Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
PRAWO miedz prywatne 2005.docx
Скачиваний:
7
Добавлен:
01.07.2025
Размер:
368 Кб
Скачать
☆

§ 26. Zobowiązania wynikające ze zdarzeń niebędących czynnościami prawnymi

Literatura: M. Sośniak: Lex loci delicti commissi w prawie międzynarodowym prywatnym, SC 1963, t. VI; K. Przybyłowski 1964; K. Przybyłowski 1966; M. Sośniak: Z problematyki kolizyjnej bezpodstawnego wzbogacenia, RPEiS 1968, z. 3; tenże: Zobowiązania nie wynikające z czynności prawnych w kodyfikacji polskiego prawa międzynarodowego prywatnego, SP 1970, z. 26—27; tenże: Zobowiązania nie wynikające z czynności prawnych w prawie prywatnym międzynarodowym, Katowice 1971; W. Czachórski: Reflexions sur les principes generaux de la responsabilite civile des pays socialistes sous 1'aspect du droit International prive, Rec. de Cours 1974, t. 139; S. Sołtysiński: Lex maximi in hac causa momenti: oczekiwana rewolucja czy niepożądany przyczynek w teorii prawa kolizyjnego?, RPEiS 1974, z. 3; W. Matysik: Problematyka kolizyjnoprawna nieuczciwej reklamy, SP 1976, z. 1-2; M. Sośniak: Szkoda wynikła w międzynarodowym transporcie towarowym i odpowiedzialność przewoźnika, PPHZ 1977, t. 1; J. Ciszewski: Glosa do postanowienia SN z 8 VI 1977, III CNR 294/76, Pal. 1978, nr 4; M. Sokołowski: Współczesne koncepcje amerykańskie w dziedzinie wyboru prawa właściwego na przykładzie zobowiązań deliktowych (przegląd doktryny i orzecznictwa), RPEiS 1980, z. 3; B. Tracz-Pasternak: Właściwość prawa personalnego stron dla zobowiązań nie wynikających z czynności prawnych, PiP 1980, z. 2; M. Pazdan: Z pogranicza statutu kontraktowego i deliktowego, SIS 1984, t. 9; tenże: Zbieg odpowiedzialności kontraktowej i deliktowej w prawie prywatnym międzynarodowym, (w:) Rozprawy z prawa cywilnego. Księga pamiątkowa ku czci Witolda Czachórskiego, Warszawa 1985; K. Kruczalak: Zagadnienia nowelizacyjne morskiego prawa prywatnego międzynarodowego, Gdańsk-Słupsk-Szczecin 1989; T. Pajor: Odpowiedzialność deliktowa w prawie prywatnym międzynarodowym, Warszawa 1989; tenże: Problem zbiegu odpowiedzialności deliktowej i kontraktowej w prawie prywatnym międzynarodowym, AUL 1990 (Folia Iuridica 44); W. Ludwiczak 1990, rozdz. XIV; L. Burian: Delikty w węgierskim prawie prywatnym międzynarodowym, PPHZ 1993, t. 17, s. 31^44; M. Jagielska: Dostosowanie prawa wewnętrznego państw Unii Europejskiej do wymogów dyrektywy o odpowiedzialności za wadliwe produkty, KPP 1995, z. 4, s. 499—541; T.M. Knypl: Zwalczanie nieuczciwej konkurencji w świetle prawa prywatnego międzynarodowego, PS 1996, nr 11-12, s. 99-108; T. Pajor: O potrzebie zmiany prawa prywatnego międzynarodowego w zakresie zobowiązań nie wynikających z czynności prawnych (art. 31 p.p.m.), KPP 2000, z. 3.

I. Prawo właściwe

1. Przepis art. 31 p.p.m. stanowi, że „zobowiązanie nie wynikające z czynności prawnej podlega prawu państwa, w którym nastąpiło zdarzenie będące źródłem zobowiązania (§ 1). Jednakże gdy strony są obywatelami tego same-

164

VI. Zobowiązania

go państwa i mają w nim miejsce zamieszkania, właściwe jest prawo tego państwa" (§ 2). Mamy więc w naszej ustawie do czynienia z dwoma powiązaniami rozstrzygającymi o właściwości prawa w omawianym zakresie: z wysuniętym na czoło łącznikiem lokalnym (art. 31 § 1) oraz ze swoiście „wzmocnionym" powiązaniem personalnym (przepis art. 31 § 2 p.p.m. wymaga bowiem zbiegu obywatelstwa i miejsca zamieszkania stron stosunku zobowiązaniowego).

