2.2. Арба қозғалысындағы кедергіні анықтау

Жүктелген дөңгелекті рельссіз арбаның қозғалысына қажетті күш

F_c ≥ W_c  f _k (Q  G )cos β  (Q  G)sin β,

(2.1)

мұндағы: W_c – арбаның қозғалысына қажетті статикалық кедергі күші; ƒ_k – домалау кедергі коэффициенті (2.1-кесте); Q – жүк салмағы; G – арбаның салмағы; β – жол төсемінің көлденең еңісі

(2.1-кесте).

2.1-кесте. Домалау кедергі коэффициенттері

Жол жабыны

Жүк үшін ƒ_к мəні резеңке дөңгелек үшін

пневма-

массивті

(β⁰, көп

тикалық

шина

емес)

Жолдық:

цементбетонды

0,014

0,0185

3,5

асфальтті

0,015

0,0129

3,0

жұмыр тас төселінген

0,040

0,0260

5,5

топырақты жер

құрғақ

0,07

-

-

тегістелген

-

-

4,0

тегістелген қар

0,03

0,023

4,0

өндіріс ғимаратында

-

-

1,5

Арбаны орнынан қозғалту кезінде күшті (1,2…1,25) F_c деп алады. Домалау мойынтіректерінде орналасқан диаметрі D_k массивті шина-сы бар, жүктелген арба қозғалысындағы кедергі бетонмен жабылған жолда қозғалғанда арба мен жүк салмағына тəуелді (2.11-сурет).

80

Шина қысымы 0,35...0,5 МПа

болғанда ƒ_к мəні 10%-ға; ал 0,15...

0,3 МПа болғанда ƒ_к мəнін 20%-ға

үлкейту керек.

Массивті резеңке дөңгелек үшін

домалау кедергі коэффициенті:

f_k  0, 2

h

(22)

D_k

Шинаның радиальді майысуы:

P_k h

2

h = ³

2bE

.

(2.3)

D_k

мұндағы: Р_k – дөңгелекке түсетін

2.11-сурет. Жүк салмағымен

жүктеме; h, b – сəйкесінше шина

арба салмағының қозғалысқа

қалыңдығы мен ені; E – массивті

кедергі тəуелділігі

серпімділік модулі,

резеңке

үшін

E = 6...9 МПа.

Жуық шамада есептеулер кезінде Δh=0,16h деп қабылдауға бо-лады.

Шина ізінің центрі арқылы өтетін дөңгелектің тік осьпен салыс-

тырмалы бұрылуына қажетті момент:

M  ϕρ_k r_n

(2.4)

мұндағы, φ – дөңгелектің тірек беті жол жабынының бетімен сыр-ғанау үйкеліс коэффициенті; r_п – із ауданының түгел келтірілген шы-

ғ ын кедергісінің арақашықтығы r

 (

4b ²  l ²  4l ²  b² ) /12

(b, l –

ï

іздің сəйкесінше ені мен ұзындығы l  2 D_k h ).

Өздігінен реттелетін дөңгелек қозғалысына кедергі күш:

W

 f P cos α 

M

sin α ,

(2.5)

c

k k

l

м ұндағы: α – дөңгелектің қозғалыс бағытымен тік жазықтығы ара-сындағы бұрыш.

Пневматикалық шиналы дөңгелек домалауына кедергі күші [24]

– жұмыста келтірілген түйіндемелермен анықталады.

Алдын ала есептеулерде домалау мойынтіректеріндегі орна-ласқан жəне бетонды немесе асфальтті жабынды жолмен жүретін дөңгелектердегі қозғалысқа үлес кедергісін 120....140 н/т тең деп алуға болады.

6–1572 ₈₁

Каретканы жүгімен қоса көтеру күші:

P

 Q  Q ( fcl  2M ) / D

,

(2.6)

ïîä

à / â

p

мұндағы: Q – каретканың жəне жүктің салмағы; а – каретка ролигінің тік осінің, каретка мен жүктің салмағының түсу ортасына дейінгі арақашықтық; в – жоғарғы жəне төменгі роликтердің арақашықтығы; f – ролик подшипниктерінің үйкеліс коэффициенті; d – ролик осінің диаметрі; μ – домалау үйкеліс коэффициенті; D_p – ролик диаметрі.

Жанасу беріктілігіне есептеу кезінде роликке əсер ететін күш есептеледі (роликтердің саны – п):

R = Q_a /(вn).

