- •«Unix (Linux) операциялық жүйесі» пәнінен оқу тәжірибесі бойынша тәжірибелік жұмыстар жинағы
- •2014-2015 Оқу жылы
- •«Unix (Linux) операциялық жүйесі» пәні бойынша оқу тәжірибесінен күнтізбелік-тақырыптық жоспардан үзінді
- •Тәжірибелік жұмыс №1,2,3
- •Командалар
- •Командалар не істей алады? unix жүйесінін сыртқы келбеті бағдарламаларды және жүйенін саймандық құралдарын тұрады. Олар функцияларға бөлінеді:
- •Файлдық жүйе
- •Символдық каналдын байланысы – бұл файл басқа файлдарды көрсетеді.
- •Unix қабықшалары
- •Unix ож-де еңгізу/шығару жүйелерімен жұмыс
- •Unix командалары қателерді арнайы шығару жүйесіне шығарылады (standard error)
- •Бақылау сұрақтары:
- •Тәжірибелік жұмыс № 4,5,6
- •Ядро модульдері
- •Ядромен арақатынас принциптері.
- •Файлдық жүйе
- •Символдық каналдын байланысы – бұл файл басқа файлдарды көрсетеді.
- •Файлдық жүйенің мысалы
- •Жүйелік буферизацияның енгізу – шығару принциптері
- •Енгізу – шығаруды басқаруға арналға жүйелік шақырулар
- •Тәжірибелік жұмыс № 7,8,9
- •2. Кейбір жиі қолданылатын командалар:
- •Pwd ағымдағы директорияның атын алу
- •Cd ағымдағы директорияны өзгерту
- •Ls Каталогты басып шығару
- •Rm Файлды немесе директорияны жою.
- •Mkdir Директория құру
- •Chmod Файлға ену құқығын өзгерту.
- •Файл типтері
- •Тапсырмалар: cat, cd, cp, cut, echo, find, grep, head, ln, ls, mkdir, mv, paste, pwd, sort, tail, tar, touch, uniq, wc командаларымен жұмыс. Жүйеге кіргеннен кейінгі командалық жол
- •1. Cat файл-аргументтерді стандартты шығаруға жинақтау немесе шығару арқылы келесі команданы орындап нәтижені көріңіз
- •2. More, pg Файлды жол бойынша көру әрекетін орындаңыз.
- •3. Cp Файлдарды көшіру командасын пайдалану арқылы «файл1»-дің көшірмесін «файл2»-ге көшіру әрекетін орындаңыз
- •Тәжірибелік жұмыс № 10,11,12 Курс тақырыбы: 1.2. Linux/unix ож файлдық жүйесі
- •Енгізу – шығарудың жүйесіне
- •Unix файлдық жүйенің негізгі каталогтар
- •Файлдық жүйе
- •Қалыпты (стандартты) бумалар
- •Тіркеу параметрлері
- •Ntfs рұқсаттылығы
- •Ntfs рұқсатын қолдану
- •Unix операциялық жүйенің файлдары
- •1.Командаларды пайдаланып операциялық жүйе туралы ақпараттарды көрсетіңіз.
- •Тәжірибелік жұмыс № 13,14,15 Курс тақырыбы: 1.4. Желі конфигурациясын орнату
- •Терминал
- •Теркеу ат алу
- •Тіркеу процедурасы
- •Тәжірибелік жұмыс № 16,17,18
- •1.5 Тақырып. Linux/unix ож администрациялау жүйесі
- •Қолданушы командалар не істей алады? unix жүйесінін сыртқы келбеті бағдарламаларды және жүйенін саймандық құралдарын тұрады. Олар функцияларға бөлінеді:
- •Символдық каналдын байланысы – бұл файл басқа файлдарды көрсетеді.
- •Сұрақтарға жауап беріңіз.
- •Пайдаланылған әдебиеттер тізімі.
- •2. Командный язык ос unixАвторлары:Ктитров с.В., Овсянникова н.В. 2007
Ntfs рұқсаттылығы
NTFS рұқсаты (NTFS permissions) - бұл объектілерге қолданушылардың енуін шектеуге арналған файл немесе каталогтардың (папка) арнайы кеңейтілінген тізімі. Олар тек NTFS файлдық жүйесі орнатылған томдарда ғана болады. Рұқсаттар қолайлы қорғанысты қамтамасыз етеді, себебі оларды каталогтарға да, жеке файлдарға да қолдануға болады, олар сондай-ақ жергілікті қолданушыларда (сақтандырылған файлдары мен папкалары бар компьютерлерде жұмыс істейтін) да, желі бойынша ресурстарға қосылатын колданушыларға да тарайды. Рұқсаттарды олардың құқықтарымен шатастыруға болмайды. Бұлар - мүлдем өзгеше түсініктер. Өкінішке қарай, бұл екі терминді техникалық әдебиеттерде де, күнделікті өмірде де жиі шатастырады. Шығу көзі, ең алдымен, негізгі ағылшын тілді материалдарды аудару кезінде пайда болады.
