3. Арнайы жүк қармаушы қондырғылар.

Ілмекке біртекті жүктерді қармау мен асу үшін арнайы мамандырылған əр түрлі механикалық қармауыштар қолданылады. Көбінесе қысқышты фрикционалдық қармауыштар тістеуішті жəне эксцентрлік қармауыштарды кеңінен пайдаланады.

1. Тістеуікті қармауыштар.

Тістеуікті қармауыштардың (4.5- сурет) тістеуіктері жүкке қысылған жəне тіреуішпен жүк арасына құрылған фрикционды тістеуік қармауыштар еркін ұштары оларды орағытылған жүктің формалары бойынша бүктелінуі мүмкін немесе арнайы тіреуіштері бар қайшы түрінде рычагты жүйелері бар. Бұл фрикционалдық қармауда жүк пен қармау төсемдерінің арасында пайда болған үйкеліс күші Q жүктің массасынан көп болуы керек, рычагты жүйелердің иығымен сəйкес келетін іріктеумен жетіледі. Үйкеліс күші F_ТР =

N f

; 2F_ТР = Q немесе F_ТР = Q/2. Q/2= N f

деп жазуға да болады. Осы арадан N = Q/2 f ,

мұндағы f - жүк пен қармау төсемінің арасындағы үйкеліс коэффициенті.

4.5- сурет. Тістеуікті қармау.

1 - кранның ілмегі; 2 - тартқыш; 3 - рычаг; 4 -жүк; 5 – төсем

Иінтірек тепе-теңдік теңдеуінен топсаның осьіне қатысты О тартқыш күші анықталуы мүмкін:

Өйткені:

• Т а N в F_p

^c 0; 2

Т Q /2 cos

_Q a _Q в _Q _c _0

2 cos 2 f 2 2

Бұдан:

в _c _

f 2

a _;

cos

f в /(a / cosc / 2) f _Д

Бұл теңдеуден тістеуіктердің жұмысы көтерілген жүктің мөлшеріне байланысты емес екенін білмеуімізге болады..

2. Эксцентрлік қармауыштар.

Эксцентрлік фрикционалды қармауыштардың артықшылығы табақшалы металлдарды тік қалыпта тасымалдау үшін арналған.

Қармауыштардың бұл түрлерінің қарапайым (4.6.а- сурет) жəне күшейтілген (4.6.б- сурет). Қармау кранның ілмегіне ілінеді. Табақша эксцентрлік пен табақ арасында пайда болған жəне сонымен қатар жапырақ пен рамка тіреуішінің арасында болған үйкеліс күшінен қармауда ұсталынып қалады. Көтеру басталған кезде бұрыш «а : а» 10°. Бұрыштың азаюымен а табақшаға жай əсер етуші керме күші тез өседі де, табақша қармауда жақсы ұсталуын қамтамасыз етеді.

4.6- сурет. Эксцентрлік қармауышта а -қарапайым; б-күшейтілген;

1 -арқан; 2 - эксцентрлік; 3 - жүк; 4 –жүк тартқышы; 5 -қапсырма

Күшейтілген эксцентрлік қармау (өзі қысылатын) жоғары сенімділікті иемденеді, сонымен бірге табақша мен эксцентрлік арасындағы үйкеліс күші.

1. иілгіш элементтің эксцентриктің (2) екінші иығына түскен əсерінен пайда болады. F₁ (4.6.б - сурет) табақша мен эксцентрлік арасындағы үйкеліс күші болса, F₃ –табақша мен қысқыш тіреуішінің арасындағы үйкеліс күші. Көтерілген жүкті ұстап қалу шарты.

F₁ F₂ Q k

Бірақ

F₁ N f₁;

F₂ N f₂ ;

болады.

Бұдан керме күші қажет

Nf₁ Nf₂ Q k

мұндағы k - бар коэффициент.

N K

Q

f₁ f₂

3. Электрлі магниттер.

Болатты жəне шойын жүктерді көтеру үшін строповканың қажеттілігін жоятын көтергіш электрлі магниттер кеңірек қолданылады. Бұл магниттер көтергіш механизмнің ілмегіне шынжырмен іледі жəне иілмелі кабельдің көмегімен үнемі тоқпен қоректендіріп отырады. Олардың домалақ (М тəрізді) жəне тікбұрышты (ПМ тəрізді) формалары бар. Пм магниттерін ұзынболатты бұйымдарды (домалақ формалы) ұсақ жүктердің (скрап, қималар, жаңқалар) жұмыстары үшін пайдаланылады. Олардың жүккөтерімділігі .Q = 6- 30т. Өте ұзын жəне ауыр жүктерді көтеру үшін арнайы траверсада екі магнитті қос асқышты пайдаланады. Жүкті қармау мен босату магниттер мен жұмыс жасағанда автоматты түрде іске асады.

4.7.- сурет. Электрлі магнитті траверса.

1 – кран ілмегі; 2 – чалочный арқан; 3 - траверса; 4 - электромагнит; 5 – электрлі кабель (сым)

Магниттің жүккөтергіштігі электр магниттің үйегі мен жүк аралығындағы ауа саңылауына, сондай-ақ қабылданатын жүктің сипаттамасына байланысты болады.

Мысалы, кеспелтек (табақ), жоңқалар жəне скрапаларды көтеру барысындағы салыстырылмалы жүккөтергіштігі тең болады : 1; 0,08; 0,035.