36. Сыртқы электр жабдықтау тораптары

Электрмен жабдықтау тораптарын келесідей түрге бөледі:

Сыртқы электрмен жабдықтау тораптары – ол энерго жүйесіне қосылған орыннан (аудандық қосалқы станция) кәсіпорындардың қабылдау пунктеріне дейін (БТҚС, ОТП, ТП);

Ауа желілері (ВЛ)

Ауа желісі –тірекке оқшаулама мен арматуралар көмегімен  бекітілген сымдар арқылы электрэнергиясын жеткізу және тарату құрылғыны атайды.

Ауа желісі үшін болат алюминді, алюминді, мысты, болатты, қолалы, болат қолалы сымдар және алюминийдің балқымаларынан жасалған сымдар қолданады.

Егер сымның бетіндегі электр өрісінің кернеулігі ауаның электр беріктігінен үлкен болса, бұл сымның айналасындағы ауаның ионизациялануы «тәж» («корона») құбылысын түсіндіреді. Желідегі кернеу жоғарылаған кезде сымдардың беткі жағының біркелкі болмауынан, ластануынан жергілікті тәж сымның барлық ұзындығы жалпы тәжге айналады.

Жалпы тәждің пайда болуына сәйкес келетін сым бетіндегі ең үлкен кернеулік

, кВ/см

мұндағы m – желінің көп сымды сымының біртегістік емес тегін білдіретін  коэффициент, 0,82-ге тең;

r₀ – сымдар радиусы, см;

δ – ауаның салыстырмалы тығыздығы, ол ≈1,04-1,05-ке тең.

Электр қондырғылардың ережелері бойынша (ПУЭ) Е₀=28кВ/см.

330-500кВ желілеріндегі индуктивті кедергіні және тәжге кететін шығынды азайту үшін тарамдалған сымдар қолданылады.

Кабель желілері (КЖ)

Кабель желілері әдетте олар ауа желілерін салуға қиын жерлерде төселеді (қалаларда, тұрғын жерлерде, өнеркәсіптік өндіріс аймағында). Олар ауа желілеріне қарағанда келесідей артықшылықтарға ие: ауаның әсер етуінен сақтайтын жабық төселуі, пайдалану кезіндегі  өте жоғарғы сенімділік және қауіпсіздік. КЖ ішкі және сыртқы электрмен жабдықтау тораптарында кең қолданылады.

Кабель тоқ өткізетін тал сымдардан (мыс немесе алюминьді), оқшауламадан (1000кВ-қа дейін - резеңке, 1000В-тан жоғары - көп қабатты сіңдірілген қағаз және әртүрлі пластикаттар) және де қорғаныс қабаттардан (алюминий, хлорвинил, қорғасыннан) тұрады.  Механикалық қорғаныс үшін болаттан жасалған лента және сым қорғанысы (броня) қапталады. Ылғалдан қорғау үшін сіңдірілген тоқымадан жасалған джутты қаптамамен қапталады.

37) Ішкі электр жабдықтау тораптары

ішкі электрмен жабдықтау тораптары завод ішіндегі, цехтар арасындағы, цех ішіндегі ауа және кабель желілері немесе шина сымнан (тоқсымнан) жасалуы мүмкін.

Ауа желілері (ВЛ)

Ауа желісі –тірекке оқшаулама мен арматуралар көмегімен  бекітілген сымдар арқылы электрэнергиясын жеткізу және тарату құрылғыны атайды.

Ауа желісі үшін болат алюминді, алюминді, мысты, болатты, қолалы, болат қолалы сымдар және алюминийдің балқымаларынан жасалған сымдар қолданады.

Егер сымның бетіндегі электр өрісінің кернеулігі ауаның электр беріктігінен үлкен болса, бұл сымның айналасындағы ауаның ионизациялануы «тәж» («корона») құбылысын түсіндіреді. Желідегі кернеу жоғарылаған кезде сымдардың беткі жағының біркелкі болмауынан, ластануынан жергілікті тәж сымның барлық ұзындығы жалпы тәжге айналады.

Жалпы тәждің пайда болуына сәйкес келетін сым бетіндегі ең үлкен кернеулік

, кВ/см

мұндағы m – желінің көп сымды сымының біртегістік емес тегін білдіретін  коэффициент, 0,82-ге тең;

r₀ – сымдар радиусы, см;

δ – ауаның салыстырмалы тығыздығы, ол ≈1,04-1,05-ке тең.

Электр қондырғылардың ережелері бойынша (ПУЭ) Е₀=28кВ/см.

330-500кВ желілеріндегі индуктивті кедергіні және тәжге кететін шығынды азайту үшін тарамдалған сымдар қолданылады.

Кабель желілері (КЖ)

Кабель желілері әдетте олар ауа желілерін салуға қиын жерлерде төселеді (қалаларда, тұрғын жерлерде, өнеркәсіптік өндіріс аймағында). Олар ауа желілеріне қарағанда келесідей артықшылықтарға ие: ауаның әсер етуінен сақтайтын жабық төселуі, пайдалану кезіндегі  өте жоғарғы сенімділік және қауіпсіздік. КЖ ішкі және сыртқы электрмен жабдықтау тораптарында кең қолданылады.

Кабель тоқ өткізетін тал сымдардан (мыс немесе алюминьді), оқшауламадан (1000кВ-қа дейін - резеңке, 1000В-тан жоғары - көп қабатты сіңдірілген қағаз және әртүрлі пластикаттар) және де қорғаныс қабаттардан (алюминий, хлорвинил, қорғасыннан) тұрады.  Механикалық қорғаныс үшін болаттан жасалған лента және сым қорғанысы (броня) қапталады. Ылғалдан қорғау үшін сіңдірілген тоқымадан жасалған джутты қаптамамен қапталады.