4. Қозғалтудың арқан немесе шынжырмен тарту механизмдері.

Қозғалтудың арқан немесе шынжырмен тарту механизмдері (7.1.б - сурет қараңыз) арбадан, жетектен жəне иілмелі тартқыштан тұрады. Ұқсас механизмдерін өзгермелі ұшып шығуымен (ұзаруымен) бұралмалы крандарда, аспалы, рельсті жəне тарту арқанымен аспалы канат жолдарына қолданады. Жүк көтеру кезіндегі күш (7) арқанына, ал оны жылжыту кезінде (8) арқанға беріледі (жаналады).



Ұшып шығуын (ұзаруын) өзгерту кезіндегі W_T арбаның қозғалту кедергілеріW_K блоктарында жəне W_бл арбалардың қозғалғыш доңғалақтарының кедергілеріне тең болады:

W_T W_K

W G

бл г

• G_Т

• G_{Т .Э} 

fd 2K _{k D} p

• (S

наб

• S_сб ),

мұндағы G_г, G_T и G_Т.Э. – жүктің ауырлық күші, арбалар мен тартқыш элементінің сəйкестігі; S_наб жəне S_сб – арбалардың қозғалту механизмдерінің тартқыш элементтерінің жоғарланған жəне төмендеген тармақшалардағы керілуі.

Барабанда тартқыш элементінің керілуі:

W

S

T _һ наб _,

онда барабанда кедергі моменті:

М

^Sнаб ^_{ }

б бл

(S S )  ^D .

б наб

сб _{2 бл}



Жетекші білігінің механизміне келтірілген кедергі моменті:

М

М_С 

б _.

U₀₀

Осы момент бойынша электр қозғалтқышының қуаттылығына анықтама (анықтау) жүргізіледі. Арбалардан тыс қозғалту мен көтеру механизмдердің орналасуының (таратылуының) арқасында оны ауқым мен массасы тез қысқартылады. Қозғалту кедергілерінің күші инерция күшінен артық болғандықтан, қозғалту жылдамдығында ғана v_T=3м/мин артығырақ соңғыларын есепе алады.

4. Ұшып шығуды (ұзартуды) өзгерту механизмдері

G

W

Тік қозғалыстағы жебелі кранның тебелу көмегімен ұшып шығуды (ұзаруды) өзгерту жұмыс механизмдерімен оның құрылмасын қарастымыз. Бұл жағдайда ұшып шығуды (ұзаруды) өзгерту үшін жебеге P күшін түсіру қажет. (7.6 - сурет), сол шаманы Lұшып (ұзаруына) жебесіне əсер етуші O барлық күшін топсаға қатысты моменттер теңдеуінен анықтайды:

_М ₀ 

_г L G_С в P h S e 

_г H W_C c 0.

Мұндағы, қажетті күші:

G

Р  ^г

• L G_С

• в Р h S e W H

г

h

W_C c

.

Бұл күшті арқанды полиспасты, сондай-ақ (7.7.а - сурет), рейкалы, бұрамалы, секторлы, қисық тиекті механизмдерінің немесе гидравликалық цилиндрді көмектерімен туғызуға (жасауға) болады. Соңғысы автомобиль крандарында кеңінен пайдаланады А.

Арқанды полиспастымен ұшып шығу (ұзару) механизмінің өзгеру қондырғылары көтеру механизмінің қондырғысына ұқсас. Бұл механизм муфт жəне тежегіш қондырғысынан, барабаннан, редуктордан, қозғалыстан тұратын барабанды шығырды (лебедканы) өзімен бірге ұсынады.

Барабандағы арқанның максимал керілуі максимальды ұшып шығуына (ұзаруына)

сəйкес болғандықтан, тең болады:

S  ^P

^max m ^,

n

U 

n

мұндағы U_n – полиспастың қалдықсыз бөлінгіштік еселігі; _n - к.п.д. полиспаста; - к.п.д. бағыттаушы блогы; m –ұшып шығу өзгерту механизм бағыттаушы боктарының саны.

