- •«Unix (Linux) операциялық жүйесі» пәнінен оқу тәжірибесі бойынша тәжірибелік жұмыстар жинағы
- •2014-2015 Оқу жылы
- •«Unix (Linux) операциялық жүйесі» пәні бойынша оқу тәжірибесінен күнтізбелік-тақырыптық жоспардан үзінді
- •Тәжірибелік жұмыс №1,2,3
- •Командалар
- •Командалар не істей алады? unix жүйесінін сыртқы келбеті бағдарламаларды және жүйенін саймандық құралдарын тұрады. Олар функцияларға бөлінеді:
- •Файлдық жүйе
- •Символдық каналдын байланысы – бұл файл басқа файлдарды көрсетеді.
- •Unix қабықшалары
- •Unix ож-де еңгізу/шығару жүйелерімен жұмыс
- •Unix командалары қателерді арнайы шығару жүйесіне шығарылады (standard error)
- •Бақылау сұрақтары:
- •Тәжірибелік жұмыс № 4,5,6
- •Ядро модульдері
- •Ядромен арақатынас принциптері.
- •Файлдық жүйе
- •Символдық каналдын байланысы – бұл файл басқа файлдарды көрсетеді.
- •Файлдық жүйенің мысалы
- •Жүйелік буферизацияның енгізу – шығару принциптері
- •Енгізу – шығаруды басқаруға арналға жүйелік шақырулар
- •Тәжірибелік жұмыс № 7,8,9
- •2. Кейбір жиі қолданылатын командалар:
- •Pwd ағымдағы директорияның атын алу
- •Cd ағымдағы директорияны өзгерту
- •Ls Каталогты басып шығару
- •Rm Файлды немесе директорияны жою.
- •Mkdir Директория құру
- •Chmod Файлға ену құқығын өзгерту.
- •Файл типтері
- •Тапсырмалар: cat, cd, cp, cut, echo, find, grep, head, ln, ls, mkdir, mv, paste, pwd, sort, tail, tar, touch, uniq, wc командаларымен жұмыс. Жүйеге кіргеннен кейінгі командалық жол
- •1. Cat файл-аргументтерді стандартты шығаруға жинақтау немесе шығару арқылы келесі команданы орындап нәтижені көріңіз
- •2. More, pg Файлды жол бойынша көру әрекетін орындаңыз.
- •3. Cp Файлдарды көшіру командасын пайдалану арқылы «файл1»-дің көшірмесін «файл2»-ге көшіру әрекетін орындаңыз
- •Тәжірибелік жұмыс № 10,11,12 Курс тақырыбы: 1.2. Linux/unix ож файлдық жүйесі
- •Енгізу – шығарудың жүйесіне
- •Unix файлдық жүйенің негізгі каталогтар
- •Файлдық жүйе
- •Қалыпты (стандартты) бумалар
- •Тіркеу параметрлері
- •Ntfs рұқсаттылығы
- •Ntfs рұқсатын қолдану
- •Unix операциялық жүйенің файлдары
- •1.Командаларды пайдаланып операциялық жүйе туралы ақпараттарды көрсетіңіз.
- •Тәжірибелік жұмыс № 13,14,15 Курс тақырыбы: 1.4. Желі конфигурациясын орнату
- •Терминал
- •Теркеу ат алу
- •Тіркеу процедурасы
- •Тәжірибелік жұмыс № 16,17,18
- •1.5 Тақырып. Linux/unix ож администрациялау жүйесі
- •Қолданушы командалар не істей алады? unix жүйесінін сыртқы келбеті бағдарламаларды және жүйенін саймандық құралдарын тұрады. Олар функцияларға бөлінеді:
- •Символдық каналдын байланысы – бұл файл басқа файлдарды көрсетеді.
- •Сұрақтарға жауап беріңіз.
- •Пайдаланылған әдебиеттер тізімі.
