Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
PRAWO miedz prywatne 2005.docx
Скачиваний:
7
Добавлен:
01.07.2025
Размер:
368 Кб
Скачать
☆

§ 25. Zobowiązania wynikające z czynności prawnych

155

VII. Zobowiązania wekslowe i czekowe

O kolizyjnoprawnej regulacji zdolności i formy w zakresie zobowiązań wekslowych i czekowych była już mowa (§ 16 VII i § 20 I 3).

W myśl art. 79 pr.weksl. skutki zobowiązania akceptanta weksla określa prawo miejsca płatności weksla. Skutki zobowiązań innych osób podpisanych na wekslu określa prawo kraju, w którym osoby te złożyły podpisy.

Prawo miejsca wystawienia weksla:

a) określa terminy zwrotnego poszukiwania w stosunku do wszystkich osób, które weksel podpisały (art. 80 pr.weksl.),

b) rozstrzyga o tym, czy posiadacz weksla trasowanego nabywa wierzytelność, która była podstawą wystawienia weksla (art. 81 pr.weksl.).

Prawo kraju miejsca płatności:

a) rozstrzyga, czy przyjęcie może być ograniczone do części sumy wekslowej i czy posiadacz jest zobowiązany do przyjęcia zapłaty częściowej (art. 82 pr.weksl.),

b) określa środki, jakie należy przedsięwziąć w razie zaginięcia lub kradzieży weksla.

Zgodnie z art. 65 pr.czek. skutki zobowiązań czekowych określa się według prawa państwa, w którym zobowiązania te zostały zaciągnięte.

Przepis art. 66 pr.czek. ujęty został podobnie jak art. 80 pr.weksl. Stanowi on, iż terminy wykonywania zwrotnego poszukiwania określa w stosunku do wszystkich osób, które czek podpisały, prawo miejsca wystawienia czeku.

Z kolei, w myśl art. 67 pr.czek., prawo miejsca płatności czeku określa:

a) czy czek może być płatny tylko za okazaniem, czy też może być płatny w pewien czas po okazaniu oraz jakie są skutki umieszczenia w czeku późniejszej daty wystawienia,

b) termin do przedstawienia,

c) czy czek może być przyjęty, certyfikowany, potwierdzony lub wizowany oraz jakie są skutki tych oświadczeń,

d) czy posiadacz może żądać zapłaty częściowej oraz czy jest zobowiązany do jej przyjęcia,

e) czy czek może być zakreślony lub zaopatrzony zastrzeżeniem „przelać na rachunek" lub innym równoznacznym oraz jakie są skutki tych oświadczeń,

f) czy posiadacz ma szczególne prawa do pokrycia oraz jaki jest ich charakter,

g) czy wystawca może czek odwołać lub sprzeciwić się jego zapłacie,

h) jakie środki należy przedsięwziąć w razie zaginięcia lub kradzieży czeku, i) czy protest lub równoznaczne stwierdzenie jest potrzebne do zachowania prawa zwrotnego poszukiwania przeciw indosantom, wystawcy oraz innym zobowiązanym.

156

VI. Zobowiązania

§ 25. Zobowiązania wynikające z czynności prawnych

157

VIII. Umowne zobowiązania transportowe

1. Prawo transportu międzynarodowego zostało w szerokim zakresie ujednolicone. Doszło bowiem do podpisania wielu konwencji poświęconych poszczególnym działom transportu. Unifikacja objęła transport kolejowy, drogowy, niektóre zagadnienia transportu morskiego, lotniczego, żeglugi śródlądowej i niektóre rodzaje transportu kombinowanego.

Znaczenie norm kolizyjnych zależy od zasięgu i stopnia zupełności prawa jednolitego. Jednakże uzyskanie nawet dużych sukcesów w dziele unifikacji prawa nie usuwa całkowicie potrzeby posługiwania się normami kolizyjnymi. Pojawiają się nowe zagadnienia kolizyjne związane z wytyczeniem pola działania poszczególnych aktów prawa jednolitego lub określeniem stosunku prawa jednolitego do unormowania krajowego. Postanowienia konwencyjne miewają luki, które jakoś trzeba wypełniać. Zwykle też krąg państw będących stronami poszczególnych konwencji jest ograniczony.

