Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
умкд последн.doc
Скачиваний:
0
Добавлен:
01.07.2025
Размер:
38 Мб
Скачать
☆

«Педагогика» пәнінің «Дидактика» бөлімі бойынша педагогикалық жағдаяттар

Жағдаят-1. 1-сынып оқушыларына дене шынықтыру сабағы басталғалы жатыр, мұғалім оқушыларын тездетіп киіндіріп, сыныптан шығарып, есікті құлыптап,спорт залға алып кетеді (Жанар іште қалып қояды). Кенет, сабақ бітерде Жанардың анасы долданып, амандық-саулық сұраспастан мұғалімге тап беріп айқайлап, аузына келгенін айтады. Сіз осы мұғалімнің орнында болсаңыз не істер едіңіз?

Жауабы: Алдымен сабырға шақырып, спорт залдан шығарып, мән-жайды сұраймын. Айжанның сыныпта қалғанын естігеннен кейін өтініп, кешірім сұрағанымды айтамын. Енді мұндай жағдайдың қайталанбасына уәде беремін.

Жағдаят-2. Сіз сабақ беріп отырсыз. Мектеп директоры сыныпқа кіріп, оқушылардың көзінше сізге сынып журналынан жіберген қателіктеріңізді айтып, қатты сөйледі. Сіз осы жағдайдан қалай шығасыз?

Жауабы:«Өтінемін! Сізді 1 минутқа болады ма?» - деп, сыныптан шығарамын. Содан соң, «Сіздің айтқаныңыз дұрыс-ақ, бірақ ендігәрі мені оқушылардың көзінше балағаттағаныңызды доғарыңыз» - деп, этикадан аспай, байыппен түсіндіремін. Директордан мұғалім беделін сақтау үшін сыныпқа қайта кіріп, өзі жіберген қателікті түзеуін сұранамын.

Жағдаят-3. Белгісіз себеппен сабаққа күнделікті сабақ жоспарынсыз келдіңіз. Тура сол кезде директордың оқу ісі жөніндегі орынбасары кіріп келіп, сабақ жоспарыңызды сұрады. Осы кезде сіз не айтар едіңіз?

Жауабы: «Мен сабаққа дайындалып келдім. Сабақ жоспарын да жазғанмын. Үйден асығыс шығамын деп, ұмытып кетіппін. Бұдан былай мұқият боламын! Сабағыма бастан-аяқ қатыссаңыз болады» -деп, байыппен түсіндіретін едім.

Жағдаят-4. Биыл мектебіңіздің бастауыш сыныбы «пәндік жүйеге» көшті. Сіз бүкіл 4-сыныпқа математика пәнінен беретін болдыңыз. Бір күні басқа сыныптың ата-анасы келіп, баласының осы уақытқа дейін «4» пен «5»-ке оқып жүргенін айтып, ал сіз бергелі математикадан «3»-ке түсіп кеткенінің себебін сұрады. Сіз қалай жауап берер едіңіз?

Жауабы: «Мен балаңыздың білімін барынша объективті бағалаймын! Бұрын «4» пен «5»-ке оқығанына таңқалып тұрмын! Жүріңіз! Мен сізге балаңыздың жазған бақылау жұмысын, дәптерлерін көрсетейін. Сонымен қатар, бүгінгі математика сабағында арнайы қонақ болуға шақырамын. Сабақтан соң міндетті түрде сөйлесетін боламыз» - деп,сабырға шақыратын едім.

Жағдаят-5. «Бір ата-ана сабақ үстінде баса-көктеп кіріп, бір оқушыға өзінің қызын мазақтағаны үшін айғайлап, қолын ала жүгірді. Бұл жағдайда сіз не қылар едіңіз?

______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

Жағдаят-6. Майра апай пәндік жүйеге көшкелі «Қазақ тілі» сабағынан береді. Қанат сынақхаттан «2» деген баға алды. Осыған ашуланған апай Қанатты сүйрелеп, зәресін қашырып, өзінен 1 сынып төмен оқитын оқушылардың сыныбына кіргізіп: «Масқара! Сынақхаттан «2» алды, енді сендердің сыныптарында оқитын болады!»- деп дауыс көтеріп келемеждеді. Мұны естіген балалар мазақ қылып қарқылдап күлді. Ал, Қанат болса ентігін баса алмай жылап, сыныптан қашып шығып кетті. Сіз осы мұғалімнің орнында болсаңыз қайтер едіңіз?

А) Жөніне жіберемін.

