- •Асыл металдардың негізгі кендері мен минералдары. Шикізат базасы. Құрамында алтыны бар кендерді гравитациялық байыту.
- •Құрамында алтыны бар кендерді циандау үрдісінің термодинамикасы.
- •Құрамында алтыны бар кендерді циандау үрдісінің кинетикасы.
- •Құрамында алтыны бар кендерді перколяциялық циандау.
- •Құрамында алтыны бар кендерді агитациялық циандау.
- •7Сурак,Алтын мен күмісті элюирлеу және қаныққан иониттерді регенерациялау.
- •8Сурак.Асыл металдарды аффинаждау жолдары.
- •9Сурак, Алтын мен кумісті қышқыл тимочевиналық элюаттардан бөліп алу тәсілдері
- •12. Таллийдің шикізат көздері. Таллийдің қорғасын және мырыш өндірістерінде өзгеруі. Таллийді байытылған өнімдерінен бөліп алу.
- •11. Алтынды үймелік ерітінділеу. Қолданылу аймағы. Технологиясы.
- •3 Талий бихроматын шөктіру
- •13. Индийдің шикізат көздері. Индийдің қорғасын және мырыш өндірістерінде өзгеруі. Индийді байытылған өнімдерінен бөліп алу.
- •In арсенаттарын және фосфоттарын тұндыру
- •14. Индийді күкірт қышқылды ерітінділерден ди-2-этилгексилфосфор қышқылымен экстракциялық бөліп алу технологиясы.
- •15. Галлийдің шикізат көздері. Галлийдің глинозем өндірісінде өзгеруі. Галлийді алюминий өндірісінің ерітінділерінен бөліп алу.
- •16.Германийдің шикізат көздері:
- •17)Цирконий және гафнийдің шикізат көздері.
- •18.Тантал және ниобидің шикізат көздері.
- •19.Бериллидің шикізат көздері.
- •20.Селен және теллурдың шикізат көздері.
- •21. Скандийдің шикізат көздері. Скандийдің құрамында титаны бар шикізаттарды өңдеу кезіндегі өзгеруі. Скандийді байытылған өнімдерінен бөліп алу.
- •22. Ренийдің шикізат көздері. Ренийдің молибден және мыс-молибден кендерін өңдеу кезінде өзгеруі. Рениймен байытылған өнімдерді қайта өңдеу.
- •23. Ванадийдің шикізат көздері. Ванадийдің құрамында титаны бар шикізаттарды өңдеу кезіндегі өзгеруі. Ванадиймен байытылған өнімдерді қайта өңдеу.
- •24. Молибден және вольфрамның шикізат көздері. Молибден концентраттарын тотықтыра күйдіру. Шеелит концентраттарын қышқылдық ыдырату.
- •25. Сирек жер элементтерінің шикізат көздері. Монацит концентраттарын өңдеудің өнеркәсіптік әдістері.
19.Бериллидің шикізат көздері.
Жер қабатындағы мөлшері 6*10-4 %.Шамамен 40 шақты минералы бар.Негізінен күрделі силикаттар түрінде болады.Өндірістік маңызды минералдары:
1)Берилл-Be3Al2(Si6O18) (қоспалары; Cr2O3,Fe2O3,MnO2 сілтілік мет.BeO мөлшері шамамен 14%.Құр.қоспаға байланысты түрі әртүрлі.
2)Хризоберилл-Al2BeO4. Қоспалары: 6% Fe2O3,3% TiO2;0,4 % Cr2O3.
3)Фенолит-Be2SiO4,құр.Be2O-46%
4)Гельвин-Mn8(BeSiO4)6S2 BeO-13,6%
5)Бертрандит-Be(Si2O7)(OH)2 BeO 39,6-42,6%
Берилл концентраттарын өңдеу әдістері.
Өнд.негізінен екі әдіс қолданылады:
1.Сульфаттық әдіс.
Әдіс Be күкірт қышқылды ерітіндіге өткізіп Al және Fe мен бірге SiO2 –ні ерімейтін қалдықта қалдыруға негізделген.Ве-ді конц жоғары H2SO4 –пен 200-250 0С-да баяу әрекеттесетіндіктен,алдын ала дайындау операцияларын жүргізеді.
Дайындау операцияларының екі жолы бар:
1.а)Известьпен бірге балқыту
Be3Al2(Si6O18)+7CaO=3CaBeSiO4 + CaO*Al2O3+3CaSiO3
CaBeSiO4=BeO+CaSiO3
Б)Сульфаттық
BeO+H2SO4=BeSO4+H2O
Бірге балқыту кезінде алынған қосындылар H2SO4 –пен жақсы ыдырайды.
2.Термиялық жолмен бериллді белсендіру.
Конц.17000С –да доғалық пеште балқытып соңынан жылдам суытады,нәтижесінде бериллдің құрылымдық өзгерістері жүріп белсендіріледі.Термиялық белсендірудің артықшылығы H2SO4 шығыны төмен.
