2.2 Мұнай және газ өндіру техникасы мен технологиясы

Өзен кенорында ұңғымалар атқылау (фонтан) және механизацияланған тәсілдермен пайдаланады. Механизацияланған тәсілдерінің ішінен ұңғымалық штангалық тереңдік сорап қондырғылары (ҰШСҚ) және электр ортадан тепкіш сораптық қондырғы (ЭОТСҚ) қолданады.

01.01.2010 жылдың мерзімі бойынша атқылау тәсілімен пайдалану кезіндегі ұңғы жұмысының көрсеткіштері 3.8 - кестеде келтірілген.

2.10-Кесте -Атқылау тәсілімен пайдалану кезіндегі ұңғы жұмысының көрсеткіштері

Қабат	Ұңғы саны	Қабат бойынша орташа нәтижелері				Қанығу қысымы Рқанс, МПа
		Qс, м3/тәу (%в)	Рқаб, МПа	Ртүп, МПа	ΔРорта, Мпа
1	2	3	4	5	6	7
13	7	83 (87)	10,3	9,6	0,7	5,9
14	5	82 (73)	11,1	9,2	1,9	6,8
15	3	75 (91)	12,3	8,3	4	7,5
16	2	23 (80)	12,5	-	-	7,59
17
18	1	20 (35)	12,3	7,8	4,5	8,2
Барлығыыы	18	77 (85)	11,1	9,4	1,68

2.10 - кестеде келтірілгендей осы мәліметтерде атқылау қорының ұңғылары өзінің потенциалды мүмкіншіліктерін іске асырмайды (ΔР_ор=1,68 МПа) және оларды өнімді алуға механикалық түрде толық ауыстырады.

Атқылау әдісін келесі жағдайлар ғана қамтамасыз етеді:

-ұңғы оқпанда 0,3 МПа кезінде сулануы 70 % дейін;

-ұңғы оқпанда 0,6 МПа кезінде сулануы 60 % дейін;

-ұңғы оқпанда 0,9 МПа кезінде сулануы 50 % дейін;

.Кен орындағы ұңғыларды штангалы сораптарды дебит және диаметр бойынша бөлу 2.11 - кестеде келтірілген.

2.11-кесте - Штангалық сораптардың дебиті және диаметрі бойынша бөлінуі

Көрсеткіштер	Ұнғы саны	соның ішінде сорап диаметрі, мм (%)
		44	57	70
Ұңғы саны (НСН - 2Б типті сорап)	2627 %)	766	1532	329
Сұйық бойынша бір ұңғының орта дебиті (мұнай), м3/тәу	26	10	35	71

СШСҚ –мен ұңғыларды пайдалану ең тиімді тәсіл болып келеді. Осы тәсілді кен орында орташа дебитке сәйкес ұңғылардың санының көптігінен әлемдік тәжірибелер кең көлемде пайдаланылады, пайдалану тәсілін басқалармен салыстырғанда плунжерлі штангалы сораптарды пайдалану техникалық жағынан экономикалық жағынан өте тиімді.

СШСҚ-мен жабдықталған ұңғылардың жер үсті жабдықтары теңселмелі станоктармен жабдықталған: 6СК6, ПШГН, 7СК8, СКД8, СК12 (UR – 12 Румыния), Лафкин (АҚШ), жүк көтергіштігі 6, 8, 10, 12 тонн.

СШСҚ жер асты жабдықтары диаметрлері 38,44,57,70 мм НСН-2 түрді тереңдік құбырлық сораптардан, 73 мм және 89мм құбырлардан тұрады. Диаметрлері 44 және 57мм сораптармен 80 % қондырғылар жабдықталған

Кестеде көрсетілгендей, СШСҚ-мен жабдықталған ұңғылар сұйық дебиті 26 м³/ тәу, мұнай дебиті 8,3 т/ тәу көрсеткіштерімен сипатталады. 38,44,57 және 70 мм диаметрлері бойынша топталған ұңғылар сәйкесінше: 13,4 м³/ тәу, 18,9 м³/ тәу, 45 м³/ тәу, 84 м³/тәу.

