- •«Unix (Linux) операциялық жүйесі» пәнінен оқу тәжірибесі бойынша тәжірибелік жұмыстар жинағы
- •2014-2015 Оқу жылы
- •«Unix (Linux) операциялық жүйесі» пәні бойынша оқу тәжірибесінен күнтізбелік-тақырыптық жоспардан үзінді
- •Тәжірибелік жұмыс №1,2,3
- •Командалар
- •Командалар не істей алады? unix жүйесінін сыртқы келбеті бағдарламаларды және жүйенін саймандық құралдарын тұрады. Олар функцияларға бөлінеді:
- •Файлдық жүйе
- •Символдық каналдын байланысы – бұл файл басқа файлдарды көрсетеді.
- •Unix қабықшалары
- •Unix ож-де еңгізу/шығару жүйелерімен жұмыс
- •Unix командалары қателерді арнайы шығару жүйесіне шығарылады (standard error)
- •Бақылау сұрақтары:
- •Тәжірибелік жұмыс № 4,5,6
- •Ядро модульдері
- •Ядромен арақатынас принциптері.
- •Файлдық жүйе
- •Символдық каналдын байланысы – бұл файл басқа файлдарды көрсетеді.
- •Файлдық жүйенің мысалы
- •Жүйелік буферизацияның енгізу – шығару принциптері
- •Енгізу – шығаруды басқаруға арналға жүйелік шақырулар
- •Тәжірибелік жұмыс № 7,8,9
- •2. Кейбір жиі қолданылатын командалар:
- •Pwd ағымдағы директорияның атын алу
- •Cd ағымдағы директорияны өзгерту
- •Ls Каталогты басып шығару
- •Rm Файлды немесе директорияны жою.
- •Mkdir Директория құру
- •Chmod Файлға ену құқығын өзгерту.
- •Файл типтері
- •Тапсырмалар: cat, cd, cp, cut, echo, find, grep, head, ln, ls, mkdir, mv, paste, pwd, sort, tail, tar, touch, uniq, wc командаларымен жұмыс. Жүйеге кіргеннен кейінгі командалық жол
- •1. Cat файл-аргументтерді стандартты шығаруға жинақтау немесе шығару арқылы келесі команданы орындап нәтижені көріңіз
- •2. More, pg Файлды жол бойынша көру әрекетін орындаңыз.
- •3. Cp Файлдарды көшіру командасын пайдалану арқылы «файл1»-дің көшірмесін «файл2»-ге көшіру әрекетін орындаңыз
- •Тәжірибелік жұмыс № 10,11,12 Курс тақырыбы: 1.2. Linux/unix ож файлдық жүйесі
- •Енгізу – шығарудың жүйесіне
- •Unix файлдық жүйенің негізгі каталогтар
- •Файлдық жүйе
- •Қалыпты (стандартты) бумалар
- •Тіркеу параметрлері
- •Ntfs рұқсаттылығы
- •Ntfs рұқсатын қолдану
- •Unix операциялық жүйенің файлдары
- •1.Командаларды пайдаланып операциялық жүйе туралы ақпараттарды көрсетіңіз.
- •Тәжірибелік жұмыс № 13,14,15 Курс тақырыбы: 1.4. Желі конфигурациясын орнату
- •Терминал
- •Теркеу ат алу
- •Тіркеу процедурасы
- •Тәжірибелік жұмыс № 16,17,18
- •1.5 Тақырып. Linux/unix ож администрациялау жүйесі
- •Қолданушы командалар не істей алады? unix жүйесінін сыртқы келбеті бағдарламаларды және жүйенін саймандық құралдарын тұрады. Олар функцияларға бөлінеді:
- •Символдық каналдын байланысы – бұл файл басқа файлдарды көрсетеді.
- •Сұрақтарға жауап беріңіз.
- •Пайдаланылған әдебиеттер тізімі.
- •2. Командный язык ос unixАвторлары:Ктитров с.В., Овсянникова н.В. 2007
Файлдық жүйенің мысалы
Жолдын аты компоненттерден тұрады, орталары бөлу сызық арқылы ашылады. әр компонента символдардын жиынтығы болып табылады. Ол каталогқа уникалды болады. Мысалы, "/etc/passwd", "/bin/who" және "/usr/src/cmd/who.c" ағаштын шыңындағы файлдарға жолды көрсетеді, ал "/bin/passwd" и "/usr/ src/date.c" жолдары дұрыс көрсетпейді, өткені ондай спрап желісі жоқ.
Үрдістерді басқару. Енгізу-шығаруды басқару.
Енгізу-шығаруды басқару
UNIX ОЖ-нде енгізу-шығарудын ұйымдастыруының үш типін және драйвелердін үш типін көрсетуге болады.
