5. Жергілікті есептеу желілерінің негізгі технологиялары. Ethernet, Token Ring, AppleTalk технологиялары.

Желілік технология д\з–есептеу желісін құруға жеткілікті келісілген стандартты хаттамалар тобы және оларды орындайтын программалық–аппараттық жабдықтар(м\ы, желілік адаптерлер, драйверлер, кабельдер ж\е разъемдер). Негізгі желілік технологиялар: Ethernet, Тoken Ring, Apple Talk ж\е Arc Net

Ethernet–жергілікті желі құрастыру мақсатында өте кең тараған технология түрі. Ethernet стандарты 1980 жылы қабылданды. Ол ІЕЕЕ 802.3 стандартына негізделіп, мәліметтерді 10Мбит/с жылдамдықпен тасымалдап отырады.  Ethernet бөлінетін деректердің беріліс ортасына кездейсоқ ену принципіне негізделген. Бұл орта ретінде жуан н\е жіңішке коаксиал кабель, шиыршықталған жұп, оптикалық талшық н\е радиотолқындар қолданылады.

Ethernet желісінің негізгі сипаттамалары:

дәстүрлі топологиясы сызықтық шина

басқа топологиясы жұлдызша-шина

беріліс типі таржолақты

ену әдісі CSMA/CD

деректерді жіберу жылдамдығы 10 және 100 Мбит/с

кабельдік жүйесі жуан және жіңішке коаксиал, UTP

Ethernet желісінің кең таралуына жол ашқан негізгі артықшылығы–оның үнемділігінде. Желіні құру үшін әр компьютерге бір-бірден желілік адаптер ж\е коаксиал кабельдің керекті ұзындықты физикалық сегменті болса жеткілікті. Мұнымен қатар Ethernet желілерінде ортаға енудің, адрестеудің ж\е деректер берілісінің қарапайым алгоритмдері орындалған. Ethernet желісінің тағы бір тамаша қасиеті–оның жеңіл ұзаруында, яғни желіге қосымша түйіндерді жеңіл қосуға болатындығында. Ethernet желісі кабельдер мен топологиялардың әр түрін пайдаланады. Ethernet желісінің 4 түрлі топологиясын атап кетсек:

1. 1990 жылы 10BaseT шиыршықталған жұбы негізінде Ethernet желісін құруға арналған 802.3 спецификациясы жарияланды (10–беріліс жылдамдығы 10 Мбит/с, Base–таржолақты, Т–шиыршықталған жұп). Осындай типті көптеген желілер жұлдызшаның негізінде құрылады, бірақ сигналдарды жіберу жүйесі бойынша шинаға ұқсас келеді. Әдетте желінің концентраторы 10BaseT көппортты репитер сияқты қызмет атқарады. Әрбір комп.кабельдің концентратор қосылған ұшына бекиді және сымның екі жұбын пайдаланады: біреуі – қабылдау үшін, екіншісі –жіберу үшін. 10BaseT сегментінің максималды ұзындығы–100 м. Кабельдің минималды ұзындығы – 2,5 м. 10BaseT ЖЕЖ 1024 компьютерге қызмет көрсете алады.

2. 10Base2 (10 – беріліс жылдамдығы 10 Мбит/с, Base – таржолақты, 2 –100 метрден екі есе артық қашықтыққа беріліс). Бұл типті желі жіңішке коаксиал кабелге негізделген, минималды ұзындығы 0,5 м. Компьютерлердің максималды саны – 30.

3. 10Base5 (10–беріліс жылдамдығы 10 Мбит/с, Base – таржолақты, 5–әрқайсысы 500 метрден 5 сегмент)–бұл стандартты Ethernet. Желілер жуан коаксиал кабель негізінде көбінесе «шина» топологиясын қолданады. Жуан Ethernet магистральды сегментте 100 түйінге дейін қолдай алады. Магистральды сегмент (магистраль)–жұмыс станцалары мен репитерлар қосылған трансиверді біріктіретін бас кабель.

4. 100BaseХ (100 – беріліс жылдамдығы 100 Мбит/с, Base –таржолақты, Х– кеңейтілуі) – қазіргі бар Ethernet стандартының кеңейтілуі. UTP-ның 5–категориясының негізінде құрылған, ену әдісі–CSMA/CD және барлық кабельдер концентраторға қосылған «жұлдызша-шина» топологиясын пайдаланады.

Token Ring желісін алғашында IBM компаниясы 1970 ж құрған. Қазіргі кезге дейін жергілікті желілерге арналған IBM-нің негізгі технологиясы болып қалып отыр. Әйгілілігі жағынан тек Ethernet–ке жол береді.

Token Ring желісінің негізгі сипаттамалары:

дәстүрлі топологиясы сақина

басқа топологиялары жұлдызша-сақина

беріліс типі таржолақты

ену әдісі маркерлік беріліс

беріліс жылдамдығы 4 және 6 Мбит/с

кабельдік жүйесі UTP және STP

Token Ring желісінде бірінші компьютер жұмыс істей бастағанда, желі маркер генерациялайды. Маркер бір компьютерден екінші компьютерге олардың біреуі деректерді жіберуге даярлығы жайында хабарлап, маркерді басқаруды өзіне алғанға дейін сақина бойымен жылжиды. Token Ring желісі 2 биттік 4-16 Мбит/с жылдамдықпен жұмыс істейді. Әртүрлі жылдамдықта жұмыс істейтін аралас станциялар бір сақинада бола алмайды.

Маркер–компьютерге деректерді кабель бойымен жіберуге мүмкіндік беретін алдын-ала анықталған биттер тізбегі (деректер ағыны). Маркерді ұстап алған компьютер деректер кадрларын желіге жібереді. Кадр сақина бойымен, кадрдегі қабылдаушының адресіне сәйкес адресі бар түйінді тапқанша жылжиды. Кадр сақина бойымен жылжи отырып жіберуші компьютерге жеткенде, ол компьютер берілістің дұрыс өткендігі куәландырады. Бұдан кейін компьютер кадрды сақинадан жояды және оған бос маркерді қайтарады. Желіде бір уақыт мезетінде бір бағытта тек бір маркер жіберіледі.

Apple Talk

Apple Computer, Inc компаниясы 1983 жылы Apple Talk-ті кішігірім топтарға арналған «фирмалық» желілік архитектура ретінде ұсынды. Желілік функциялары Macintosh компьютерлерінің ішінде орналасқандықтан, Apple Talk желісі басқа желілермен салыстырғанда қарапайым орындалады.

Apple Talk желісінің негізгі сипаттамалары:

дәстүрлі топологиясы шина немесе бұтақ

беріліс типі таржолақты

ену әдісі CSMA/CА

деректердің беріліс жылдамдығы 2 Кбит/с

кабельдік жүйесі UTP,оптикалық талшықты кабель

Apple Talk клиент-серверлі таратылған жүйе ретінде құрылған болатын. Басқаша айтқанда, қолданушылар желілік ресурстарды (файлдар ж\е принтерлер сияқты) ортақ пайдаланады. Бұл ресурстарды қамтамасыз ететін компьютерлер қызмет көрсетуші н\е қызметші құрылымдар деп(servers), ал желілік қызметші құрылымдардың ресурстарын пайдаланатын компьютерлер клиенттер (clients) д.а. Қызметші құрылымдармен әрекеттесу қолданушы үшін айтарлықтай дәрежеде айқын болып табылады, себебі қажетті материалдың орнын компьютердің өзі анықтап, қолданушының қатысуынсыз оған хабарласады.