2.12 - Кесте - Сулану деңгейі бойынша СШСҚ –мен жабдықталған ұңғылардың бөлінуі

Сорап диметрі, мм	Барлығы	сулануы, %
		nв< 40	40 ≤ nв ≤ 80	nв> 80
1	2	3	4	5
Барлығы	2627 (100%)	199 (7%)	1348 (52%)	1080 (41%)
44	766 (29%)	84 (11%)	429 (56%)	253 (33%)
57	1532 (58%)	109 (7%)	754(50%)	669 (43%)
70	329 (13%)	6 (2%)	165 (50%)	158 (48%)

СШСҚ-мен жабдықталған ұңғылар қорымен өндірілетін өнімнің орташа сулануы 76 %. Көрсетілген мәліметтер бойынша байқаймыз, сораптың өніміділігі мен сұйықтың дебиті жоғары болған сайын, өнімнің сулануы да жоғарлайды.

СШСҚ-мен жабдықталған ұңғылардың беру коэффициенттері бойынша бөлінуі 2.13 кестеде көрсетілген.

2.13-кесте-Сораптың беру коэффициенттері бойынша СШСҚ-мен жабдықталған ұңғылардың бөлінуі

Сораптың диаметрі (мм)	Ұңғы саны	Беру коэффиценті (кпод)
		кпод< 0,3	0,3 ≤ кпод ≤ 0,4	0,4 < кпод< 0,6	0,6 ≤ кпод ≤ 0,8	кпод> 0,8
Барлығы	2627	426	338	679	649	535
44	766	116	165	131	204	150
57	1532	290	155	482	345	260
70	329	20	18	66	100	125

Талдау нәтижелері бойынша СШСҚ-мен жабдықталған ұңғылардың диаметрі 57мм сораптармен жабдықталған, диаметром 57 мм, 29 % 44мм диаметрлі сораптармен, 13 диаметрі 70мм сораптармен

СШСҚ-мен жабдықталған негізгі қоры (52 %) сулануы 40-80 % диапазонда жұмысжасайды. Сулануы төмен (n_в< 40) тек қана7% ұңғыларда, 80 % жоғары сулануы 41% ұңғыларда.

СШСҚ-мен жабдықталған жұмысының тиімділігін анықтайтын негізгі көрсеткіш – бұл сораптың беру коэффициенті.

Кесте бойынша 535 ұңғының беру коэффиценті 0,8-ден жоғары.

(0,4<К_под<0,8) коэффициентімен 679 ұңғы жұмыс жасайды. Төмен коэффициентімен (К_под<0,3) 426 ұңғы сипатталады. СШСҚ-мен жабдықталған ұңғылардың жұмысы өте күрделі жағдайда жұмыс жасайды: парафииннің шөгінделуі, тұздардың жиналуы, механикалық қоспалардың әсері. Төмендегі кестеде СШСҚ-мен жабдықталған ұңғыларда жүргізілген жерасты жөндеу жұмыстарының талдауы көрсетілген.

2.14-кесте - Жұмыс түрі бойынша ЖАЖ көлемінің бөлінуі

№		Жөндеу түрі		Жылдар
				2008		2009
		Әрекетті ұңғылар қоры		3098		3084
1		Сорапты ауыстыру		7383		6749
1.1		Штангілердің үзіліп кетуі		576		687
1.2		Штангілердің үзіліп кетуін жою		413		311
2		ГТШ жүргізу		2338		2479
2.1		Түбін тазарту		267		352
3		Жерасты жабдықтарының апатын жою		78		49
4	Басқа жөндеулер		1089		744
Барлық жөндеу			10888		10021
Бір жөндеудің орташа созылуы			41		43
Жөндеу аралық мерзім					140

2009 жылда мұнай қоры бойынша жүргізілген жалпы жөндеудің саны 10888 опенрация. Ең үлкен көлем жұмысты сорапты ауыстыру жұмыстары алады.