2. Do ważniejszych źródeł prawa transportu międzynarodowego należą:

a) w zakresie transportu lotniczego: Konwencja o ujednoliceniu niektórych prawideł dotyczących międzynarodowego przewozu lotniczego, podpisana w Warszawie 12 października 1929 r. (Dz.U. z 1933 r. Nr 8, poz. 49; sprostowanie: Dz.U. z 1934 r. Nr 78, poz. 737), zmieniona protokołem haskim z 28 września 1955 r. (Dz.U. z 1963 r. Nr 33, poz. 189) oraz uzupełniona Konwencją guadalajarską z 18 września 1961 r. (Dz.U. 1965 r. Nr 25, poz. 167); Konwencja chicagowska z 7 grudnia 1944 r. o międzynarodowym lotnictwie cywilnym (Dz.U. z 1959 r. Nr 35, poz. 212) wielokrotnie poprawiana (Dz.U. z 1963 r. Nr 24, poz. 137; Dz.U. z 1969 r. Nr 27, poz. 210; Dz.U. z 1976 r. Nr 21, poz. 130; Dz.U. z 1976 r. Nr 32, poz. 188; Dz.U. z 1976 r. Nr 39, poz. 227; Dz.U. z 1984 r. Nr 39, poz. 199); Konwencja haska z 16 grudnia 1970 r. o zwalczaniu bezprawnego zawładnięcia statkami powietrznymi (Dz.U. z 1972 r. Nr 25, poz. 181) oraz Konwencja montrealska z 23 września 1971 r. o zwalczaniu bezprawnych czynów skierowanych przeciwko bezpieczeństwu lotnictwa cywilnego (Dz.U. z 1976 r. Nr 8, poz. 37);

b) w zakresie transportu morskiego: Konwencje brukselskie z 1910 r. o ujednoliceniu niektórych przepisów dotyczących zderzeń statków (Dz.U. z 1938 r. Nr 101, poz. 670) i o ujednostajnieniu niektórych przepisów dotyczących niesienia pomocy i ratownictwa morskiego (Dz.U. z 1938 r. Nr 101, poz. 672), Konwencja brukselska z 1924 r. o ujednostajnieniu niektórych zasad dotyczących ograniczenia odpowiedzialności właścicieli statków morskich (Dz.U. z 1937 r. Nr 33, poz. 256; wersja z 10 października 1957 r.: Dz.U. z 1973 r. Nr 41, poz. 245), zmieniona Protokołem brukselskim z 21 grudnia 1979 r. (Dz.U. z 1984 r. Nr 61, poz. 316); Konwencja brukselska z 25 sierpnia 1924 r. o ujednostajnieniu niektórych zasad dotyczących konosamentów (Dz.U. z 1937 r. Nr 33, poz. 258), ze zmianami wprowadzonymi Protokołem brukselskim z 23 lutego 1968 r. (Dz.U. z 1980 r. Nr 14, poz. 48) oraz Protokołem brukselskim z 21 grudnia 1979 r. (Dz.U. z 1985 r. Nr 9, poz. 26); Konwencja brukselska z 1926 r. o ujednostajnieniu niektórych zasad dotyczących przywilejów i hipotek morskich (Dz.U. z 1937 r. Nr 33, poz. 260); Konwencja londyńska z 19 listopada 1976 r.