В) Өз қателігімді түсініп, кешірім сұраймын.

С) «Ойнап айттым»- деп ақталамын.

D) Артынан барып: «Сені жақсы оқысын деп, осылай жасадым. Ендігәрі жақсы оқы! Әйтпесе осы сыныпта оқитын боласын» - деймін.

______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

Жағдаят-7. Оқушы мұғалімге былай дейді: «Мен сіздің алдағы сабақтарыңызға қатыса алмаймын. Себебі, мен концерт көруге барамын.» Мұндай жағдайда қандай жауап қайтару керек?

Жауабы: Неге саған мектептегі сабаққа карағанда сол концерт қызығырақ болып тұр. Маған сол қызық болып тұрғаны. Менің ойымша сен сабаққа бей-жай қарайсың ... .

Жағдаят-8. Сабақтан кейін мұғалім білім деңгейі нашар оқушымен жұмыс жасап отыр. Сол кезде: «Сіздің бұл үйретіп жатқан біліміңіз маған мүлде көмектесіп жатқан жоқ. Менің тіпті мектептен шығып кетсем бе деген ойым бар»-дейді оқушы. Мұндай жағдайда мұғалімнің жауабы қандай болмақ?

Жауабы: Неге сенде мұндай ой туындап жүр? Қане, Асқар, айта қойшы. Мүмкін екеуміз бірге отырып сенің мұндай шешіміңді талқылаймыз. Осындай ой бұрын менің де ойыма келген, бірақ еңбектеніп, ерінбей жұмыс жасасаң бәрін де жеңесің. Міне,маған қарашы қазір мен сол еңбегімнің жемісін көріп отырмын.

Жағдаят-9. Сыныптағы Дидар мүлде сабақ оқуды, үй тапсырмасын орындауды қойды.Тәртібі де нашарлап кетті.Негізінде оның сабақ үлгерімі өте жоғары болатын. «2» деген бағалары да көбейді.Бұл жағдай бір тоқсан бойы жалғасуда. Мұндай жағдайда мұғалім қандай шара қолдануы тиіс?

Жауабы: Мұндай жағдайда мұғалім оқушының үйіне барып, ата-анасымен сөйлесіп көруі қажет. Мүмкін отбасында бір қиыншылықтар болып жатқан шығар. Немесе оқушының ауладағы, сыныптағы достарымен сөйлесіп көру қажет.

Жағдаят-10. Педагогикалық практика кезінде келесі сыныптың мұғалімі ауырып қалғандықтан сыныпқа қарай тұруымды өтінді.Ал мен ол сыныптың сабағына мүлде дайын емеспін, оқушыларына да үйренбегем. Сыныпқа кірсем оқушылар шулап жатыр, бірінші сабақ математика екен. Мұндай жағдайдан қалай шығуға болады?

Жауабы: Қоңырау болған соң, оқушыларға жаңа сабақты түсіндіре бастадым. Оқушылар шулағанын қоймады. Осы кезде тақтаға геометриялық фигураларды ешқандай сызғышсыз, циркулсіз сыза бастағанымда оқушылар таң қалып тыныштала бастады.

9. Білім алушының өзіндік жұмысының материалдары: үй жұмысының мәтіндер жинағы, әр тақырып бойынша өзін-өзі бақылаудың материалдары, ағымдық жұмыстар түрі бойынша тапсырмалардың орындалуы, еңбек көлемі және әдебиеті көрсетілген рефераттар мен басқа үй тапсырмалары

Cтуденттердің өзіндік жұмыстарын ұйымдастыруға қойылатын педагогикалық талаптар

Еліміздің әлеуметтік-экономикалық өміріндегі болып жатқан түбегейлі өзгерістер мен нарыктық катынастар жоғары оку орындарының алдына болашақ мамандарды кәсіби әрекетінде өздігінен шығармашылықпен еңбектене алатындай етіп даярлау, студентті әрекеттің объектісінен субъектісіне айналдыру, яғни оның бойында белсенді түрде өз бетімен жұмыс істей білу мен өзіндік дамуды, өзін өзі баскару және өзін таныта білуді калыптастыру мақсатын койып отыр. Оқыту жүйесінде студенттің өздік жұмысы (СӨЖ) барлық оқу бағдарламасының басым бөлігін құрайды. Оның тиімді болуы маманның кәсіби бағыттылығының талаптарына сай жасалған өздік жұмысты ұйымдастыру үлгісінің дүрыс құрылуына байланысты болады.