Түрлері:
Блоктық енгізу – шығару
Символдық енгізу – шығару
Потоктық енгізу - шығару
Блоктық енгізу – шығару каталогтармен және жай файлдармен жұмыс істеуге арналған. Қолданушы деңгейінде файлдармен жұмыс істеген кезінде виртуалдық жадынын сегменттерін тікелей көрсетуге болады. Бұл мүмкімдігі блоктық енгізу-шығарудын жоғарғы деңгейі болып қарастырылады.
Символдық енгізу – шығару қолданушының адрестік ортасында және керекті құрылғалардын ортасында тікелей ауысуды орындау үшін қызмет етеді. Барлық символдық драйверлердің жалпысы: қолданушылық және ядерлық адрестік орталарында мәліметтермен алмасуын қамтамасыз ету функциясы.
Потокотық енгізу – шығару символдық енгізу - шығаруға ұқсас, бірақ потокқа аралық өңдеу модульдері қосылады.
Жүйелік буферизацияның енгізу – шығару принциптері
Шығымдарды азайту әдісі блоктық енгізу – шығару буферизациясы болып табылады. Сыртқы құрылғының жадының блоктары негізгі жадының буфер облысында оқылады, ол UNIX ОЖ-нде жүйелік кэш деп аталады.
Енгізу – шығаруды басқаруға арналға жүйелік шақырулар
Әртүрлі файлға ену үшін қолданушылық процеесс алдын ала open, creat, dup немесе pipe жүйелік шақырумен файлға қосылу керек.
open (pathname, mode) жүйелік шақырудын тізбек әрекеттері:
кіру параметрлердін талдауы
жалпыжүйелік облысында жүйелік файлды жазулуын қоюға ортасы бар
файлдық жүйенің архивинде "pathname" атымен файлға іздеу салынады және файлдық жүйенің деңгейінде жазылу файлынды іздейді (vnode UNIX V System 4 терминдарында);
vnode-ты file құрылымен байланыстырамыз.
open және creat жүйелік шақырулар ұқсас болады. Әр файлды creat жүйелік шақыру арқылы ашуға болады, ал жаңа файлды құру үшін open жүйелік шақыруды қолданылады.
dup жүйелік шақыру(duplicate – көшіру) ашлған файлдын жаңа декрипторын құруға арналған. Бұл жүйелік шақыру енгізу – шығаруды бағыттау үшін қолданылады.
Басқа жүйелік шақыруларға read және write жүйелік шақырулар жатады. read жүйелік шақыруы келесідей орындалады:
жалпыжүйелік кестеде көрсетілген файлдын дескрипторы болады және де ол берілген процесстердін берілген файлға заңдалаған анықтайды.
Vnode-қа синхрондалған блокировка қойылады.
Жаңа немесе бұрынға буферизация механизмді қолданып оқу басталады, содан кейін қолданушылық адрестік ортасында қойлалы болу үшін берілгендерден көшірме жасалынады.
close жүйелік шақыруы драйверлердін қолданушылық процесстермен байланысын ажыратады.
ioctl арнайы жүйелік шақыру арнайлы файлдарға ғана жатады. Ол басқа файлдарға жатпайды. ioctl жүйелік шақыруы негізінде әрбір драйвердін интерфейсін кенейтеді. ioctl параметріне операция коды және бір жады облысына көрсеткіштер жатады. Барлық интерпретацияларды драйвер орындайды.
Драйверлердін Интерфейстік жалпы сызбасы
Блоктық драйверлер
Блоктық драйверлер сыртқы құрылғаларға қызмет көрсету үшін қолданылады және де олар жүйелік буферизацияны қолдаынылады. Драйверлермен жұмыс істеу үшін алдын ала өңдеуден өту керек. Егер қажетті блок буферлық бағанда болмаса онда UNIX ОЖ-ның ядросы strategy процедурасына қатынасады. Strategy ядро мен драйвер арасында стандартты интерфейсты ұйымдастырады.
Символдық драйверлер
Символдық драйверлерқұрылғыларға қызмет көрсету үшін қажет. Символдық драйверлердін мысалына принтерді алуға болады. Символдық драйверлер жүйелік буферизацияны қолданбайды. Олар тікелей қолданушылық процесінін жадынан мәліметтерді көшіреді.
Ағындық драйверлер
Ағындардын (streams) негізгі механизмі модульдік деңгейін арттыру және күрделі ішкі қисынды драйверлердін иілгіштігі.