Жебені көтеру үрдісінде арқанның керілуі металл құрылмалары мен ауырлық күшінен моменттердің кемітілуіне байланысты кемітіледі. Жоғарғыдан төменгі шамаға дейінгі ұшып шығудың (ұзарудың) өзгеруі барысында жебелі полиспасттың дөңгелек құрсауымен осьтің аралығындағы арақашықтық шамаға кемітіледі ( 7.6 - суретке қараңыз):

h h₁ h₂

Онда барабанға арқанды ораудың орташа жылдамдығы:

h U

v  ⁿ

k _t

мұндағы t – ұшып шығуды (ұзаруды) өзгертудің берілген уақыты; оралатын арқан ұзындығы.

h U_n - барабанға

7.6 сурет. Ұшып шығуды (ұзартуды) өзгерту полиспаст, механизмнің барысында жебеге əсер етуші жүктеме кестесі.

1-жебелі лебедка; 2-ауытқу (ауытқымалы) блоктар; 3-жебелі полиспаст; 4-жебелі

полиспастың қозғалмайтын дөңгелек құрсауы (шеңбері); 5- кранның жебесі; 6- жүкті по- лиспаст жебенің ұшып шығуын (ұзаруын) өзгертудің рейкалы (а) жəне гидравликалық (б) жетектері.

7.7- сурет.

1 – кранның бұратын платформасы (рамасы) ; 2- жебе; 3- рейкалы механизм; 4-

гидроцилиндр; 5- жүк полиспаст

Ұшып шығуды (ұзаруды) өзгерту механизмінде арқанның керілуі күшінің əдетте жебенің шеткі жағында максимал мəні болады. Максималь ұшып шығуына (ұзаруына) сəйкес белгіленетін (анықталатын) қозғалысы кезіндегі ең үлкен қуаттылығы:

k

_{N }S_max v _,

кВт.

max

1000 _M

Ұшып шығуды (ұзартуды) өзгертудің барлық механизмі көтеру механизмі сияқты жетекті іске қосу барысында автоматты ажыратылатын тежегішінің нормаль-тұйықтаушы түрлерімен жабдықталады. Тежелу уақыты t_T ≤ 4 - 5с,ал жүк, желдің болмауынан, айналдырылмайтын кранда t_T ≥ 1,5с. болу керек.

Ұшып шығуды (ұзаруды) өзгерту механизмінің қатты тез тежелуі жоғары динамикалық жүктеменің пайда болуына жəне қатты тербелістің туындауына əкеледі, бұл металл құрылмалар мен механизм элементтерінің құрылмалар мен механизм элементтерінің қажу беріктігін төмендетеді.

Статистикалық жүктеме бойынша алдын ала таңдап алынған қозғалтқышты артық салмақ пен қыздыру жағдайынан (шартынан) тексереді.

Қозғалтқыштың ұзақтыққа іске қосылуын тексеру формула бойынша жүргізілуі мүмкін.

t_П _{ М}

2K

• М 

J_пр 

 ,

М М

^{C (} п.ср

С ⁾ М

п.ср ^С

мұндағы

К m

² L² / 3 m

² / 2 - жүк пен жебенің кинематикалық энергиясы; J_ПР-

C C C _г

білікке келтірілген (жіберілеген) айналдырушы массалар механизмінің инерция

моментіндегі қозғалтқыш;

₀ - жебенің айналу бұрыштық жылдамдығы, 1/с; -

қозғалтқыштың айналу жылдамдығы 1/с; m_C, m_Г – жүк пен жебенің массасы кг; v

– жебенің көтеру кезіндегі жүк қозғалысының жылдамдығы, м/с; М_П.СР и М_С – қозғалтқыштың білігіне сəйкес статистикалық кедергілердің жоғарғы (максималь) моменті мен орташа іске қосушы моменті; L_C – жебенің ұзындығы,

м; _М -к.п.д. механизмі.

Тежегішті таңдауда ол кез келген жағдайда болсын, жебені кранның жұмыс жəне жұмыссыз жағдайында да ұстай алатындай ғып жасап шығару керек. Бұл үшін мксималь жəне минималь моменттерінің əсер ету (əрекет ету) кезінде оны ұзақтық тежелуге тексереді:

J 

_{t } 2K _М

_ пр _,

Т

(М_Т



• М_С )



М_Т М_С

М

и

 

_С М_Т - статический и тормозной моменты; М_С

М_С _М .

2

Іске қосу жəне тежелу механизмдерінің ұзақтылығы белгілі бір шекте ғана жебе ұзындығының шарттарына байланысты болуы керек, сондықтан жебе ұшының (соңының) линиялық үдеуі 1м/с² аспауы керек.