NTFS рұқсаттылығы - ресурс орналасқан компьютерде жұмыс істейтін жергілікті қолданушылардан осы pecypcтарды қорғау қызметін атқарады. Сонымен қатар, желі бойынша жалпы папкаға қосылатын өзге де қолданушы-лардан қорғауғаболады. Байқағанымыздай, бұл жағдай-да қолданушыларға ресурстарға енуді шектеудің екі механизмі есер етеді: біріншісі - желілік, одан кейін - жергілікті, файлдық. Сондыңтан қорытындылық ену мүмкіншілігі ең төменгі желілік және файлдық мүмкіншіліктер түрінде аныңталады. Мүнда желіде жүмыс істейтін колданушының ресурстарға енудің қорытындылық желілік мүмкіншіліктері, ену мүмкіншілігінің тізімінде ең жоғарғы мүмкіншілік түрінде есептелінетінін айта кету керек, себебі колданушы тізімде көрсе-тілген бірнеше топтың мүшесі болуы мүмкін. Сондай-ақ, NTFS мүмкіншілігінде де: қолданушы енуді басқару тізімінде көрсетілген ең жоғарғы мүмкіншілікке ие болады, тек кана No Access (енуге болмайды) мүмкіншілігі басңа мүмкіншіліктерді жойып жібере алады.
NTFS мүмкіншілігі сақтандырудың жоғарғы түрлілігін қамтамасыз етеді: папкадағы әрбір файлдарға өзінің мүмкіншіліктерін орнатуға болады. Мысалы, бір қолданушыға файлдың құрамын өзгертуге және санауға мүмкіндік берсе, екінші қолданушыға тек қана санауға, ал үшінші қолданушыға мүлдем енуге рұқсат берілмеуі мүмкін. Айта кету керек, ACL тізімінде мүмкіншіліктерді міндетті түрде орнату қажет және жеке қолдану-шыларды тіркеу жазбасын емес, қолданушылар тобын тіркеу жазбаларын қолдану керек.
Сонымен, әрбір файлдык объектте өзінің енуді басқару тізімі болады. Бұл тізім файлдың объектісі бар каталогтық басқару тізімінен артық. Бастапқы каталогқа сәйкес файл-каталог қарапайым файлға қарағанда, контейнерлік типтегі объект болып келеді, яғни онын, құрамында бірнеше файлдық объект болуы мүмкін. Жаңа файлдық объект құру кезінде, ол NTFS мүмкіншілігін игереді. Сондықтан файлдық объектілерді көшіру кезінде олар аталық мүмкіншіліктерге сейкес келетін мүмкіншіліктерге ие болады. Сонда да, файлдар мен каталогтарды бір диск шегінде орындарын алмастыру кезінде, енуді басқару тізімі өзгермейді. Бұл жағдай оңай түсіндіріледі. Енуді басқару тізімі файлдық объектінің деректер ағымының бірі болып табылады және оған ену каталогтың элементі арқылы жүзеге асады. Сондықтан да файлдың орны жайында ақпараттын, өзгеруі файлдың деректер ағымына әсер етпеуі тиіс. Егер файлды (каталог асты) NTFS-тің бір дискісінен екіншісіне орын ауыстырған кезде, жаңа дискіде каталогтың жаңа элементтері күрылып, олар өздері қүрылған контейнердің ену мүмкіншілігіне ие болады. Бұл өте маңызды жағдай және NTFS мүмкіншілігімен жүмыс істеу кезінде естен шығармау керек.
ACL тізімі жайында жоғарыда айтып өттік. Олар көп объектілерде болуы мүмкін. NTFS-тағы әрбір файлдың объектіде негізінен екі тізім болады. Біріншісі - DACL (Discretionary ACL - енуді басқарудын. дискрециондық тізімі). Тек осы тізім файдық объектілерге енуді шектеу ді бейнелейді, яғни топтар мен қолданушылар, рұқсат етілген және рұқсат етілмеген амалдарды анықтайды. Бұл тізімді берілген файлдық объекттің мүмкіншілігін (change permissions) өзгертуге мүмкіндігі бар кез келген колданушы өзгерте алады. Әдетте мүндай мүмкіншілік Р ерпімен белгіленеді (permissions сөзінен).
Екінші тізім - SACL (System ACL - енуді басқарудың жүйелі тізімі). Бұл тізім тек аудитқа арналған, және оны тек кана өкімшілік қүрып, өзгерте алады. Алғашында SACL тізімі бос болады, бірақ оны толтыруға болады. Файлдық объектке жүргізілетін амалдардың кайсысы сетті орындалды немесе істен шыққанына байланысты әкімшілік тізімді толвырады.