- •2. Командный язык ос unixАвторлары:Ктитров с.В., Овсянникова н.В. 2007
Ntfs рұқсатын қолдану
NTFS рұқсатын қолданушылар мен топтардың тіркеу жазбаларына меншіктелсе, ену мүмкіншілігі - жалпы желілік ресурстарға меншіктеледі. Қолданушы рұқсатты өз бетімен немесе рұқсаттары бар бір немесе бірнеше топтың мүшесі ретінде ала алады. NTFS рұқсаттарын каталогта қолдану жалпы ресурстарға ену мүмкіндігін ңолданумен үқсас. Каталогқа немесе файлға мүмкіншілікті басқару нүсқаушы арқылы жүреді. Ол үшін объектті тышқанның оң батырмасымен шертіп, контекстілік менюден Properties командасын таңдап, ашыл-ған терезеде Security (қауіпсіздік) қосымшасына өту керек. Мүнда үш бөлім бар. Біріншісі, Permissions (жоғарғы) (рұқсат) батырмасы бар, көруге және/немесе өзгертуге, яғни DACL тізімін басқаруға мүмкіндік береди Екіншісі Audit (аудит) батырмасы (ортаншы) SACL тізімін басқаруға арналған. Ең соңғы (төменгі) Owner (иесі) батырмасы файлдық объектіні көруге және немесе иесін ауыстыруға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, NTFS рұқсатын командалық жолдың интерфейсі арқылы орнатуға және немесе өзгертуге болады.
Ол үшін, мына команда қолданылады:
CACLS Имя Файла [/T] [/E] [/C] [/G Имя Пользователя: доступ]
[/R Имя Пользователя [...]] [/P Имя Пользователя: доступ [...]]
[/D Имя Пользователя [...]]
мұндағы,
Имя Файла - енуді басқару тізімі бар файл атауы;
/T - ағымды каталогта және барлық каталог астындағы көрсетілген файл үшін енуді басқару тізімін ауыстьфу;
/Е - енуді басқару тізімін ауыстыру орнына өзгерту;
/С - енуге рұқсат болмаған кездегі қателіктің орындалуын жалғастыру;
/G Имя Пользователя: доступ - көрсетілген қолданушылар үшін рұқсаттарды анықтау, мұндағы доступ өлшемі:
R - оқу
С - өзгерту (жазба)
Ғ - толық енуге тең.
/R Имя Пользователя - қолданушы үшін сұраныс рұқсаттылығы (тек /Е кілтімен бірге)
[/P Имя Пользователя: доступ - көрсетілген қолданушыға берілген рұқсаттардың ауысуы, оның өлшемі мынаған тең:
N - берілмеген
R - оқу
С - өзгеріс (жазба)
Ғ - толық ену
/D Имя Пользователя - көрсетілген қолданушыға енуге рұқсат жоқ.
Бірнеше файлдарды белгілеп алу үшін арнайы белгілер қолданылады. Командада бірнеше қолданушыларды көрсетуге болады.
Әр файлдық объектіде өзінің иесі мен құраушысы бар. NTFS томында файл немесе папка құраған қолданушы осы файл немесе папканың иесі болып табылады. Файлдың немесе папканың иесі өзінде сәйкес рұқсаты болмаса, да өзінің файлы мен пакасына енуге рұқсатты енгізуге және өзгертуге мүмкіндігі бар. Егер бұл қолданушы Administrators (әкімшілік) тобының мүшесі болса, Administrators тобының барлығы ие болып шығады.
Unix операциялық жүйенің файлдары
Файлдар түрлілігі. UNIX ОЖ – де файл ұғымы сыртқы жады құрылығыларында болатын кәдімгі файлдар мен жұмыс істеуге мүмкіндік беретін әмбебап абстракция болып табылады; сыртқы жады құрылғыларынан айрықша құрылғылармен; басқа процестермен динамикалық генерацияланатын ақпаратпен, т.б. Бұл мүмкіндіктерді ұстану үшін UNIX ОЖ файлды жүйенің біртекті әдіспен файлдардың бірнеше типтерін ұстанады, олардың негізгілері кәдімгі (егер күнделікті болса) файлдар файлдық жүйе ұстанатын сыртқы жады құрылғыларындағы блоктар жиыны болып табылады. Осындай файлдар мәтінді ақпаратты сияқты екілік ақпаратты да қамтиды. Файлдық жүйе қолданушы жүйе деңгейінде кәдімгі файлды ұстануды байттар кезегі сияқты қамтамасыз етеіп кәдімгі файлдарға қандайда бір құүрылымды жазбайды.
Операциялық жүйенің өз компоннттерімен интерпритациялауға тиісті кейбір файлдар үшін UNIXөлшенген құрылымды ұстанады. Осындай файлдардың маңызды мысалдары объектілі және орындалатын файлдар болып табылады. Бұл файлдардың құрылымдары компилияторлармен , байланыс редакторымен және жүктегіштермен орындалады. Бірақ бұл құрылым файлдық жүйеге белгісіз. Ол үшін осындай файлдар кәдімгі файлдар болып табылады.
