21. Скандийдің шикізат көздері. Скандийдің құрамында титаны бар шикізаттарды өңдеу кезіндегі өзгеруі. Скандийді байытылған өнімдерінен бөліп алу.

Скандий-реттік ном 21, салмағы 44,96, тығыздығы =2,89 г/см³. Балқу темп 1541⁰C, қайнау темп 2836⁰C. Электродтық потенциалы = -2,07. Тотығу дәр +3.

Қолданылу облысы: электроникада, жеңіл қорытпалар өндіруде, арнайы керамика жасауда, ракета жасауда, медицинада.

Шикізат көздері: Жер қабатында 10^-3мөлшерінде, өзіндік шикізат көзі жоқ.

1. Ti кендері. 0,1-0,3% Sc₂O₃ Кенді балқытқаннан кейін Ti қожына, соңынан хлоратордың пайдаланылған балқымасына өтеді.

2. Zr бар кендер. 0,15-0,5% Sc₂O₃ Zr шөктіргеннн кейін ерітіндіде қалады

3. W кендерінде 0,005-1% Sc₂O₃ кекте қалады

4. U кендерінде 0,001% Sc₂O₃ болады_. Қышқылдық әдіспен өңдегенде Sc ерітіндіде, ал сілтілік өңдегенде кекте қалады.

5. Al кендерінде 0,001-0,01% Байер әдісімен өңдегенде қызыл шламда қалады.

Sc - ді ерітінділерден бөліп алу үшін келесі әдістер қолд.

1. Шөктіру әдісі.

1. Sc концентрациясын көтеру үшін гидроксидтерді тұндыру. Қарапайым әдіс, кемшілігі тұнбалардың нашар түзілуі. Әдіс Sc-ді Fe мен Al–ден толық бөліп алуға мүмкіндік бермейді.

Al(OH)3+Sc(OH)3

+NH4F

(NH4)3ScF6 ерітіндіде

Al(OH)3 тұнбада

Sc гидроксидін тұндыруда сілтілік немесе сілтілік жер металдарды бөліп алу үшін жүрг.

ScCl3+3NH3*H2O=Sc(OH)3+3NH4Cl

б) Sc оксалатын тұндыру арқылы Al мен Fe бөліп алу

3ScCl3+3H2C2O2=Sc2(C2O4)3+6HCl

Al мен ерітіндіде Fe (FE(C2O4))Cl; (AL(C2O4)Cl түрінде болады.

В) Sc карбонаттарын шөктіру

ScCl3+Na2CO3+H2O=ScOHCO3+NaCl

ScOHCO3+Na2CO3+H2О=Na(SC(CO3)2)+NaOH

Ерітеміз

Карбонаттар шөгіндісі қайнату

Ион алмасу әдісі

Ион алмасу

Қышқылдық ер-ден катион түрінде фторлы ер-ден анионит түрінде

Десорбент (лимон қышқылы) десорбент (және н)

Металдық алу

А) қазіргі кезде Sc-ді негізінен металлотермиялық жолмен сусыз ScF3 немесе ScCl3 –ті т-с-ру арқ алады.

ScCl3+Ca=Sc+CaCl t=900⁰C

ScF3+Ca,Mg=Sc+Ca,MgF2 t=1600⁰C

Б) Sc-ді Na фтороскандат балқымасының элетролизімен алуға болады. Sc2O3 Мөлшері 2%, t=800⁰C аргон ортасында жүрг. NaScF6–натрий фтороскандаты

22. Ренийдің шикізат көздері. Ренийдің молибден және мыс-молибден кендерін өңдеу кезінде өзгеруі. Рениймен байытылған өнімдерді қайта өңдеу.

Re балқуы қиын ауыр металл, сыртқы түрі болатқа ұқсас. Реттік ном 75, салмағы 186,3, тығыздығы 21г/см³. Балқу темп 3180⁰С, қайнау темп 5900⁰С. Тотығу дәрежесі 4+, 6+, 7+. 7+ тұрақысы.Ауада 300⁰С та ьұрақты, ары қарай баяу тотығады. Сутегі, азот, бром, йодпен әрекеттеспейді. F және Cl мен қыздырса реакцияға түседі. Ыстық H2SO4, HNO3, H2O2 ериді. Негізгі қосылыстары: ReO2, ReO3 суда және қышқылдарда ерімейді. Re2O7 суда ериді. Жер бетінде 10^-7 мөлшерінде.

Қолданылу облысы: химия және мұнай өндірісінде катализатор ретінде, электржарықтандырғыш және электрвакум техникасында, аспаптар жаауда, термопаралар үшін қорыипалар алуға.

Шикізат көздері. Re шашыраңқы элемент, аз таралған, өндірістік маңызды концентрациясы мыс сульфидтерінде және молибденитте кездеседі. Молибдениттегі Re концентрациясы 10^-1-10^-5 % MoS2 мен ReS2 изоморфтық байланыста болады.

Мо концентратын өңдеу кезіндегі Re өзгеруі

М о кені

КС пешінде күйдіру Көп табанды

Re 92-95% Re 50-60%

Re газ фазасынан бөліп алу сулы шаң тұту жүйелерінде жүргізіледі. Скрубберлер және лектрфильтрлер

Re шикізат көзі

1. Сулвы шаң тұту жүйелерінің ерітінділері

2. Циклондардың шаңы

3. Мо бөліп алудан кейін қалған өзекті ерітінді

Мыс концентратын өндеу кезіндегі Re өзгеруі.

Мыс концентратын шарпымалы немесе кендітермиялық пеште балқытқанда Re-дің 75% газдармен ұшады. Конверторлық газдармен штейнді өңдегенде Re толық әкетіледі. Мыс өндірісінде Re шикізат көзі циклондардың шаңдары және сулы шаң тұту жүйесінің ерітінділері болып табылады.

Re газаррналардың шаңынан бөліп алу. Шаңдардың құрамы:МоО₃, MoS₂, Re₂O₇, ReS₂ бар.