегаттар түзуіне байланысты, яғни каогуляция құбылысына байланысты. Көптеген коллоидты жүйелер термодинамикалық тұрақсыздығына қарамастан, кинетикалық тұрақты болып келеді.

Салыстырмалы тұрақтылықтың себебін түсіндіру үшін колоидтың кинетикалық және агрегаттық деген түсінікті Н.П.Песков кіргізді.

Агрегаттық тұрақтылық дегеніміз – бөлшектердің жабысуына, іріленуіне қарсы әсер ететін қасиеті. Мұндай тұрақтылықтың болу себебі зольдің бөлшектерінің бірдей зарядты болуымен түсіндіріледі. өйткені ондай зарядтар бөлінуге кедергі жасайды.

Коллоидты ерітінділерді алу жолдары:

1. дисперстілеу

2. конденсациялау

3. пептизациялау

Дисперстеу әдісі: а) механикалық б) электрлік диспертеу в) ультра дыбыспен ( кристалды торы берік емес өңдеу арқылы золь алады ) диспертеу және пиптизациялау әдістері болып төртке бөлінеді.

Каогуляцияға қарсы процесті пептизация деп атайды. Кебір жаңадан ашылған көлемді шөгінділерге айналдыру үшін арнаулы заттар пептизаторлар ( сыртқы фактор әсерінен шөгіндіге айналады ) қосу арқылы оларды колоидты системаға айналдыруға болады. Пептизпторлар коллоидты бөлшектер бетіне адсорбцияланып, олардың зольге айналуына себеп болады. Зольдерді алудың бұл әдісін пептизация деп атайды. Осы жолмен көлемді болып келген Fe(OH)₃ FeO ALCL₃ өңдеп , оның золін алуға болады.

Конденсация әдісімен коллоидты системаларды алудың жолы деп дисперсонды ортаны алмастыру әдісін конденсациялау және химиялық әдіс.

а) Дисперсонды ортаны алмастыру әдісіне заттың нағыз ерітіндісіне дисперсонды ортамен жақсы араласатын, бірақ дисперсті фаза ерімейтін сұйықтық қосады, нәтижесінде еріген зат өте ұсақ дисперсті фаза түрінде бөліне бастайды, яғни нағыз ерітіндіге еріген заттың бөлшектері өздігінен бірігіп конденсацияланып коллоидты күйге көшеді.

Коллоидты химия жеке ғылым ретінде тек 20 ғасырдың басында 1906-1910 ж. Дами бастады. А. Энштейн мен М.Смолуховский броундық қозғалыстың теориясын өңдеді. 1913 ж. А.В.Думанскии Россияда 1 ші рет коллоидты химияның лабораториясын ашты. Коллоидты химияның дамуына Н.П.песков, С.М.Липатов, Б.В.Дерягин, П.А.ребиндер, В.А.Каргин т.б көптеген орыс ғалымдары еңбек сіңірді.

Дисперсті системалар табиғатта кең тараған, күнделікті тұрмыста, техникадағы маңызы зор. Мысалы: тамақ дайындағанда майлар, маргарин, майонез, құймақ, сүт т.б кеңінен қолданылуда., олар коллоидты системаға жатады.

Көптеген физикалық-химиялық өзгерістер етті, балық жұмыртқасын пісіру, соустарды алу, қаймақты , нанның көгеруі, нан – булочкалардың көгеруі , сорпаның жарықтануы, кисель, желелерден сұйықтықтық бөлінуі коллоидты химияда оқылатын заңдылықтарғы бағынады.

Материалдағы да маңызы зор керамика, цемент, пластмасса, қағаз, жабысатын материалдағы, бояуларда, ауылшаруашылығында ( зиянкестерге қарсы түтіндер тудыратын тыңайтқыштарды гранулдау, топырақтың структурасын жақсартуда, жасанды тұнба, тұнбалар алуда ) соғыс техникада ( противомаскировочные түтін, тұман ) медецинада т.б.