1.8 Жерасты шақты алабының бөлiмдерiн

даярлап алу тәртiбi

Шақты алабының этаждарын және панел ярустарын, үшiншi және жоғарғы категориялық метанды шақтыларда жоғарыдан төмен қарай, ал кейде газы аз, суы мол шақтыларда мемлекеттiк бақылау органдары рұқсатымен төменнен жоғары қарайда алуға болады. Этаж бен ярус iшiндегi көмiрді аларда тiкелей, не болмаса қайталай алу әдiстерi қолданылады (1.10-сурет). Бiрiншi жағдайда кен алу жұмысы ортадан басталып шақтының шекарасына қарай бағытталса (1.10, а-сурет), екiншiсiнде, керiсiнше болады (1.10, б-сурет).

Керiсiнше алудың тiкелейге қарағандағы артықшылығы:

1. Этаж бен ярус штректерiнiң тiреулерiн сақтап тұру арзанға түспек.

2. Этаж не ярус тасыма штректерiне берiлiп тұратын таза ауаның кен алынған қуыстарға сiңiп кетуi шектеледi және кен алынған орындарда өрт шығу мүмкiншiлiгi азаяды.

Егер өрт шыға қалса, өрт шыққан жердi бөлiп тастап (1.10-сурет), жаңа кенжар ашып, жұмысты әрi қарай жалғастыра беруге болады.

3. Тазартпа және даярлау жұмыстары арасында сәйкессіздiк болмайды. Сонымен қатар дайындық барысындағы жүк тасу, жабдықтар мен механизмдердi қолдану жұмыстары жақсарады.

4. Алдын ала штректер өткізу көмiр тақталарын толық зерттеуге мүмкiншiлiк туғызады.

К ен орнын тiкелей алудың тиiмдi жақтары: тазартпа кенжарлары даярлау мезгiлiнiң қысқалығы және алдын ала өткiзiлетiн штректерге жұмсалатын қаржының азаюы. Кемшiлiгi, штректер ұзарған сайын ауа алмастыру жұмысының қиындай түсуi.

1.10 - сурет. Этажбен, ярустарды тiкелей не болмаса керiсiнше алу

әдiстері: 1- далда; 2 - тазартпа тiлме қазба; 3 - тасыма штрек;

4 - желдетпе штрек; 5 - бремсберг; 6 - жүрiс жол; 7 - кроссинг

Шақты алабын панел тәсілiмен даярлағанда, ярустарды керiсiнше алу керек, ал этаж тәсілiмен даярлағанда, керiсiнше алуды, ауа алмастыру жағдайына байланысты, шақты қанатының мөлшерi 2000 м. аспағанда қолдану керек.

Ш ақты алабын панел тәсілiмен даярлағанда, алабтың бремсберг жағын жазық бойымен оқпан тұсынан шақты алабының шетiне қарай алу керек. Бұл жағдайда бiрiншi панелдi даярлауға өткізiлетiн негiзгi штректердiң аумағы азаяды. Панелдiң еңес жағы бiртiндеп шақты алабының шетiнен оқпанға қарай алынуы керек. Негiзгi штректердің қажетсіз бөліктері құлатылып отырылады.

Даярлау тәсілiне, алу бағытына және шақты оқпандарының орналасу жағдайына байланысты, шақты алабында әртүрлi желдетпе схемалары қолданылады (1.11-сурет).

О

1.11 - сурет. Шақты алабын оқпандардың орналасуына байла-нысты желдету: а) ортада орналасқанда;

б) ортада алшақ ор-наласқанда; в) шетте орналасқанда

қпандар шақты алабының ортасында орналасқанда (1.11, а-сурет) таза ауа жер бетiнен оқпан (1) арқылы оқпан албарына одан әрi қарай күрделі бремсбергпен тасыма штрекке, одан екi қанатқа бөлiнiп тазартпа кенжарға жеткiзiледi. Кенжардан ластанып шыққан ауа этаждың желдетпе штрегiмен, жүрiсжолмен әрі қарай желдетпе оқпанмен жер бетiне шығады. Шақты алабының еңес жағыда осылай желдетiледi. Шақты алабы бұлай желдетiлгенде, ластанған (бұзылған) ауа жүрiсжолмен төмен қарай бағытталады. Мұндай желдету әдiсiн барлық жағдайда қолдануға болмайды. Газды шақтыларда, сақтану ережесi бойынша, құлама бұрышы 10⁰ жоғары болатын болса, онда, жел ағыны өрлеме бағытта болу керек.

Оқпандар бiрiнен-бiрi алшақ ортада орналасқанда (1.11, б-сурет), ластанған ауа жоғары қарай желдетпе оқпанға қарай жылжиды. Бұл схеманың өзiне тән кемшiлiктерi де бар, сондықтан шақтыларда сирек кездеседi.

Оқпандар шақты алабының шетiнде орналасқанда (1.11, в-сурет), ауа ағынының жолы қысқа және тазартпа кенжарлар орналасуына байланысты емес. Оқпандардың осылай орналасуының да өзіне тән кемшiлiктерi бар, бiрiншiден оқпандарды қосатын түйiлiспелердiң (сбойкалардың) ұзындығынан оларды өткізу қиыншылыққа түседi, екiншiден шетте орналасқан оқпандарды қосалқы жұмысқа қолдану ыңғайсыз жағдайда болады. Оқпандардың шетте орналасу варианты көбiнесе шақты алабын құлама оқпанмен ашқанда қолданады.

Тақтаның құлама бұрышы 10⁰ асса және жоғары газдылық жағдайында, шақты алабтарын ашуда оқпандардың аралас орналасқан әдiсiн пайдаланады.