Ве конц
СаО
белсендіру Н2О
Түйіршіктеу,майдалау
Сульфаттау t=150-2000С
Сульфаттық өнім
Н2О
суық
Ерітінділеу
Қалдық SiO2 негізгі бөлігі ерітінді сульфаттар(Be,Al,Fe)
(NH4)2SO4 Al тазалау
Қалдық кварцы? ерітінді
NH4Al(SO4)2 * 12H2O
Fe2+ Fe3+ тотықтыру
Fe тазалау
Fe(OH)3,Al(OH)3 қалдық BeSO4
Be(OH)2 алуға
20.Селен және теллурдың шикізат көздері.
Cульфидтік кендер мен конц,алтын кендер мен пиритті конц,металлургиялық проц-ң қалдықтары мен жартылай өнімдері.
Агломерация,балқыту,күйдіру проц-ң шаңдары.Мыс және никельді электролиттік процесінің тазалау шламы, H2SO4 өндірісінің шламдары және т.б
Негізгі шикізат көзі: 1)Мысты электролиттік тазалау проц-ң анодтық шламы. Анодтық шламның құрамы:Сu 10-32%,Ag 7,5-10,5%,Au 0,2-1,4%,Se 2-16%,Te 0,3-8%,Bi 0,1-1,2%,As 0,4-0,5%,сурьма 0,1-0,4%,Pb 2,3-24%,Ni 0,2-2,5%,Fe 0,3-0,5 %,S 2-10%,SiO2 1,6-9,7%.
2) H2SO4 (күкірт қышқылы өндірісінің шламы.Se 3-42%,Te 0,12-14%.
Селен және теллурды мыс электролиттік анодтық шламдардан бөліп алу(төменгі және жоғары температураларда күйдіру,сульфаттап күйдіру,содамен күйежентектеу).
Екі кезеңнен тұрады:Мыссыздандыру,Селен мен Теллурды бөліп алып,Доре қорытпасын алу.
Мыссыздандырудың бірнеше жолы бар:механикалық,химиялық.
Химиялық әдістері:
1)Тотықтыра күйдіру.Төмен гидраттау процесстер.t=350-4500С.
Cu+O2=2CuO , SeTe+ O2=SeO2+TeO2,Mex+O2 = MexO2
Me-Cu,Pb,Zn
x-Se,Te.
Шлам
О2 тотықтыра күйдіру
Өртенді
H2SO4
Ерітінділеу
CuSO4 мыссызданған шлам
Cu бөліп алу Se, Te Доре бөліп алу
2 )Жоғары темп-да.t=700-8000C.Mex+O2=MexO3,MeSeO3 SeO2 =ұшырынды
МеО
Шлам
тотықтыра күйдіру
Ұшырынды (SeO2) Өртенді H2SO4
Se Бөліп алу ерітінділеу
CuSO4 мыссыз-н шлам
Cu б.а Se,Te,Ф.қ.б.а.
Se бөліп алу дәрежесі-94%,ал Те -58%
Шламды сульфаттай күйдіру.
Процесстің темп-3000С концентрлі H2SO4 пай/ды,айналмалы барабанды пеште жүрг.Негізгі реак-ры:
Se+ H2SO4 =SeO2+SO2+H2O
Te+ H2SO4 = Te2O3+SO4+SO2+H2O
Me+ H2SO4 = MeSO4 + SO2+H2O
t-ны 300-6000С көтереді,нәтижесінде тотығу аяқталып, TeO2 және СО3 түзіледі.Бұл темп- SеO2 ұшырындыға өтеді.Ал TeO2 қатты фазада қалады.Селенді ұшыру дәрежесі 98%.
Анодтық
шлам конц H2SO4
сульфаттай күйдіру tбаст-300
SеO2 ұшырынды сульфаттық өнім tс-600
H 2O ерітінділеу
CuSO4
ерітінді кек NaOH
Cu бөліп алу Те ерітінділеу
еріт кек
Те бөліп алу доре қ.алу
Содамен күйежентектеу.Процесстің темп 500-6000С тотықтыру атмосферасында жүргізіледі.Көп табанды немесе муфельдік пештерде қолд.Келесі реак-дың нәтижесінде жеңіл еритін,селен мен теллурдың натрий тұздары түзіледі.
Se+ Na2CO3+O2 Na2SeO3 +CO2 (селеннің 80% өтеді)
Se+ Na2CO3+3O2 Na2SeO4 +2CO2 (селеннің 20%)
Cu2Se +Na2CO3+O2=Na2SeO3 + CuO+CO2
Ag2Se+Na2CO3+O2=Ag + Na2SO3+CO2
Na2CO3 шығыны шламның салмағының 40-50%.Селенді ер-ге өткізу дәрежесі 97%.
Анодтық шлам
Nа2CO3 күйежентектеу
күйежентек
Н2О ерітінділеу сұйыт H2SO4
Ерітінді(Na2SeO3, Na2SeO4) кек ерітінділеу
НСl 50 г/л Se6+ Se4+ т.т.с.у СuSO4 еріт кек
FeSO4
H2SeO3 еріт-і Сu бөліп алу балқыту флюс
SО2 Se т.т.с.у Те қожы доре қорытпасы
Элементарлық Se