(2.7)

Осыған орай жердегі рельсті көлік полиграфиялық өндірісте цех ішінде, цех арасында, қоймада қолданылатын əмбебап көліктердің бірі болып табылады.

Қолмен басқарылатын арбалар қолмен жүктелетін жəне түсі-рілетін əртүрлі жүкті алыс емес (300 м-ге дейін) қашықтықтарға тасымалдауға қолданылады.

Электрарбалар (жүккөтергіштігі 5 т-ға дейін) əдетте, қапталған астауға қойылған, орта мөлшерлі жүктерді механизацияланған тиеу

– түсіру жұмыстарын қолдану арқылы тасымалдауға арналған. Көтерілмейтін платформалы арбалар үлкен қашықтықтарға ұсақ,

дара жүктерді, қаттауын тек қолмен ғана жүзеге асыратын жүктерді тасымалдауда кең қолданылады. Қол арбалары тиегіштермен са-лыстырғанда, конструкциясының қарапайымдылығымен, кіші мас-сасымен ерекшеленеді. Жүк платформасының өлшемінің үлкендігіне байланысты арбаның жүккөтергіштігінің пайдалану коэффициенті басқа жер көліктеріне қарағанда жоғары келеді.

Көтеру платформалы арбаларды өндіріс орындарында жүкті ар-найы осы өнімді дайындаудың технологиялық циклінде жүкті астау-мен тасымалдау қарастырылған.

Жерден басқарылатын арбалар əртүрлі дара жүктерді жəне ас-тауға қатталып жиналған жүктерді тасымалдау үшін қолданылады. Оларды қолдану үшін тегіс жабынды жол қажет.

Тартқыштар тіркеме арбаларға қаттап салынған жеке жеңіл жүктерді тасымалдау үшін пайдаланылады. Жүкті тасымалдау қашықтығы едəуір болуы мүмкін (600...1000 м). Бағдарламалы не-месе автоматты басқарылымды тартқыштар дайын өнімді дайындау-мен тасымалдау белгіленген технологиялық циклде жоспарланған болса, онда олар өндірісте тиімді түрде қолданылады.

82

Өндіріс орындарында, теміржол көліктерінде, теңіз портта-рында жəне əртүрлі қоймаларда көтеру-тасымалдау жұмыстарын жүргізетін əмбебап тиегіштер кеңінен қолданылады. Сонымен қатар жүктер 20...120 м қашықтықта жүйелік тасымалдауға тиімді түрде пайдаланылады.

Үш дөңгелекті тиегіштердің төрт дөңгелектігімен салыстырғанда икемділігі жоғары, бұрылу радиусы мен дөңгелек диаметрі кіші, сондықтан оларды тар жерде пайдалануға болады.

Осы тиегіштер жүктерді алыс емес қашықтыққа, жабық бөл-мелерде, тар өткелді жерлерде тасымалдауға өте тиімді. Оларды ашық, тегіс емес жерлерде пайдалану тиегіштерде динамикалық күштердің пайда болуына əкеп соқтырады. Сондай-ақ, массивті шиналы үш дөңгелекті тиегіштерде төрт дөңгелекті тиегіштермен салыстырғанда, жүретін жолдарға немесе вагон еденіне жүріс дөң-гелектерінен түсетін күш көбірек болады.

Бүйірлі – жылжымалы жүккөтергіш тиегіштер ұзын өлшемді жүктерді тасымалдауда қолданылады. Полиграфияға қажетті мате-риалдарды, дайын полиграфиялық өнімдерді қатпарлап жинауға, тасымалдауға өте қажет. Бұл тиегіштер ұзын өлшемді жүктерді тар өткелдерде тасымалдауға мүмкіндік береді.

Бүйірлі – жылжымалы жүккөтергішті тиегіштер қоймалық бөл-мелерде ұзын жүктерді тиеу-түсіру жұмыстарын орындау үшін, сондай-ақ жері тегіс, қатты, жабынды жолды, өндіріс кəсіпорынның тар цехтарында қолданылады.

Төрт дөңгелекті жəне үш дөңгелекті біржақты жəне бұрылу – жылжымалы жүккөтергішті ашалы (жүкті үш жақты өндеу) тие-гіштер орта жəне ауыр жүктерді тиеу жəне түсіру үшін пайдаланы-лады.