1-деңгей тапсырмалары:
Тапсырмалар:
uname -a командасының көменімен UNIX операциялық жүйесінің ағымдағы атын анықтағыз.
user@desktop ~ $ uname -a
Linux thinkpad 2.6.13-gentoo-r4 #1 Mon Oct 17 12:09:36 MSD 2005 i686 Intel(R)...
Ескерту: Ядроның комптляция уақыты және процессордың типі, жүйенің толық версиясы шығады.
Вывести содержимое каталога с помощью команды ls /proc: командасының көмегімен proc каталогының мазмұнын (құрамын) көрсетіңіз.
user@desktop ~ $ ls /proc
1/ 7/ 8113/ 8209/ 9073/ dri/ modules
103/ 7060/ 8124/ 8211/ 9324/ driver/ mounts@
106/ 7128/ 8125/ 8213/ 9325/ execdomains mtrr
185/ 7693/ 8131/ 8215/ 937/ fb net/
186/ 7770/ 8135/ 8319/ 9376/ fb1/ partitions
...
who командасының көменігмен ағымдағы пользовательдерді шығару жолдарын көрсетіңіз.
user@desktop ~ $ who
user tty1 2005-10-24 13:17
user pts/0 2005-10-24 13:19
user pts/2 2005-10-24 23:59
mount командасының көмегімен барлық жөнделген(примонтированных) құрылғылардың тізімін шығару.
user@desktop ~ $ mount
/dev/hda6 on / type reiserfs (rw,noatime)
proc on /proc type proc (rw)
sysfs on /sys type sysfs (rw)
udev on /dev type tmpfs (rw,nosuid)
devpts on /dev/pts type devpts (rw)
/dev/hda1 on /mnt/win type ntfs (ro,uid=1000,gid=100,nls=utf8)
Қосымша тапсырмалар: төмендегі сұрақтарға жауап беріңіз.
Жүйенің ағымдағы уақытымен түпкі каталогтың құрылған уақытын салыстырыңыз.
Жүйенің барлық файлдық типтерін, осы уақыттағы жөнделген (примонтированных), түпкі каталогтың файлдық жүйесі қай типке екенін анықтау жолдарын көрсетіңіз.
/proc каталогының қай файлда жүйелік жады туралы ақпарат сақталған.
Төменде көрсетілген комананың нәтижесін түсіндіріңіз. (cat /etc/passwd | cut -f7 -d: | uniq: қайталатын командалық жолды жою)
user@desktop test $ cat /etc/passwd | cut -f7 -d: | uniq
/bin/bash
/bin/false
/bin/sync
/sbin/shutdown
/sbin/halt
/bin/false
...
2-деңгей тапсырмалары:
Тапсырмалар:
/etc каталогындағы бір күн бұрын өзгертілген файлдарды шығару жолдарын көрсетіңіз.
[user@localhost test]$ find /etc -mtime -1
/etc
/etc/issue
/etc/issue.net
/etc/mtab
Вывод всех файлов в каталоге, не принадлежащих пользователю user пользователіне қатысты емес барлық /tmp каталогының файлдарын шығарыңыз?
[user@localhost test]$ find /tmp \! -user user
/tmp
/tmp/.private
/tmp/.font-unix
/tmp/.X11-unix
Ағымдағы барлық «~» аяқталатын каталогтарды жою әрекетін орындаңыз
[user@localhost test]$ find -name "*~" –delete
Ағымдағы каталогтың барлық тестік файлдарын шығарыңыз.
[user@localhost test]$ find ~ -name "*.txt" -exec echo {} \;
/home/user/a.txt
/home/user/unix_commands.txt
Барлық тестік файлдарды дискіге (флешкага) көшіру жолын көрсетіңіз.
[user@localhost test]$ find ~ -name "*.txt" -exec cp {} /mnt/floppy/ \;
3- деңгей тапсырмалары:
Тапсырмалар: Командаларды енгізу-шығаруды басқару.
Ағымдағы каталог және ағымдағы ішкі каталогтардың барлық файлдарды шығару әрекетін орындаңыз.
[user@localhost ~]$ find
.
./xxx
./xxx/yyy
./xxx/yyy/zzz
./file.test
Экранға «Hello, world»: хабарламасын шығару жолдары шығарыңыз.
[user@localhost ~]$ echo "Hello, world."
Hello, world.
[user@localhost ~]$
Файлдың құрамындағы нөмерленген жолдарды номермен, ал номерленбеген жолдарды бос жол ретінде шығару жолдарын көрсетіңіз.
[user@localhost ~]$ cat -b file1
Number 1
Number 2
Number 3
Number 4
Number 5
Барлық жолдарды нөмерлеу.
[user@localhost ~]$ cat -n file1
Number 1
Number 2
Number 3
Number 4
5
6
7 Number 5