Берілген мәліметтер бойынша сорапты ауыстыру негізгі себептері парафиинің жиналуы 25 %. Механикалық қоспалардың, тұздардың әсерінен 26 % жөндеу жүргізілді.. СКҚ желінуі 23 % Жөндеу арлық мерзім 140 тәуілік құрайды.

Сорапты ауыстыру себептері 2.3 суретте көрсетілген

2.3-сурет - Сорапты ауыстыру себептері

ЭОТСҚ-мен жабдықталған ұңғы қорын пайдалану анализі

2008 жылдың сәуір айынан бастап Өзен кенорында сынау басталды. 01.01.2009 жылдың жағдайы бойынша ЭОТСҚ- мен пайдалануда 150 ұңғы болды, соның ішінде 50 ұңғыма СШСҚ –мен пайдалану әдісіне қайтарылды.

01.01.2008 жылдың жағдайы бойынша кенорында ЭОТСҚ-мен пайдалануда 100 ұңғыма болды, олардың негізгі қоры МГӨБ-3-те 94 ұңғыма., МГӨБ-1-де 16 ұңғыма шоғырланған. Пайдалануға «Алпас» (Ресей, Бугульма қаласы) және «Лемаз» (Ресей, Лебедяно қаласы) ААҚ өндірісінің өнімділігі әр түрлі (125,80,60,45,30, м³/тәу) қондырғылары енгізілді.

Ұңғыманың талдау МГӨБ қызметкерлерімен жүзеге асырылып, «Привод – Нефтесервис» ООО және «ПриКаспийский машистройтельный завод» ЖШС-нің сервистік компаниясымен келісілді.

01.03.06 жылдағы жағдай бойынша ЭОТСҚ-мен МГӨБ бойынша 91 ұңғыма жабдықталды. Сәуір айынан 2004ж 01.03.06ж аралығында жер асты жөндеу жұмыстарының жалпы санының 76 % тұз шөгінділерінен болды. Талдау бойынша олардың МРП кеңінен 2 тәуліктен (3059 скважина) 402 тәулікке дейін (5661 скважина) өзгеріп отырды. Алдын ала мезгілсіз тоқтап қалудың көп саны 15%-ы скважинада байқалды.

ЭОТСҚ-ны жобалау кезінде ЭОТСҚ-ны талдау белгілерімен басшылық ету қажет.

ЭОТСҚ –ны таңдаудың негізгі белгілері дайындаушы зауытпен орнатылады.

ЭОТСҚ-ны қолданатын әр бір мекеме өзінің белгілерін орнатады, олар дайындаушы зауытпен орнатылған белгілердің шектерінен шықпауы тиіс, сондай-ақ онда қандай да бір кенорынның ерекше жағдайларында ЭОТСҚ-ны пайдалану беріктілігін ұлғайтуға бағытталған қосымша белгілер болуы мүмкін.

ЭОТСҚ – электрлі ортадан тепкіш сораптық қондырғыларын пайдаланудың негізгі мәселерінің бірі – сораптың жұмыстық дөңгелектерінде, газ айырғышының торларында тұз шөгінділенуі болып табылады.

Өнімділігі әр түрлі ЭОТСҚ-мен жабдықталған ұңғымалардың жұмысы талданды. Ұңғыманың негізгі қоры ХІІІ, ХІV, ХV, ХVІ қабаттарда (82 %) жұмыс жасайды.

Ұңғымалардың көпшілігі ЭОТС-45 (29 %), ЭОТС-60 (23 %) және ЭОТС -80 (22 %) қондырғыларымен пайдаланылды, бұл жалпы соммадан ЭОТС –мен пайдаланылатын ұңғыманың барлық қорынан 74 % құрайды. ЭОТС қондырғыларымен пайдаланылатын ұңғымалардың өнімі негізінен 74 %-тен жоғары суланумен сипатталады.

