Хъæбатыртæ нæ мæлынц.

Фыдыбæстæйы Стыр хæсты лæгдзинад, хъæбатырдзинад æмæ æфсымæрон иудзинад равдыстой нæ бæстæйы цæрджытæ дæр.

Плиты Иссæ Алыксандры фырт райгуырд 1903-æм азы. Рахизфарсы районы Зæронд Бæтæхъойыхъæуы. Уый райгуырд фæллойгæнæг ирон зæхкусæджы хæдзары.

Хуымæтæджы зæхкусæджы фырт Плиты Иссæ хæсты азты ссис номдзыд æфсæддон разамонæг æмæ бæхджын-механизацигонд къорды командир.

Иссæйы тыххæй фыст æрцыд бирæ уацмыстæ, поэмæтæ, мысинæгтæ. Адæм сæ кæсынц зæрдиагæй. Æрæджы рацыд не'мзæххон Плиты Иссæйы цард æмæ сгуыхтдзинæдты тыххæй ног чиныг «Впереди атакующих эскадронов». Йæ автор – отставкæйы булкъон Иван Федоры фырт Юрков.

Чиныджы автор дзуры, Плиты Иссæ командæ кæмæн кодта, уыцы хæстонты сгуыхтдзинæдты тыххæй.

Автор фыссы, зæгъгæ, уæд мартъийы уыдис æвзæр боныхъæд. Къæвда æмæ мит фехæлдтой фæндæгтæ, фæлæ уæддæр хæстонтæ карз тох кодтой Одессæ знагæй суæгъд кæныныл. Сæ хъару асастис, фæлæ уæддæр размæ цыдысты. Инæлар йæхæдæг ныфс лæвæрдта фæллад хæстонтæн.

Æрæджы нæ республикæйы сбæрæг кодтой Плиты Иссæйы райгуырды 100 азы бон. Уый фæдыл Мæскуыйæ ссыд инæлары чызг йæ фыды райгуырæн зæхмæ.

Дунейы артист.

Нæ дуджы номдзыд дирижер, культурæйы архайæг, дунейы артист Гергиты Валерий райгуырд 1953-æм азы. Дзæуджыхъæуы аивæдты училище каст куы фæци, уæд бацыд Ленинграды Римский-Корсаковы номыл консерваторимæ. Абон уый у Мариины театры директор æмæ аивадон разамонæг, лæвæрд ын æрцыдысты кадджын нæмттæ «Уæрæсейы адæмон артист» æмæ «Дунейы артист».

Гергиты Валерий мыггагмæ бабаста æртæ кадджын номы: Мæскуы, Санкт-Петербург æмæ Дзæуджыхъæу. Валерийы курдиат у æнæхъæн наукæ. Уый ирдæй равдыста, сфæлдыстадон Олимпмæ кæй кæны æрмæст стыр курдиат æмæ титаны куыст. Йæ номимæ баст сты Уæрæсейы æмæ фæсарæнты егъау фестивальтæ, Уæрæсейы æмæ Петербурджы хъуыстгонддæр театры æнтыстдзинæдтæ, уæлахизон оперон премьерæтæ. дунейы æмæ йæ райгуырæн Ирыстоны дæр Валерийæн стыр аргъ кæнынц дунейы æмæ йæ райгуырæн Ирыстоны дæр.

Валерий бирæ уарзы йæ фыдæлты зæхх. Йæ 50 азы бон дæр сбæрæг кодта Дзæуджыхъæуы. Уый Ирыстонæй фæстæмæ куы цыд, уæд загъта: «Фæнды мæ Дзæуджыхъæуы культурон -музыкалон центр саразын. Цæмæй ардæм алы бон дæр цæуой уазджытæ, нæ хæлæрттæ, музыкалон аивады ирддæр «стъалытæ» æмæ та баууæндой рагон таурæгъыл, Кавказ Хуыцауы æвзæрст бæстæ кæй у».

Валерийæн ис бинонтæ: мад, ус, дыууæ фырты, чызг æмæ дыууæ хойы.

Æнæмæлгæ поэт.

Гениалон уырыссаг поэт Пушкины ном хъуыстгонд у æппæт зæххыл дæр. Ацы ном лæууы дунейы зындгонд адæмты нæмтты æмрæнхъ.

Пушкин Алыксандр Сергейы фырт райгуырд 26 майы 1799 азы уазæгуарзон бинонты æхсæн. Йæ фыд уыд ахуыргонд адæймаг, бирæ уарзта кæсын æмæ йæм уыд хъæздыг чиныгдон. Пушкин гыццылæй фæстæмæ хъомыл кодта литературæйæн аргъгæнджыты æхсæн.

Астаздзыдæй Пушкин зыдта тынг хорз кæсын æмæ фыссын, хъуыды кодта цыбыр комедитæ æмæ эпиграммæтæ.

1811-1817 азты Пушкин ахуыр кодта лицейы. Ам æрыгон лæппуйæн фæзынд бирæ хæлæрттæ. Уый æнгом баст уыд йæ рæстæджы æхсæнадон интеллигенциимæ.

Пушкины рæнхъытæ сты æнæмæлгæ. Уыдон уарзынц æмæ кæсынц стырæй-чысылæй. Сабитæ бирæ уарзынц йæ рæсугъд аргъæуттæ, фæссивæд-йæ лирикон æмдзæвгæтæ, хистæртæ та – йæ историон уацмыстæ.

Пушкин нымад у уырыссаг литературæ саразæгыл.

Абон Пушкины уацмыстæ тæлмацгонд æрцыдысты дунейы æппæт æвзæгтæм. Æнæмæлгæ поэты рæнхъытæ хъуысынц иронау дæр.