Norma kolizyjna przywiązująca wagę do powiązania o charakterze personalnym została zamieszczona w § 2 art. 31 p.p.m., mimo to od niej należy rozpoczynać poszukiwanie prawa właściwego. Dopiero w razie stwierdzenia, iż powiązanie to nie zachodzi (strony nie są bowiem obywatelami tego samego państwa i nie mają w nim miejsca zamieszkania), należy sięgnąć do powiązania lokalnego, przewidzianego przez normę z art. 31 § 1 p.p.m.28

Przepis art. 31 § 2 p.p.m. wspomina wyraźnie o obywatelstwie i miejscu zamieszkania. Powiązania tego rodzaju mogą dotyczyć osób fizycznych. Wydaje się jednak, iż przepis ten należy stosować odpowiednio także do osób prawnych29. W takim przypadku zamiast obywatelstwa i miejsca zamieszkania brana będzie pod uwagę siedziba osoby prawnej. Dotyczy to zarówno stosunków zobowiązaniowych, których stronami są osoby prawne (do zastosowania art. 31 § 2 p.p.m. wystarczy, iż osoby prawne mają siedzibę w tym samym państwie), jak i stosunków pomiędzy osobami fizycznymi i osobami prawnymi (do zastosowania art. 31 § 2 p.p.m. wymagać się będzie, by osoba prawna miała siedzibę w państwie, którego obywatelem jest i w którym ma miejsce zamieszkania osoba fizyczna).

28 W literaturze istnieje spór co do wzajemnego stosunku obu paragrafów art. 31 p.p.m. Niektórzy regułę z § 1 art. 31 p.p.m. uznają za zasadę, a regułę z § 2 art. 31 p.p.m. za odstępstwo (wyjątek) od tej zasady (np. E. Wierzbowski 1971, s. 276; W. Ludwiczak 1990, s. 205), inni zaś na czoło wysuwają regułę z § 2 art. 31 p.p.m. (np. M. Sośniak: Zobowiązania, 1971, s. 87; tenże w Glosie do orz. SN z 22 XI 1972, OSP 1974, nr 1, s. 21). Wyrażony został również pogląd, że w obu paragrafach zostały zawarte dwie różne i niezależne od siebie normy kolizyjne (np. B. Tracz--Pasternak: Właściwość, s. 86 i n.).

Trafne stanowisko w tej dyskusyjnej kwestii zajął ostatnio T. Pąjor {Odpowiedzialność deliktowa, s. 149 i n.). Wykazał on, iż nie należy dwu pierwszych paragrafów art. 31 p.p.m. traktować jako dwóch odrębnych unormowań, z których jedno miałoby być zasadą, a drugie wyjątkiem. Tworzą one jedno złożone rozwiązanie kolizyjne. W art. 31 p.p.m. mamy więc do czynienia ze „zgrupowaniem dwu norm kolizyjnych o jednakowym zakresie i różnych łącznikach", ujętych wariantowo (tworzących „drabinkę"). „Przy poszukiwaniu prawa właściwego łącznik personalny jest brany pod uwagę w pierwszej kolejności, lecz nie można stąd wnioskować, że zobowiązania ustawowe podlegają z zasady prawu personalnemu stron".

29 Tak słusznie SN w uchwale pełnego składu Izby Cywilnej z 5 X 1974 r., III CZP 71/73, OSN 1975, z. 5, poz. 72; OSP 1976, z. 11, poz. 202 (z glosą W. Brasia) oraz PiP 1977, z. 8-9, s. 255 i n. (z glosą K. Skubiszewskiego). Por. też orz. SN z 22 XI 1972 r., II CR 458/72, OSP 1974, z. 1, poz. 6 (z glosą M. Sośniaka) i OSP 1975, z. 3, poz. 32 (glosa K. Zawady).