Өзіндік жұмыс – тек жекелеген пәнді меңгеру ғана емес, сонымен қатар оқу, ғылыми, кәсіби іскерлік, өзіндегі жауапкершілікті сезіне білу, дербес жұмыс істеуге үйрену. Сондықтан да өзіндік жұмыс білікті маман дайындаудың негізгі бір тиімді жолы болып табылады. Дидактикалық тұрғыдан дұрыс ұйымдастырылған өзіндік жұмыс білімді тереңдетуге, толықтыруға, дағды мен іскерлікті қалыптастыруға, танымдық әрекетке қызығуды туғызуға, таным үрдісінің әдіс – тәсілдерін игеруге, танымдық қабілетінің дамуына, адамның дербес жұмыс істеу мәдениетін көтеруге, шығармашылықпен жұмыс істеуге және ғылыми жұмыстармен айналысуға мүмкіндік жасайды.

Оны орындау барысында мынадай саналық, бірізділік, жүйелілік ұстанымдары қамтамасыз етілуі тиіс:

  • білімінің күрделілігі дамудың жақын аймағына сәйкестігі;

  • пәннің логикалық жүйесі мен игеру деңгейіне қарай тапсырманың бірізді берілуі;

  • тапсырманың көлемі студенттің оқу мүмкіндігіне сай болуы;

  • әрекет деңгейіне бейімделіп берілуі және т.б.

Өзіндік жұмыс – оқу үрдісінің бөлігі, оқытудың әдісі, оқу танымдық әрекеттің тәсілі, сипаты, бірізділігі, типі, тексеру формасы жоспарланған кешенді, мақсаттты оқу әрекеті.

Өзіндік жұмысты басқарудағы оқытушының әрекеті төмендегідей болады:

  • жұмыстың мақсаты мен міндетін айқындау;

  • білімі мен тәжірибесін беру;

  • әрекетті ұйымдастыру;

  • өзіндік жұмысты жоспарлау;

  • оқу - әдістемелік нұсқаулар дайындау;

  • өзіндік жұмысты тексеру, формасын анықтау, т.б.

Өзіндік жұмыстың тексеру формасының болуы оны ұйымдастыра білумен тығыз байланысты. Ұйымдастыру жұмысы ұйымдастыру - әдістемелік және ғылыми - әдістемелік болып бөлінеді.

Ұйымдастыру - әдістемелік іс – шаралар:

  • өзіндік жұмысты жоспарлау, кесте түзу;

  • оған кететін уақытты анықтау;

  • оқу - әдістемелік әдебиеттермен қамтамасыз ету;

  • техникалық құралдар дайындау;

  • тексеру формасын, мерзімін анықтау, т.б.

Ғылыми - әдістемелік іс – шаралар:

  1. әдістемелік басшылық жасау;

  2. қажетті құжаттардың нұсқауын дайындау;

  3. нәтижеге талдау жасау, т.б.

Өзіндік жұмыс оқу үрдісімен тығыз байланысты болғандықтан, оны ең алдымен, екіге бөліп қарастыру керек: 1/ дәрісханалық өзіндік жұмыс, 2/ дәрісханадан тыс орындалатын өзіндік жұмыс.

Дәрісханада орындалатын өзіндік жұмыстарға дәрістік, тәжірибелік және зертханалық сабақтар кіреді.

Ал дәрісханадан тыс орындалатын өзіндік жұмыстарға дәріс материалдарын толықтыру, семинар сабақтарына дайындалу, реферат жазу, үй тапсырмаларын орындау, курс, диплом жұмыстарын жазу, т.б. жатады. Өзіндік жұмысты бұлай бөлу тиімді. Өйткені, өзіндік жұмыстың өзі дәрісті тындау және оны жазу, мәтінмен жұмыс істеу, тезис, конспект жазу, семинар сабақтарына дайындалу, үйірмелерге қатысу, ғылыми жұмыстармен айналысу сияқты бөліктерден тұрады.

Жоғары оқу орнында сапалы білім беруде студенттердің өзіндік жұмыстарының алатын орны ерекше. Кредиттік оқыту жүйесінде студенттердің өзіндік жұмысы барлық оқу бағдарламасының басым бөлігін құрайды.

Кредиттік оқыту технологиясының өзегі білім алушылардың өзін-өзі ұйымдастыруы мен өздігінен білім алу мүмкіндіктерін дамыту болып табылады.

