- •Асыл металдардың негізгі кендері мен минералдары. Шикізат базасы. Құрамында алтыны бар кендерді гравитациялық байыту.
- •Құрамында алтыны бар кендерді циандау үрдісінің термодинамикасы.
- •Құрамында алтыны бар кендерді циандау үрдісінің кинетикасы.
- •Құрамында алтыны бар кендерді перколяциялық циандау.
- •Құрамында алтыны бар кендерді агитациялық циандау.
- •7Сурак,Алтын мен күмісті элюирлеу және қаныққан иониттерді регенерациялау.
- •8Сурак.Асыл металдарды аффинаждау жолдары.
- •9Сурак, Алтын мен кумісті қышқыл тимочевиналық элюаттардан бөліп алу тәсілдері
- •12. Таллийдің шикізат көздері. Таллийдің қорғасын және мырыш өндірістерінде өзгеруі. Таллийді байытылған өнімдерінен бөліп алу.
- •11. Алтынды үймелік ерітінділеу. Қолданылу аймағы. Технологиясы.
- •3 Талий бихроматын шөктіру
- •13. Индийдің шикізат көздері. Индийдің қорғасын және мырыш өндірістерінде өзгеруі. Индийді байытылған өнімдерінен бөліп алу.
- •In арсенаттарын және фосфоттарын тұндыру
- •14. Индийді күкірт қышқылды ерітінділерден ди-2-этилгексилфосфор қышқылымен экстракциялық бөліп алу технологиясы.
- •15. Галлийдің шикізат көздері. Галлийдің глинозем өндірісінде өзгеруі. Галлийді алюминий өндірісінің ерітінділерінен бөліп алу.
- •16.Германийдің шикізат көздері:
- •17)Цирконий және гафнийдің шикізат көздері.
- •18.Тантал және ниобидің шикізат көздері.
- •19.Бериллидің шикізат көздері.
- •20.Селен және теллурдың шикізат көздері.
- •21. Скандийдің шикізат көздері. Скандийдің құрамында титаны бар шикізаттарды өңдеу кезіндегі өзгеруі. Скандийді байытылған өнімдерінен бөліп алу.
- •22. Ренийдің шикізат көздері. Ренийдің молибден және мыс-молибден кендерін өңдеу кезінде өзгеруі. Рениймен байытылған өнімдерді қайта өңдеу.
- •23. Ванадийдің шикізат көздері. Ванадийдің құрамында титаны бар шикізаттарды өңдеу кезіндегі өзгеруі. Ванадиймен байытылған өнімдерді қайта өңдеу.
- •24. Молибден және вольфрамның шикізат көздері. Молибден концентраттарын тотықтыра күйдіру. Шеелит концентраттарын қышқылдық ыдырату.
- •25. Сирек жер элементтерінің шикізат көздері. Монацит концентраттарын өңдеудің өнеркәсіптік әдістері.
25. Сирек жер элементтерінің шикізат көздері. Монацит концентраттарын өңдеудің өнеркәсіптік әдістері.
Сирек жер металдар тобына реттік ном 58-71 дейінгі 14 элемент кіреді. Олар лантаннан кейін орналасқан, онымен қасиеттері ұқсас. Әдетте бұл топқа лантанды да қосады, элементерді лантаноидтар д.а. Бұл топқа қасиеті лантанға ұқсас топ элементі итрий де жатады. Итрий минералдық шикізатта лантаноидтарға сирк металл. Осы элементтердің кейбір қасиеттері бір элементтен екіншісіне өткенде өзгереді. Мысалы, реттік ном өскен сайын атомдары мен иондар радиустары төмендейді. Мұнв лантаноидтық қысылу д.а. Бұл элементтердің негізгі қасиеттерінің төмендеуін көрсетеді және лантаноид тұздарының әртүрлі ерігіштігіне себеп болады. Лантаноидтар күміс ақ түсті. Лантаноидтар химиялық өте белсенді. Бұл Ме суды ыдыратады, тұз, күкірт, азот қышқылында жеңіл ериді.
Шикізат көздері: Жер қабатында La 0,01% , кеңінен таралғаны La, Ce, Nd. Құрамында с.ж.м бар 250 ден артық минерал белгілі. Өзіндік минералдары 60-65. Өндірістік маңыздылары: моноцит, лопарит, эвксенит, парезит, ксенотим.
Моноцитті өңдеу нәтижесінде екі өнім алынады: торий концентраты және техникалық с.ж.м қосындыларының қоспасы. Өндірістік практикада моноцит концентратын ыдыратуда екі әдіс қолд: H2SO4-тік әдіс және сілтілік NaOH
Ші әдіс шамамен 0,1мм ұсатылған концентратты жоғары H2SO4–пен ыдыратады (2т/1т конц.). Процесс t-сы 180-2000C, ұзақтығы 2-4 сағ. Процесті болат және шойын араластырғышы бар апараттарда және барабандық айналмалы сульфаттайтын аппараттарда жүрг. Негізгі реакциялары:
2LnPO4+3H2SO4=Ln2(SO4)3+3H3PO4
Th(PO4)4+6H2SO4=Th(SO4)2+H3PO4 Th 4-12%
Алынған сульфаттық массаны суық сумен ерітінділейді. С.ж.м сульфаттарының еруі температураның жоғарылауымен нашарлайды. Сондықтан ерітінділеу темп 20-250С жоғары болмау керек.
Моноцит конц
конц H2SO4
Ыдырату
Сульфаттық масса
H2O
Ерітінділеу
Ерімейтін қалдық ерітінді (La, Th, Fe, U)
Үйінді бейтараптау NH4OH pH=1
ThP2O7, FeP2O7 Ерітінді
Арнайы полигон бейтараптау NH4OH pH=2-3
Ln(HPO4)3 ерітінді (U)
La бөліп алу бейтараптау NH4OH pH=6
UO2(OH)2
U бөліп алу
Екінші әдісте 45% NaOH қолд.
(1,5 NaOH/1кг моноцит) теориялық қажетті мөлшердің 300% құрайды. Процесс темп 1400C, ұзақтығы 3сағ. Ыдыратуды болат реакторларда жүрг.
LnPO4+3NaOH=Ln(PO)3+Na3PO4
Th3(PO4)4+12NaOH=3Th(OH)4+4Na3PO4
HCl
М оноцит конц еріту
NaOH
Ыдырату хлорлид ерітінді
Қ ою масса бейтараптау NaOH pH=5
H2O
Сұйылту, сүзу Th(OH)4тұнба ерітінді
Е рітінді тұнба (Ln, Th) Th өндірісі бейтараптау NaOH pH=6,5-7,8
Б уландыру Ln(OH)3 тұнбасы
N a3PO4*12Н2О Ln2O3 қоспа кептіру
Тауарлық өнім
2 әдісті салыстыру:
H2SO4-тік әдіс арзан кеңінен қолд.
Сілтілік әдісте F-ды 1-ші кезеңде бөліп алып, пайдалы қосымша өнім алады.
