Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
асыл мет.docx
Скачиваний:
3
Добавлен:
01.07.2025
Размер:
360 Кб
Скачать
☆

19.Бериллидің шикізат көздері.

Жер қабатындағы мөлшері 6*10-4 %.Шамамен 40 шақты минералы бар.Негізінен күрделі силикаттар түрінде болады.Өндірістік маңызды минералдары:

1)Берилл-Be3Al2(Si6O18) (қоспалары; Cr2O3,Fe2O3,MnO2 сілтілік мет.BeO мөлшері шамамен 14%.Құр.қоспаға байланысты түрі әртүрлі.

2)Хризоберилл-Al2BeO4. Қоспалары: 6% Fe2O3,3% TiO2;0,4 % Cr2O3.

3)Фенолит-Be2SiO4,құр.Be2O-46%

4)Гельвин-Mn8(BeSiO4)6S2 BeO-13,6%

5)Бертрандит-Be(Si2O7)(OH)2 BeO 39,6-42,6%

Берилл концентраттарын өңдеу әдістері.

Өнд.негізінен екі әдіс қолданылады:

1.Сульфаттық әдіс.

Әдіс Be күкірт қышқылды ерітіндіге өткізіп Al және Fe мен бірге SiO2 –ні ерімейтін қалдықта қалдыруға негізделген.Ве-ді конц жоғары H2SO4 –пен 200-250 0С-да баяу әрекеттесетіндіктен,алдын ала дайындау операцияларын жүргізеді.

Дайындау операцияларының екі жолы бар:

1.а)Известьпен бірге балқыту

Be3Al2(Si6O18)+7CaO=3CaBeSiO4 + CaO*Al2O3+3CaSiO3

CaBeSiO4=BeO+CaSiO3

Б)Сульфаттық

BeO+H2SO4=BeSO4+H2O

Бірге балқыту кезінде алынған қосындылар H2SO4 –пен жақсы ыдырайды.

2.Термиялық жолмен бериллді белсендіру.

Конц.17000С –да доғалық пеште балқытып соңынан жылдам суытады,нәтижесінде бериллдің құрылымдық өзгерістері жүріп белсендіріледі.Термиялық белсендірудің артықшылығы H2SO4 шығыны төмен.

Ве конц

СаО белсендіру Н2О

Түйіршіктеу,майдалау

Сульфаттау t=150-2000С

Сульфаттық өнім

Н2О суық

Ерітінділеу

Қалдық SiO2 негізгі бөлігі ерітінді сульфаттар(Be,Al,Fe)

(NH4)2SO4 Al тазалау

Қалдық кварцы? ерітінді

NH4Al(SO4)2 * 12H2O

Fe2+ Fe3+ тотықтыру

Fe тазалау

Fe(OH)3,Al(OH)3 қалдық BeSO4

Be(OH)2 алуға

20.Селен және теллурдың шикізат көздері.

Cульфидтік кендер мен конц,алтын кендер мен пиритті конц,металлургиялық проц-ң қалдықтары мен жартылай өнімдері.

Агломерация,балқыту,күйдіру проц-ң шаңдары.Мыс және никельді электролиттік процесінің тазалау шламы, H2SO4 өндірісінің шламдары және т.б

Негізгі шикізат көзі: 1)Мысты электролиттік тазалау проц-ң анодтық шламы. Анодтық шламның құрамы:Сu 10-32%,Ag 7,5-10,5%,Au 0,2-1,4%,Se 2-16%,Te 0,3-8%,Bi 0,1-1,2%,As 0,4-0,5%,сурьма 0,1-0,4%,Pb 2,3-24%,Ni 0,2-2,5%,Fe 0,3-0,5 %,S 2-10%,SiO2 1,6-9,7%.

2) H2SO4 (күкірт қышқылы өндірісінің шламы.Se 3-42%,Te 0,12-14%.

Селен және теллурды мыс электролиттік анодтық шламдардан бөліп алу(төменгі және жоғары температураларда күйдіру,сульфаттап күйдіру,содамен күйежентектеу).

Екі кезеңнен тұрады:Мыссыздандыру,Селен мен Теллурды бөліп алып,Доре қорытпасын алу.

Мыссыздандырудың бірнеше жолы бар:механикалық,химиялық.

Химиялық әдістері:

1)Тотықтыра күйдіру.Төмен гидраттау процесстер.t=350-4500С.

Cu+O2=2CuO , SeTe+ O2=SeO2+TeO2,Mex+O2 = MexO2

Me-Cu,Pb,Zn

x-Se,Te.

Шлам

О2 тотықтыра күйдіру

Өртенді H2SO4

Ерітінділеу

CuSO4 мыссызданған шлам

Cu бөліп алу Se, Te Доре бөліп алу

2 )Жоғары темп-да.t=700-8000C.Mex+O2=MexO3,MeSeO3 SeO2 =ұшырынды

МеО

Шлам

тотықтыра күйдіру

Ұшырынды (SeO2) Өртенді H2SO4

Se Бөліп алу ерітінділеу

CuSO4 мыссыз-н шлам

Cu б.а Se,Te,Ф.қ.б.а.

Se бөліп алу дәрежесі-94%,ал Те -58%

Шламды сульфаттай күйдіру.

Процесстің темп-3000С концентрлі H2SO4 пай/ды,айналмалы барабанды пеште жүрг.Негізгі реак-ры:

Se+ H2SO4 =SeO2+SO2+H2O

Te+ H2SO4 = Te2O3+SO4+SO2+H2O

Me+ H2SO4 = MeSO4 + SO2+H2O

t-ны 300-6000С көтереді,нәтижесінде тотығу аяқталып, TeO2 және СО3 түзіледі.Бұл темп- SеO2 ұшырындыға өтеді.Ал TeO2 қатты фазада қалады.Селенді ұшыру дәрежесі 98%.

Анодтық шлам конц H2SO4

сульфаттай күйдіру tбаст-300

SеO2 ұшырынды сульфаттық өнім tс-600

H 2O ерітінділеу

CuSO4 ерітінді кек NaOH

Cu бөліп алу Те ерітінділеу

еріт кек

Те бөліп алу доре қ.алу

Содамен күйежентектеу.Процесстің темп 500-6000С тотықтыру атмосферасында жүргізіледі.Көп табанды немесе муфельдік пештерде қолд.Келесі реак-дың нәтижесінде жеңіл еритін,селен мен теллурдың натрий тұздары түзіледі.

Se+ Na2CO3+O2 Na2SeO3 +CO2 (селеннің 80% өтеді)

Se+ Na2CO3+3O2 Na2SeO4 +2CO2 (селеннің 20%)

Cu2Se +Na2CO3+O2=Na2SeO3 + CuO+CO2

Ag2Se+Na2CO3+O2=Ag + Na2SO3+CO2

Na2CO3 шығыны шламның салмағының 40-50%.Селенді ер-ге өткізу дәрежесі 97%.

Анодтық шлам

Nа2CO3 күйежентектеу

күйежентек

Н2О ерітінділеу сұйыт H2SO4

Ерітінді(Na2SeO3, Na2SeO4) кек ерітінділеу

НСl 50 г/л Se6+ Se4+ т.т.с.у СuSO4 еріт кек

FeSO4

H2SeO3 еріт-і Сu бөліп алу балқыту флюс

SО2 Se т.т.с.у Те қожы доре қорытпасы

Элементарлық Se