Кәдімгі файлдардың болуы иерархиялық файлдық жүйелерді құру үшін жеткілікті емес. Файлдар атауларын сәйкестендіретін каталогтар немесе олардың физикалық сипаттамасы бар каталогтар қажет. Каталогтар сыртқы жадыда кәдімгі файлда сияқты сақтанатын бірақ құрылымы файлдық жүйенің өзімен ұстанаттын файлдардың ерекше түрі болып табылады.
Каталог - файлының құрылым күрделі емес. Негізінде, каталог - әр элементті екі жолдан тұратын кесте: оның файлдық жүйесіндегі берілген файлдың і- торабының нөмері және осы нөмірмен байланысты файл атауы.
Арнайы файлдар деректерді сақтамайды. Олар физикалық сыртқы құрылғылардың файлдық жүйе атауларына көрсету механизімін қамтамасыз етеді. Жүйемен ұстанатын әр құрылғыға ең аз дегенде бір арнайы файл жатады. Арнайы файлдар mknod жүйел ішақырудың орындалуы кезінде жасалады, әр арнайы файлға сәйкес құрылғының драйвері деп аталатын бағдарламалқы жасақтаманың бір бөлігі сәйкес келеді. Арнайы файлға байланысты оқуды немесе жазуды орындаған кезде бағдарламалық коды қолданушы мен сәйкес физикалық құрылғы процесі арасында деректерді жіберуге жауап беретін сәйкес драйвердің тура шақырылкы болады. Сонымен бірге арнайы файлдар атаулары кәдімгі файлдар атауларын қолдануға болатын барлық жерде қолдануға болады.
Арнайы файлдардың екі түрі болады: блоктық және таңбалық.
Блоктық арнайы файлдар 512,1024,4096, немесе 8192 байттар размерлі деректер байтының блоктарымен ауысу болатын сыртқы құылғыларды елестетеді. Осындай құрылғылардың мысалы ретінде магниттік дискілерді атауға болады. Файлдық жүйелер ылғида блоктық құрылғыларда орналасады, сондықтан mount бұйрығында белгілі бір блоктық құрылғы аталады.
Таңбалық арнайы файлдар тең размерлі деректер блогімен ауысуды талап етпейтін сырқы құрылғыларға ұқсайды. Осындай құрылғылардың мысалы ретінде теминалдарды (сонымен бірге жүүйелі консоль), тізбект құрылғылар, магнитті таспалардың кейбір түрлерін қарастыруға болады. Кейбір таңбалы арнайы файлдар магнитті дискіге ұқсайды.
Блокты құрылғылармен деректерді ауыстырған кезде жүйе деректерді ішкі жүйелі кэште буферлейді. Белгілі бір уақыт интервалынан кейін жүйе «өзгерген» меткасы бар буферлерді «лақтырады». Негізгі қиындық компьютер кездейсоқ өшкен кезде жүйелі кештің ішіндегісі жойылу мүмкіндігі болып табылады. Онда сыртқы блоктық файлдар түсінбеушілік жағдайында қалуы мүмкін.
Таңбалы арнайы файлдармен ауысу жүйелі буферлеуді қолданбай тікелей жүргізіледі.
1- деңгей тапсырмалары:
Тапсырма:
1. rm Файлды немесе директорияны жою әрекетін Unix операциялық жүйеде жүзеге асырыңыз.
Команда форматы: rm [-fri] файл ...
-i - әр жою кезінде нақтылауды сұрап отыру
-r - ішкі каталогпен бірге жою
-f - нақтылауды сұрамай, бірден жою
Ескерту: Бос директорияны жою үшін келесі команданы қолдануға болады:
rmdir директория ...
Бос емес директорияны жою үшін келесі команданы қолдануға болады:
rm -r директория
2. mkdir командасы арқылы директория құрыңыз.
Директорияны құру үшін mkdir командасы пайдаланылады.
Команда форматы:
mkdir диреткория_аты ...
3. chmod Файлға ену құқығын өзгерту.
chmod командасы файлға ену құқығын (атрибуттарын) өзгертеді.
Файлға орындалу құқығын беру:
chmod u+x file1
басқа қолданушыларға файлды өзгетуге құқық беру:
chmod a+w file1
2- деңгей тапсырмалары:
