Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
асыл мет.docx
Скачиваний:
3
Добавлен:
01.07.2025
Размер:
360 Кб
Скачать
☆

25. Сирек жер элементтерінің шикізат көздері. Монацит концентраттарын өңдеудің өнеркәсіптік әдістері.

Сирек жер металдар тобына реттік ном 58-71 дейінгі 14 элемент кіреді. Олар лантаннан кейін орналасқан, онымен қасиеттері ұқсас. Әдетте бұл топқа лантанды да қосады, элементерді лантаноидтар д.а. Бұл топқа қасиеті лантанға ұқсас топ элементі итрий де жатады. Итрий минералдық шикізатта лантаноидтарға сирк металл. Осы элементтердің кейбір қасиеттері бір элементтен екіншісіне өткенде өзгереді. Мысалы, реттік ном өскен сайын атомдары мен иондар радиустары төмендейді. Мұнв лантаноидтық қысылу д.а. Бұл элементтердің негізгі қасиеттерінің төмендеуін көрсетеді және лантаноид тұздарының әртүрлі ерігіштігіне себеп болады. Лантаноидтар күміс ақ түсті. Лантаноидтар химиялық өте белсенді. Бұл Ме суды ыдыратады, тұз, күкірт, азот қышқылында жеңіл ериді.

Шикізат көздері: Жер қабатында La 0,01% , кеңінен таралғаны La, Ce, Nd. Құрамында с.ж.м бар 250 ден артық минерал белгілі. Өзіндік минералдары 60-65. Өндірістік маңыздылары: моноцит, лопарит, эвксенит, парезит, ксенотим.

Моноцитті өңдеу нәтижесінде екі өнім алынады: торий концентраты және техникалық с.ж.м қосындыларының қоспасы. Өндірістік практикада моноцит концентратын ыдыратуда екі әдіс қолд: H2SO4-тік әдіс және сілтілік NaOH

  1. Ші әдіс шамамен 0,1мм ұсатылған концентратты жоғары H2SO4–пен ыдыратады (2т/1т конц.). Процесс t-сы 180-2000C, ұзақтығы 2-4 сағ. Процесті болат және шойын араластырғышы бар апараттарда және барабандық айналмалы сульфаттайтын аппараттарда жүрг. Негізгі реакциялары:

2LnPO4+3H2SO4=Ln2(SO4)3+3H3PO4

Th(PO4)4+6H2SO4=Th(SO4)2+H3PO4 Th 4-12%

Алынған сульфаттық массаны суық сумен ерітінділейді. С.ж.м сульфаттарының еруі температураның жоғарылауымен нашарлайды. Сондықтан ерітінділеу темп 20-250С жоғары болмау керек.

Моноцит конц

конц H2SO4

Ыдырату

Сульфаттық масса

H2O

Ерітінділеу

Ерімейтін қалдық ерітінді (La, Th, Fe, U)

Үйінді бейтараптау NH4OH pH=1

ThP2O7, FeP2O7 Ерітінді

Арнайы полигон бейтараптау NH4OH pH=2-3

Ln(HPO4)3 ерітінді (U)

La бөліп алу бейтараптау NH4OH pH=6

UO2(OH)2

U бөліп алу

Екінші әдісте 45% NaOH қолд.

(1,5 NaOH/1кг моноцит) теориялық қажетті мөлшердің 300% құрайды. Процесс темп 1400C, ұзақтығы 3сағ. Ыдыратуды болат реакторларда жүрг.

LnPO4+3NaOH=Ln(PO)3+Na3PO4

Th3(PO4)4+12NaOH=3Th(OH)4+4Na3PO4

HCl

М оноцит конц еріту

NaOH

Ыдырату хлорлид ерітінді

Қ ою масса бейтараптау NaOH pH=5

H2O

Сұйылту, сүзу Th(OH)4тұнба ерітінді

Е рітінді тұнба (Ln, Th) Th өндірісі бейтараптау NaOH pH=6,5-7,8

Б уландыру Ln(OH)3 тұнбасы

N a3PO4*12Н2О Ln2O3 қоспа кептіру

Тауарлық өнім

2 әдісті салыстыру:

  1. H2SO4-тік әдіс арзан кеңінен қолд.

  2. Сілтілік әдісте F-ды 1-ші кезеңде бөліп алып, пайдалы қосымша өнім алады.