Бірақ, ЭОТСҚ-мен жабдықталған ұңғымаларды пайдалану жиі-жиі тоқтаулармен және жер асты жөндеуді жүргізу қажеттілігімен қатар жүреді, бұл өз кезегінде осы жоғары өнімді қондырғыларды енгізу көлемін айтарлықтай шектейді.

2009 жылдың ішінде ЭОТСҚ-мен пайдаланылатын ұңғымаларда 78 скважинаға жөндеу жүргізілді. Жұмыс түрлері бойынша ұңғымаларды жер асты жөндеудің таралуы 2.15- кестеде көрстеілген.

2.15-кесте - Жұмыс түрлері бойынша ЭОТСҚ – мен пайдаланылатын ұңғымаларды жер асты жөндеудің таралуы

№	Жөндеу түрі		Жөндеу саны				Соның ішінде қондырғының өнімділіг бойынша, м3/тәу
			Барлығы		%		П-125		П-80		П-60		П-45		П-30
1	Тұздың шөгінделуі		56		72		11		12		18		11		13
2		ПЭД (БЭҚ)–ның даттануы		2		3		2		-		-		-		-
3		Кабельдің бүлінуі		18		23		4		2		6		4		5
4		Жер асты жабдығының апаты		1		1		1		-		-		-		-
5		ГТШ		1		1		1		-		-		-		-
Жөндеудің барлығы				78		100		19		14		24		15		18
ЖАЖ								359		363		357		362		362

01.01.2010 жылының мерзімі бойынша жұмыс көрсеткіштері және әр түрлі өнімділікте ЭОТСҚ-мен жабдықталған ұңғының құрылысы 2.16 - кестеде қарастырылады.

2.16 - кесте - УЭЦН пайдаланылатын жұмыс көрсеткіштері және әр түрлі өтімділіктегі ұңғыларды жөндеу себептері

П.п.№№	УЭЦН типті сораптар	УЭЦН жабдықталған ұңғы саны, %	Ұңғы жұмысының көрсеткіштері
			СШСҚ кезінде			01.01.10ж мерзілі ЭОТСҚ
			Qж м3/тәу	Qн т/ тәу	nвv %	Qж м3/ тәу	Qн т/ тәу	nвv%
	Барлығы	198	6289	1327	79	8443	1568	82

2.16 - кестеде көрсетілгендей осы мәліметтер қордың бір ұңғының орташа дебиті сұйық бойынша 77 м³/тәу, мұнай бойынша 14 т/сут, сулануы 82%.

2.17 кестеде ЭОТСҚ істен шығу себептері көрсетілген.

2.17- кесте -ЭОТСҚ істен шығу себептері

П.п. №№	Құрылыс түрі	Ұңғы саны		соның ішінде қондырғы өнімділігі, м3/сут
		всего	%	П-125	П-80	П-60	П-45	П-30
1	Тұз шөгінділері	56	72	11	12	18	11	13
2	ПЭД даттануы	2	3	2	-	-	-	-
3	Кабельдің үзілуі, бүлінуі	18	23	4	2	6	4	5
4	Жерасты жабдықтарының апаты	1	1	1	-	-	-	-
5	ГТШ	1	1	1	-	-	-	-
Барлық жөндеулер		78	100	19	14	24	15	18
ЖАМ		360		359	363	357	362	362

ЭОТСҚ жөндеу мәселері бойынша ЖАЖ көлемін бөлу 5.4- суретте келтірілген.

2.4-сурет- ЭОТСҚ істен шығу себептері

Осыған орай ЭОТСҚ істен шығу себептерін анықтай келе оның жұмысын жақсарту мақсатында келесі шаралар ұсынылады.

- тұздың шөгінделуіне қарсы ингибиторларды дайындау

- ЭОТСҚ-ға сервистік қызмет көрсету бойынша шараларды алу, яғни нақты скважинаның геолого техникалық параметрлеріне сай жабдықтарды жобалау

ЭОТСҚ-ның барлық тетіктерін құру оптималдық режимге қосу, шығару және оның шектерін жою.