0 ograniczeniu odpowiedzialności za roszczenia morskie (Dz.U. z 1986 r. Nr 35, poz. 175); Konwencja londyńska o zapobieganiu zanieczyszczeniu morza przez statki z 2 listopada 1973 r. wraz z załącznikami i Protokołem z 1978 r. (Dz.U. z 1987 r. Nr 17, poz. 101); Konwencja ateńska z 13 grudnia 1974 r. w sprawie przewozu morzem pasażerów i ich bagażu (Dz.U. z 1987 r. Nr 18, poz. 108); Konwencja hamburska z 27 kwietnia 1979 r. o poszukiwaniu i ratownictwie morskim (Dz.U. z 1988 r. Nr 27, poz. 184); nadto na wniosek UNCTAD (Konferencja ONZ do spraw Handlu

1 Rozwoju) została opracowana przez UNCITRAL (Komisję Międzynarodowego Prawa Handlowego

A

ONZ) Konwencja ONZ w sprawie przewozu towarów morzem (tzw. Reguły Hamburskie), brak jednak dotąd wymaganych ratyfikacji;

c) w zakresie transportu kolejowego: Konwencja międzynarodowa o przewozie towarów kolejami — CIM (obecny tekst pochodzi z 7 lutego 1970 r., Dz.U. z 1975 r. Nr 10, poz. 57), Konwencja międzynarodowa o przewozie osób i bagażu kolejami — CIV (obecny tekst pochodzi z tej samej daty, Dz.U. z 1975 r. Nr 10, poz. 58), Konwencja dodatkowa do Konwencji międzynarodowej o przewozie osób i bagażu kolejami (CIV) dotycząca odpowiedzialności kolei za śmierć i zranienie podróżnych sporządzona w Bernie 26 lutego 1966 r. (Dz.U. z 1973 r. Nr 7, poz. 46) z zastrzeżeniami przewidzianymi Protokołem II, sporządzonym przez Konferencję dyplomatyczną w Bernie 9 listopada 1973 r. (Dz.U. z 1975 r. Nr 10, poz. 59); Konwencja o międzynarodowym przewozie kolejami — COTIF z 9 maja 1980 r. wraz z przepisami ujednoliconymi o umowie międzynarodowego przewozu towarów kolejami CIM (tzw. R.U. CIM) oraz przepisami ujednoliconymi o umowie międzynarodowego przewozu osób i bagażu kolejami CIV (tzw. R.U. CIV) — Dz.U. z 1985 r. Nr 34, poz. 158 (załącznik), Umowa europejska (genewska) o głównych międzynarodowych liniach kolejowych — AGC z 31 maja 1985 r. (Dz.U. z 1989 r. Nr 42, poz. 231);

d) w zakresie transportu drogowego: Konwencja genewska o umowie międzynarodowego przewozu drogowego towarów (CMR) z 19 maja 1956 r. (Dz.U. z 1962 r. Nr 49, poz. 238), Umowa europejska dotycząca międzynarodowego przewozu drogowego towarów niebezpiecznych (ADR) sporządzona w Genewie 30 września 1957 r. (Dz.U. z 1975 r. Nr 35, poz. 189; Dz.U. z 1977 r. Nr 36, poz. 157; Dz.U. z 1978 r. Nr 31, poz. 134; Dz.U. z 1981 r. Nr 32, poz. 180; Dz.U. z 1982 r. Nr 38, poz. 249; Dz.U. z 1986 r. Nr 14, poz. 81, Dz.U. z 2002 r. Nr 194, poz. 1629);

e) w ramach UNCTAD został przygotowany i uchwalony przez Konferencję dyplomatyczną w dniu 24 maja 1980 r. projekt Konwencji dotyczącej międzynarodowych przewozów kombinowanych (intermodalnych i multimodalnych).

3. Wymienione konwencje zawierają głównie normy merytoryczne. Jednakże w niektórych spotkać można także normy kolizyjne.

Na przykład zgodnie z art. 20 § 1 R.U. CIM tryb nadawania towarów do przewozów podlega prawu miejsca nadania, z kolei art. 28 § 3 i 13 R.U. CIM poddaje różne zagadnienia szczegółowe prawu miejsca przeznaczenia, wreszcie art. 10 R.U. CIM przewiduje subsydiarną właściwość w każdym państwie jego własnych przepisów.

