X synp

(ynsanperwerlik-durmuş bilimler ugry boýunça)

Hepdede – 1 sagat, okuw ýylynda jemi – 34 sagat.

Aňyýeti ösdürmekde türkmen dili dersiniň ähmiýeti – 1 sagat.

Gaýtalamak üçin temalar – 2 sagat.

Goşma sözlemleriň görnüşleri.

Dyngy belgiler we olaryň ýerine ýetirýän hyzmaty.

Edebi diliň normalary – 8 sagat.

Edebi dil umumyhalk diliniň normalaşan görnüşidir.

Edebi dilimiziň normalary.

Ofoepik normalar.

Sözlerde sesleriň dürs aýdylyş normalary (sesleriň gysga-

-uzyn aýdylyşy, dodak we ýogyn-inçelik taýdan sazlaşygy) Orfoepik sözlük.

Orfogrfik normalar.

Esasy orfografik kadalar: düýp sözleriň, bir, iki, dört wariantly goşulmalaryň hem-

de ownuk bölekleriň ýazuw düzgüni.Orfografik sözlük.

Leksik normalar.

Sözleriň many gatnaşyklary, ulanylyş gerimi, işjeňligi, stillere gatnaşygy we

döreýiş çeşmesi taýdan derňewi. Düşündirişli sözlük.

Grammatik normalar. Forma ýasaýjy we iýtgediji goşulmalaryň ulanylyşy.

Dil medeniýeti. Tekstde edebi diliň normalarynyň berjaý edilişi.

STILISTIKA – 12 sagat.

Stilistika sözleriň ulanylyş aýratynlyklarynyň öwrenilýän bölümi hökmünde.

Edebi diliň stilleri.

Çeper stil. Çeper eserleriň dil aýratynlyklary, onuň sözleýiş diline ýakynlygy. Diliň

çeperçilik serişdeleri.

Sinonimler, olaryň stilistik hyzmaty.

Antonimler, olaryň stilistik hyzmaty.

Omonimler, olaryň stilistik hyzmaty.

Köp manyly sözler (polisemiýa), olaryň stilistik hyzmaty.

Täze sözler (neologizmler), olaryň stilistik hyzmaty.

Arhaizmler.

Dilde gaýtalanma hadysasy (tawtologiýa).

Durnukly söz düzümleriniň, nakyllaryň stilistik hyzmaty.

Göçme manyda ulanylýan sözleriň (meňzetme, deňeşdirme, metafora) stilistik

hyzmaty.

Jemgyýetçilik-publisistik stil. Gazet-žurnallaryň, radio-telewideniýäniň we

jemgyýetçilik-syýasy kitaplaryň dil aýratynlyklary.

Ylmy stil. Ylmy işleriň dil aýratynlyklary. Ylmy adalgalar.

Resmi iş stili. Resminamalaryň, gulluk hatlarynyň hem-de raýat ýazgylarynyň dil

aýratynlyklary.

Baglanyşykly sözleýiş - 1 sagat.

Arza. Onuň ýazylyş tertibi. Arzanyň terkstinden edilýän talaplar, onuň many-

mazmunynyň göz öňünde tutulýan maksada laýyklylygy.

Haýyş haty, onuň arzadan tapawudy.

Baglanyşykly sözleýiş - 1 sagat.

Resmi iş stilinde raýat ýazgylary.Terjimehal, oňa mahsus bolan dil serişdeleri,

onuň ýazylyş tertibi.

Jemleýji sapak – 1 sagat.

Okuw ýylynyň ahyrynda geçilenleri gaýtalamak – 2 sagat.

Okuw materiallary – 26 sagat.

Sözleýşi ösdürmek – 2 sagat.

Annotasiýa, syn, diktant – 6 sagat.

Jemi - 34 sagat.

Okuwçylar 10-njy synpy tamamlanlarynda şu başarnyklary

ele almaly:

I Sözleýiş boýunça başarmaly

1. Okan, eşiden habarynyň mazmunyny gysgaça ýa-da giňişleýin düşündirmegi.

2. Sözleýşiň maksadyndan ugur alyp, söhbetdeşligi alyp barmagy.

3. Monology we gepleşigi dürli pursatlarda göwnejaý ulanmagy.

4. Tema degişli materiallary saýlamagy, sistemalaşdyrmagy we analiz

etmegi.

II Okuw materialy boýunça başarmaly

1. Edebi diliň normalaryny bilmegi.

2. Sinonimleriň, antonimleriň, omonimleriň, köp manyly sözleriň, täze we köne

sözleriň, şiwe sözleriniň stilistik hyzmatyny bilmegi we ýerlikli ulanmagy.

3.Dünýä dilleriniň we türki dilleriň toparlara bölünişini bilmeli, garyndaş

dilleriň leksikasyna degişli deňeşdirme geçirip bilmegi.

4. Dürli mazmyndaky çylşyrymly tekstleri dogry, labyzly hen basym okamagy,

manysyny düşündirmegi.

5. Netijeli okamagyň dürli görnüşlerini ele almagy.

6. Teksti meýilnama (ýönekeý, çylşyrymly, tezisleýin), konspekt, annotasiýa,

tablisa görnüşinde bermegi.

7. Okalan tekstiň stilini aýyl-saýyl etmegi.

III Ýazuw boýunça başarmaly

1. Orfografiýanyň, punktuasiýanyň düzgünlerini bilmegi.

2. Teksti emele getirmegiň talaplaryny berjaý etmegi.

3. Sinonimleri, antonimleri, omonimleri, köp manyly sözleri, täze we köne

sözleri, şiwe sözleri ýazuwda dogry ulanmagy.

4. Arza, terjimehal ýazmagy.

5. Teksti derňemegi.

ХI SYNP

Hepdede - 2 sagat, okuw ýylynda jemi - 68 sagat.

ХХI asyr aňyýet we tehnologiýa asyrydyr– 1sagat.

Gaýtalamak üçin temalar – 8 sagat.

Diliň aňyýeti ösdürmekdäki ähmiýeti.

Edebi diliň orfoepik, orfografik, leksik we grammatik normalary.

Türkmen dil bilimi. Görnükli türkmen dilçileri.

Dil biliminiň beýleki ylymlara gatnaşygy.

Ylmy stiliň dil aýratynlyklary – 12 sagat.

Ylmy adalgalar. Adalgalar sözlügi.

Tebigy we ynsanperwerlik bilimleriniň adalgalary.

Adalgalar sözlügi, onuň ähmiýeti.

Halkara adalgalar. Ylmy ösdürmekde terjime sözlükleriniň ähmiýeti.

Ylmy-barlag işleriniň esaslary – 26 sagat.

Ylmy edebiýatlar we olary özleşdirmegiň usullary.

Ylmy edebiýatyň mazmunyny özleşdirmegiň meýilnama, tezis, konspekt, syn,

annotasiýa, referat görnüşleri.

Dellilik maglumatlary ýygnamagyň görnüşleri.

Ylmy tekst, onuň dil ýaratynlyklary.

Salgylanmalaryň, epigraflaryň ulanylyş aýratynlyklary.

Bibliografik maglumatlaryň berlişi.

Ylmy işiň netijesiniň goralyşy.

Ylmy doklad.

Ylmy çekişmäniň medeniýet.

Ylmy işleriň önümçilige ornaşdyrylyşy.

Jemleýji sapak – 1 sagat.

Okuw ýylynyň ahyrynda geçilenleri gaýtalamak – 10 sagat.

Okuw materiallary – 58 sagat.

Annotasiýa, syn, diktant – 10 sagat.

Jemi - 68 sagat.