Кредиттік оқыту жүйесінің негізі- студенттердің өз бетінше дамуына мүмкіндік туғызу. Студенттің іс- әрекетін ұйымдастыра алуға және білімін жетілдіруге қабілетін дамыту мақсатын іске асыру үшін оқытушы мен студент арасында төмендегідей жұмыстар жасалынады:

  • оқытушының студентпен жұмысы ;

  • студенттің оқытушының басшылығымен жүргізілетін өз бетінше жұмысы;

  • студенттің өз бетінше жұмысы.

Оқытушының басшылығымен жүргізілетін студенттің өз бетінше жұмысында студент:

  • оқу материалына талдау жүргізеді;

  • қосымша оқу және ғылыми ақпараттарды іздейді;

  • қосымша ғылыми жаңа ақпараттарды талдайды, сұрыптайды;

  • жиналған мәліметтерді, ақпараттарды жүйелейді;

  • жаңа қарама- қайшылықтарды анықтайды;

  • жаңа мәселелерді көре алады;

  • туындаған мәселені шешудің жолдарын іздестіреді;

  • алынған мәліметтерді жинақтап, қорғауға дайындайды.

СӨЖ-ның мақсаты айқын, міндеттері нақты, мазмұны оқу бағдарламасына сәйкес болуы шарт. СӨЖ тапсырмалары студентті ынталандыратындай жасалып, оны орындауға студенттің жағдайы мен мүмкіндігі болуы тиіс. СӨЖ тапсырмалары алған білімді жаңа жағдаятта қолдануды, жаңадан өздігінен білім алуды қажет ететіндей, студенттің танымдық қабілетін арттыратындай болуы шарт.

Студенттердің өзіндік жұмысты орындау барысында тек жалпы пән бойынша білім, білік пен дағдыны алып қана қоймайды, сонымен қатар мақсатты көздеу, жоспарлау, талдау, рефлексия, өз оқу әрекетіне өзіндік бақылау жасай алатын интеллектуалды ой- өрісі бар шығармашыл тұлға қалыптастыру. Оқытушының басшылығымен жүргізілетін студенттің өз бетінше жұмысы 2 қызметті атқарады: кеңесшілік және бақылаушылық.

СӨЖ-ның кеңесшілік қызметі:

-үйге берген тапсырманы орындауда студентке көмек көрсетеді;

-студентке оқу бағдарламасын меңгеруге қажетті жұмыстың әдіс- тәсілдерін таңдауда көмектеседі;

-студент үшін қиын болған , шала түсінген оқу материалын қайта тыңдауға мүмкіндік береді;

-жіберілген сабақ бойынша оқытушыдан жеке кеңес алуға жол ашады;

-студентті ізденушілік, шығармашылық жұмыстарға бастайды.

СӨЖ-ның бақылаушылық қызметі:

-студенттің лекция, семинар дәптерлерін тексеруге, бақылауға мүмкіндік беріледі;

-студенттің жеке, дербес, дара ерекшелігін тануға жол ашылады;

-студенттің білім, білік, дағдысын бақылауға мүмкіндік ашылады.

СӨЖ- ді тиімді ұйымдастырудың педагогикалық шарттары:

  1. Пән бойынша аудиториялық және өзіндік жұмыстың көлемінің өзара үйлесімділігі:

-сабақ кестесінің дұрыс құрылуы;

-СӨЖ көлемінің нақтылығы;

-студентке берілген тапсырманың оның мүмкіндігіне сәйкес келуі.

  1. Әдістемелік тұрғыдан қамтамасыз ету:

-оқу-орнының материалдық – техникалық базасын ескеру;

-оқу орнындағы электрондық залда бар әдебиеттердің ақпараттар қорын толық пайдалану (интернет көзі, электронды оқулық, электронды оқыту бағдарламалары және т.б.)

3. Студенттің дербес ерекшеліктерін есепке алу:

-тапсырма әрбір студенттің біліміне, қабілетіне сәйкес келуі шарт;

- тапсырма студентті шығармашылыққа жетелеуі тиіс;

4. СӨЖ-ді ұйымдастыруда тиімді әдіс- тәсілдерді таңдау:

- студенттің жұмысын белсендіру керек;

- студентті жұмысты тыңғылықты орындауға ынталандыру.

1-суретте студенттердің өзіндік жұмысын ұйымдастыруға қойылатын педагогикалық талаптар жүйесі ашылды.

1-сурет. Студенттердің өзіндік жұмысын ұйымдастыруға қойылатын педагогикалық талаптар жүйесі