§ 19. Dopuszczalność oraz dokonanie czynności prawnej

Literatura: K. Przybyłowski 1964, s. 28; J. Skąpski: Umowa licencyjna w polskim prawie prywatnym międzynarodowym, PWOWI 1973, z. 1, s. 548; M. Pazdan: Prawo właściwe dla oceny ważności kontraktu, PPHZ 1977, z. 1, s. 76; W. Popiołek: Zawarcie umowy wydawniczej w prawie prywatnym międzynarodowym, SIS 1978, z. 3, s. 82 i n.; W. Popiołek: Umowa wydawnicza w polskim prawie prywatnym międzynarodowym, Warszawa-Kraków 1982, s. 98; M. Pazdan: Język kontraktu —jego znaczenie i wyznaczanie, PPHZ 1988, t. 12, s. 37 i n.; L. Zalewski: Zawieranie umów przy użyciu wzorców nienormatywnych, RPEiS 1989, z. 3; M.A. Zachariasiewicz: Z problematyki „kolizji ogólnych warunków" w obrocie międzynarodowym, PPHZ 1990, t. 14, s. 20-41; M. Pazdan: O umowach dziedziczenia zawieranych przed polskimi notariuszami, „Rejent" 1996, nr 4-5, s. 60 i n.

1. Szczegółowe rozważania dotyczące dopuszczalności określonych czynności prawnych lub kwestii związanych z ich dokonaniem mogą być podejmowane tylko w nawiązaniu do określonych czynności prawnych i określonego statutu, któremu dana czynność prawna podlega. W tym miejscu wypada więc ograniczyć się do poruszenia jedynie zagadnień ogólnych.

2. O dopuszczalności dokonania czynności prawnej określonego rodzaju rozstrzyga prawo właściwe dla czynności prawnej, o którą chodzi.

3. Według prawa właściwego dla czynności prawnej, o którą chodzi, oceniać należy także jej istnienie jako czynności prawnej określonego rodzaju. Prawo to określa zatem składniki hipotetycznego stanu faktycznego tworzącego czynność prawną danego rodzaju. Według tego prawa należy ustalać, czy do dokonania czynności prawnej wystarczy złożenie jednego oświadczenia woli (i czy oświadczenie to musi być skierowane do określonego adresata), czy też niezbędne jest złożenie jeszcze dalszych oświadczeń woli. Z jego postanowień wynikać mogą dalsze wymagania dotyczące konstytutywnych składników czynności prawnej (np. wymóg wydania rzeczy w przypadku czynności prawnych realnych, wymaganie wpisu do określonego rejestru).

108

V. Czynności prawne. Przedstawicielstwo. Przedawnienie

Prawu właściwemu dla czynności prawnej podlega wymóg zgody osoby trzeciej na dokonanie danej czynności prawnej (por. np. art. 519 § 2 k.c.pol. dotyczący przejęcia długu) łącznie z oceną skutków braku zgody.

4. W zgodzie z dotychczasowymi ustaleniami pozostaje zasada, iż dojście do skutku umowy podlega, w możliwie szerokim zakresie, prawu rządzącemu

umową. Według tego prawa należy więc oceniać istnienie i zgodność złożonych przez strony oświadczeń woli (konsens), rokowania, ofertę i jej przyjęcie (z wyjątkami, o których dalej), skutki przyjęcia oferty z zastrzeżeniami, skutki spóźnionego nadejścia do oferenta odpowiedzi oblata wysłanej w terminie, chwilę i miejsce zawarcia umowy.

Nasuwa się jednak pytanie, czy prawu właściwemu dla umowy (lub temu, które byłoby właściwe, gdyby umowa doszła do skutku) można poddać również ocenę skutków milczenia strony, która otrzymała odpowiednie oświadczenie drugiej strony. Chodzi tu w szczególności o skutki milczenia oblata (po otrzymaniu oferty).

Wydaje się, że w tej niezwykle spornej w literaturze kwestii bronić można — na gruncie prawa polskiego — zapatrywania sugerującego ocenę skutków milczenia według prawa miejsca zamieszkania lub siedziby podmiotu, o którego milczenie chodzi. Milczenie oblata może więc być traktowane na równi z przyjęciem oferty tylko wtedy, gdy przewiduje to prawo jego miejsca zamieszkania lub siedziby (z okresu, w którym milczenie miało miejsce). Z uwagi na istniejącą równocześnie potrzebę ochrony oferenta rozważać można wprowadzenie jeszcze dodatkowego zastrzeżenia: milczenie oblata doprowadzi do zawarcia umowy (będzie uznane za przyjęcie oferty), jeśli skutek taki przewiduje nadto prawo rządzące umową.