7. Қозғалту механиздері. Ұшып шығуды өзгерту механизмдері

1. Жалпы түсініктеме

Бос (зая) жүріске немесе жүккөтергіш машинаның жүгімен жылжыту (ауыстыру) үшін, сондай-ақ машина ауқымының шегінде жүкті ауыстыру (жылжыту) үшін қозғалту механиздерін қолданады. Қозғалту механизм кестесі екі түрімен ажыратылады. Жетекші қозғалғыш доңғалақтарымен (7.1.а - сурет) жəне арқанды тартыммен (7.1.б - сурет) Бірінші жағдайда механизм арбаға немесе кранға тікелей, екіншісінде шынжырмен немесе арқанмен біріктіріліп, ауыстырылатын объектіден бөлек орналасқан.Қозғалту механизмінің екінші түрі кейде консольді кранның ұшып шығуын (вылета) өзгерту механизмімен жүзеге асады.

1. - сурет. Қозғалту механизмдерінің кестелері.

а – жетекші қозғалғыш доңғалақтарымен; б арқанмен (немесе шынжырлы тартыммен); 1 - арба; 2-көтеру механизмі; 3-қозғалту механизмінің аспалы редукторымен; 4- полиспаст; 5- жетекші барабан; 6- кермелі барабан; 7-көтергіш арқан; 8- тартқыш арқан

Жебелі крандағы ұшып шығудың өзгеруі сондай-ақ жебенің еңбекшімен (еңкеюімен)

жасалынуы мүмкін.

2. Жетекші доңғалақтарымен қозғалту механизмдерінің құрылмалары

Жүкөтергіш машина немесе арба қозғалғыш доңғалақтарға сүйенеді, бұлар жетекші немесе бос (зая, жетекті) болып келеді.Жетекті (қозғалтқыш) доңғалақтар (көбіне екі немесе төрт) жетекпен жалғанған.

Көпір крандарының қозғалту механизмдерінің конструкциялық (құрылмалық) бір түрі болып механизм саналады. Бөлек (жеке) жетегімен (7.2.а - сурет) ақырын (жəй) жүретін трансмиссия білігімен (7.2.б - сурет)

2. - сурет. Көпірлі крандардың қозғалту механизмдері.

а – бөлек (жеке) жетегімен; б-орталық жетегімен жəне ақырын (жəй) жүретін білігімен в- бұл да, тез жүретін білігімен; 1- электрқозғалтқыш; 2- муфта тежегішімен; 3- редуктор; 4- трансмиссия білігі; 5- тісті муфта; б – қозғалғыш (жүрісті) доңғалақ

Тез жүретін (бөлек) жетегінің екі қозғалтқышы, екі редукторы, екі тежегішінің болуына қарамастан, жасауда ол ең арзан, жеңіл жəне қарапайым болып шығады. Екінші кестеде (7.2.б - суретте) қозғалғыш доңғалағындай трансмиссия білігінің сол айналдыру жиілігі болғандықтан, ең үлкен айналдырушы моментін береді. Муфт білігі мен тірек біліктерінің өлшемдері үлкен болғандықтан, механизмнің ауырлауын тудырады. Үшінші кестеде (7.2.в- сурет) қозғалтқыштағыдай трансмиссия білігінде сол айналу жиілігінің болуынан ең төменгі айналдырушы моментін береді. Бұл жағдайда біліктің диаметрі мен подшипниктердің (мойын тіректің) муфт өлшемдері минимальды болады. Бірақ трансмиссия білігінің айналу жиілігінің жоғары болуынан, оның жасалуы мен орнатылуына жоғары дəлдəк қамтамасыз етілуі керек, сонымен бірге үйлесімді (тиісті) теңгеруді жүргізу қажет. Қадалған үлкен жүктемені кранның жебелі түрімен Рельске беру үшін кранның құрылмасына топсамен бекітілетін бір арбасына екі немесе тым қозғалғыш доңғалақтарымен жинайды. Топсаның орнатылуы барлық доңғалақтарға жүктемені бірдей таратып беруін қамтамасыз ету керек.

3. - сурет. Мұнаралы кранның жетекші арбасы.

1 - электрқозғалтқыш; 2 – шүберін (кіндік темір); 3 – орталық тістегіш; 4 – тісті доңғалақ; 5 – қозғалғыш доңғалақ.

Рельс бойынша қозғалатын болатты қозғалғыш доңғалағы қозғалту жұмыс органдары механизмдерінің негізгі элементтері болып саналады. Қозғалғыш доңғалағының бекіткіш элементтері не жұмыс органдары мен басқа да бөлшектер (білік, подшипниктер корпусымен, сыналы жəне жырашықты қосылыс) жатады.

Жетекші қозғалғыш доңғалағына Т_рб к айналдырушы моментінің берілуі жолдарын қарастырамыз. (7.4 - сурет).

4. -сурет. Қозғалғыш доңғалақтарына айналдырушы моментін беру жолдары.

а – ашық тісті жұбымен; б – қосылған (біріктірілген) муфтпен; в –тоспалы (аспалы) редуктормен; 1- қозғалғыш доңғалақ; 2- тісті тəж; 3- муфта; 4- редуктор

Артық тісті жұбының (тəжінің) варианттары үшін (7.4.а - сурет)ашық тісті берілістің барлық белгілері кемшіліктері тəн; сонда да құрылма тұтастығымен жəне қарапайымдылығымен ерекшеленеді. «Топсалы» немесе (7.4.б - сурет) муфта көмегімен білік арқылы айналдырушы моменттің берілуі қазіргі заманға сай болып табылады. Көбіне ашық берілістің жоқтығынан, ыңғайлы пайдаланудан жəне құрылмалы блоктардың аяқталуынан тұрады. «Топсалы» (аспалы) редуктор торабы бұдан басқа үлкен емес ауқымымен ерекшелінеді. Зая (жетектегі) қозғалғыш доңғалақтардың қондырғысы жетекші қондырғыға ұқсас, бірақ айналдырушы моментінің айналуынсыз (жеткізуінсіз) ерекшеленеді.