4. Stosunkowo duże znaczenie mają normy kolizyjne znajdujące się w kodeksie morskim i prawie lotniczym. Dotyczą one różnych materii. Tu jednak zajmiemy się wyłącznie normami obejmującymi umowne stosunki zobowiązaniowe. O normach odnoszących się do innych zagadnień będzie mowa w dalszych rozważaniach.

W myśl art. 13 pr.lotn., do umów o przewóz lotniczy (w tym także umów o przewóz na zasadzie czarteru lotniczego) oraz roszczeń z tytułu szkód, powstałych w czasie wykonania tych umów, stosuje się prawo polskie, jeżeli umowa została zawarta lub podlega wykonaniu w Polsce albo przewóz ma być wykonany przez polskiego przewoźnika lotniczego, chyba że strony skorzystały z możliwości wyboru prawa. Mamy tu więc do czynienia z przepisem jednostronnym, który tylko w zakresie swego działania wyłącza przepisy ogólne (postanowienia ustawy z 1965 r.).

158

VI. Zobowiązania

Z kolei art. 14 pr.lotn. stanowi, że prawo właściwe do oceny stosunków cywilnoprawnych powstałych na skutek zdarzenia na statku powietrznym w czasie lotu lub w czasie przebywania na obszarze niepodłegającym zwierzchnictwu żadnego państwa ustala się tak, jak gdyby zdarzenie to nastąpiło w miejscu, w którym statek jest zarejestrowany.

Przepis art. 359 § 1 k.m. stanowi, iż „strony mogą w umowie określić prawo właściwe dla ich stosunku prawnego związanego z żeglugą morską". Dopuszcza on — jak widać — nieograniczony wybór prawa. W braku wyboru prawa stosować należy postanowienia ustawy z 1965 r.

Do zakresu normy z art. 359 § 1 k.m. należą zobowiązania umowne związane z przewozem morskim, a także umowy zawarte w zakresie ratownictwa morskiego lub awarii wspólnej oraz umowne zobowiązania do przeniesienia własności statku morskiego.

Na uwagę zasługuje także art. 356 k.m. Stanowi on, iż „do stosunków prawnych wynikających ze zdarzeń, które nastąpiły na statku znajdującym się poza terytorium państwa nadbrzeżnego, stosuje się prawo bandery". Przepis ten obejmuje różne zdarzenia (w tym także czynności prawne).

Jeżeli zdarzenie miało miejsce na statku znajdującym się na wodach przybrzeżnych lub terytorialnych, stosuje się prawo państwa, do którego należą te wody.

5. Jak już była o tym mowa, w myśl art. 27 § 1 pkt 2 p.p.m. umowa przewozu — w braku wyboru prawa — podlega prawu państwa, w którym w chwili zawarcia umowy ma siedzibę albo miejsce zamieszkania przewoźnik. Jeżeli umowa przewozu została zawarta w zakresie przedsiębiorstwa — zgodnie z art. 27 § 3 p.p.m. — zamiast siedziby lub miejsca zamieszkania przewoźnika stosować należy prawo państwa, w którym znajduje się siedziba przedsiębiorstwa.

Ujednolicenie w szerokich rozmiarach w skali międzynarodowej prawa transportu międzynarodowego znacznie osłabiło potrzebę zwracania się do krajowych systemów prawnych. Niektóre konwencje, których stroną jest Polska, zawierają zresztą własne normy kolizyjne, które wyłączają zastosowanie norm z art. 27 § 1 pkt 2 oraz 27 § 3 p.p.m. Normom tym nie podlegają również stosunki przewozowe, dla których prawo właściwe określają odrębne krajowe normy kolizyjne (np. art. 13 pr.lotn.).

IX. Zakres zastosowania prawa właściwego

1. Prawu właściwemu dla czynności prawnej (statutowi kontraktowemu lub statutowi jednostronnej czynności prawnej) podlega ocena zarówno samego źródła zobowiązania (umowy lub czynności prawnej jednostronnej), jak i powstałego z czynności prawnej stosunku zobowiązaniowego.