13) Зиянды химиялық заттардың жүйеленуі

қазіргі заманда техносфераның қоршаған ортаға деген қаупі көптеген химиялық заттардың өрттік және жарылғыш түрлерінің өндірісі мен технологиялары дамуымен сипатталады.экономика объектілерінде химиялық қауіпті заттар қорлары болады .бұл заттардың сыртқы ортаға шыққандағы әкелетін зардаптарын еске ала отырып авариялық қатты әсер ететін улы заттар деген түсінік қолданылады .АҚӘУЗ-халық шаруашылығында кеңінен қолданатын зақымдағыш мөлшері сыртқы ортаға шыққандағы олардың адамға тікелей және жанама әсері,ауру туғызатын не өлімге әкелетән мүмкіндігі бар заттар .АҚӘУЗ шығаратын,сақтайтын немесе пайдаланытын шаруашылық объектілерін ХИМИЯЛЫҚ ҚАУІПТІ ОБЪЕКТІЛЕР д.а.АҚӘУЗ шығудың негізгі көздері .Қара және түрлі түсті металлургия ,мұнай өнеркәсіптері ;Целилоза – қағаз өнеркәсібі ;Машина жасау және қорғасын өнеркәсібі ;Коммуналды шаруашылық;Медецина өнеркәсібі ;Ауыл шаруашылығы Тамақ өнеркәсібі Теміржол станциялары Химиялық қарулар ретінде немесе басқа жағдайлар да қолданатын (дезинфекция ,дезинсекция ,дератизация )улы заттар Құбырлар

14) Зиянды химиялық заттардың адам ағзасына қосарлы (комбинациялы) әсері

Химиялық элементтердің барлығы да тиісті мөлшерден артық болса немесе азайып кетсе адам ағзасына кері әсер ететіні анықталған. Химиялық элементтердің ағзадағы мөлшерінің өзгеруіне әр түрлі аурулар әсер етеді. Мысалы, рахитпен ауырғанда фосфорлы – кальцийлі алмасу бұзылады да ағзадағы кальцийдің мөлшері төмендейді. Нефритпен ауырғанда электролитті алмасудың бұзылуының әсерінен ағзадағы кальцийдің, натрийдің, хлордың мөлшері азаяды да магний мен калий көбейеді. Ағзадағы макро- және микроэлементтердің мөлшерін гормондар реттеп отырады. Химиялық элементтердің адам ағзасындағы биологиялық орны әр түрлі болып келеді. Макроэлементтер - ұлпаның құрылысын, осмос қысымының тұрақтылығын, иондық және қышқыл– негіздік құрамын реттеушілер. Микроэлементтер қан жасалу, тотығу – тотықсыздану, тамырлар мен ұлпалардың өткізгіштігіне белсенді әсер етушілер. Макро – және микроэлемент-тер – кальций, фосфор, фтор, йод, алюминий және кремний, сүйек және тіс ұлпаларының түзілуін қамтамасыз етушілер. Микроэлементер ферменттер, гормондар, дәрумендер, биологиялық белсенді заттар құрамына комплекс түзушілер немесе активаторлар түрінде кіреді де зат алмасу, көбею, ұлпаның тыныс алу, улы заттарды залалсыздандыру үрдістеріне қатысады. Кейбір элементтердің мөлшері адам ағзасында жасы ұлғайған сайын өзгеріп отырады. Мысалы, кадмийдің бүйректегі және молибденнің бауырдағы мөлшері қартайғанда жоғарылайды. Жас ұлғайған сайын кейбір мырыш, ванадий және хром сияқты микроэлементтердің мөлшерлері кемиді. Әр түрлі микроэлементтердің жетіспеушілігіне немесе артуына байланысты көптеген аурулар белгілі. Фтордың жетіспеушілігінен тіс жегісі, йодтың жетіспеушілігінен зоб, молибденнің артық мөлшерінен подагра пайда болады. Адам ағзасын-дағы биогенді элементтер концентрациясы өмір сүрудің тепе-теңдігін сақтайды (химиялық гомеостаз). Бұл баланс элементтің жетіспеушілігіне немесе артық болуына байланысты бұзылады және әр түрлі аурулар туады.