- •Қазақстан республикасы білім және ғылым министрлігі қ. И. Сәтбаев атындағы қазақ ұлттық техникалық университеті
- •«Жерасты кен қазу жұмыстарын жүргізудің арнайы сұрақтары»
- •5В070700 - «Тау–кен ісі» мамандығына арналған
- •1 Пәннің оқу бағдарламасы – syllabus
- •1.3 Пререквизиттері:
- •1.4 Постреквизиттері:
- •1.5 Пәннің қысқаша мазмұны
- •1.6 Тапсырмалардың тізімі мен түрлері және оларды орындау кестесі
- •8. Юсупов х. А., Кабетенов т. Определение линии наименьшего сопротивления скважинных зарядов. Вестник Жезказганского университета имени о. А. Байконурова № 2, 2004. С. 78-80.
- •1.7 Әдебиеттер тізімі
- •1.8 Білімді бақылау және бағалау
- •1 Модуль бойынша бақылау жүргізу үшін сұрақтар:
- •2 Модуль бойынша бақылау жүргізу үшін сұрақтар:
- •1.9 Курстың саясаты мен процедурасы
- •Негізгі таратылатын материалдар мазмұны
- •1.2. Бұрғыаттыру жұмыстарының негізгі көрсеткіштері
- •2 Дәріс. Тарамды ұңғымалар жинағының параметрлерін анықтау
- •3 Дәріс. Тарамды ұңғымалар жинағының толық оқталмау коэффициентін анықтау
- •5 Дәріс. Тазарта қазу жұмыстарын жүргізу кезінде а. Н. Ханукаев әдістемесі бойынша кідіртпелі уақыт аралығының оңтайлы шамасын есептеу.
- •6 Дәріс. Қатар және тарам аралығындағы оңтайлы кідіртпелі уақытты анықтау.
- •7 Дәріс. Ұңғымалық оқтамдар атылысының теріс нәтижелері және олардың алдын алу тәсілдері.
- •8 Дәріс. Лақтырысты және түсірілгі атылысы, шоғырлаған қопсыту оқтамдарының атылысы кезінде жыныс кесектерінің ұшуы бойынша қауіпсіз қашықтық.
- •9 Дәріс. Атылыс кезінде сейсмикалық қауіпсіз қашықтықты анықтау
- •10 Дәріс. Тар, қиын жағдайларда аттыру жұмыстары
- •11 Дәріс. Соққылық ауа толқындары әсерінің құрылыстар мен ғимараттар үшін қауіпсіз қашықтығы
- •Қорғалынатын нысаннан берілген қашықтықта орналасқан аз қоймасының сиымдылығын анықтау
- •12 Дәріс. Сыртқы және ұңғымалық (шпурлық) оқтамдардың атылысы кезінде, соққылық ауа толқындарының әйнек, терезелерге әсерінің қауіпсіз қашықтығы
- •13 Дәріс. Дүмпудің (детонация) берілуі бойынша қауіпсіз қашықтығын анықтау
- •Дүмпу берілуі бойынша қауіпсіз қашықтықты анықтау
- •14 Дәріс. Найзағай тартқыштың қорғау аумағы. Сырықты найзағай тартқыш
- •Жеке (одиночный) сырықты найзағай тартқыштың қорғау аумағын есептеуге мысалдар
- •14.2 Сурет. 1-найзағай тартқыш; 2-қорғалынатын құрылыс.
- •Қос сырықты найзағай тартқыш
- •Атылыс материалдары қоймасының қос сырықты найзағай тартқышының қорғау аумағын есептеу
- •15 Дәріс. Желдетіс жоспарларын жасау нұсқаунамасы.
- •2.3 Практикапық сабақтардың, жоспары
- •1 Тақырып. Бұрғыаттыру жұмыстарының негізгі көрсеткіштері.
- •2 Тақырып. Тарамды уңғымалар жинағының параметрлерін анықтау.
- •3 Тақырып. Тарамды ұңғымалар жинағының толық оқталмау коэффициентін анықтау.
- •4 Тақырып. Жыныстардың жеке дара (отдельных) кесектерінің ұшуы бойынша қауіпті аумақтарын анықтау.
- •5 Тақырып. Тазарта қазу жұмыстарын жүргізу кезінде аралықтың (интервала) оңтайлы шамасын есептеу
- •6 Тақырып. Ұнғыманың қатары жоне тарамдары арасындағы оңтайлы кідіртпе уақытын анықтау.
- •7 Тақырып. Ұцғымалық оқтамдар атылысының теріс нәтижелері және олардың алдын алу.
- •8 Тақырып. Соққылық ауа толқындары әсерінің құрылыстар мен ғимараттар ұшін қауіпсіз қашықтығы.
- •9 Тақырып. Аттыру жұмыстарында сейсмикалық қауіпсіз қашықтықты аныктау. Тапсырма:
- •10 Тақырып. Тар жағдайларда аттыру жұмыстары.
- •11 Тақырып. Соққылық ауа толқындары өсерінің құрылыстар мен ғимараттар үпгін қауіпсіз қашыктығы
- •12 Тақырып. Сыртқы және ұнғымалық (шпурлық) қопсытушы оқтамдардың атылысы кезінде, соққылық ауа толқындарьшың әйнек, терезелерге әсерінің қауіпсіз қашықтығыв анықтау.
- •13 Тақырып. Дүмпудің берілуі бойынша қауіпсіз қашықтықгы анықтау Тапсырма.
- •14 Тақырып. Найзағай тартқыштардың қорғау аумағы.
- •15Тақырып. Желдетіс жоспарларын құру нұсқаунамасы. Тапсырма.
- •2.4 Оқытушының жетекшілігімен орыядалатын студенттердіқ өзіндік жумыстары бойынша откізілетін сабақтардын жоспары (соөж) Тапсырма.
- •1 Тақырып. Бұрғыаттыру жұмыстарының негізгі көрсеткіштері.
- •2 Тақырып. Уатылған кенді жеткізу және толтырмалау процесі.
- •3 Тақырып. Тарамды ұңғымалар жинағының толық оқталмау коэффициентін анықтау.
- •4 Тақырып. Жыныстардың жеке дара (отдельных) кесектерінің ұшуы бойынша қауіпті аумақтарын анықтау.
- •5 Тақырып. Тазарта қазу жұмыстарын жүргізу кезінде аралықтың (интервала) оңтайлы шамасын есептеу
- •7 Тақырып. Ұңғымалық оқтамдар атылысының теріс нәтижелері және олардың алдын алу.
- •8 Тақырып. Соққылық ауа толқындары әсерінің құрылыстар мен ғимараттар үшін қауіпсіз қашықтығы.
- •9 Тақырып. Аттыру жұмыстарында сейсмикалық қауіпсіз қашықтықты анықтау.
- •10 Тақырып. Тар жағдайларда аттыру жұмыстары.
- •11 Тақырып. Соққылық ауа толқындары әсерінің құрылыстар мен ғимараттар үшін қауіпсіз қашықтығы
- •12 Тақырып. Сыртқы және ұңғымалық (шпурлық) қопсытушы оқтамдардың атылысы кезінде, соққылық ауа толқындарының әйнек, терезелерге әсерінің қауіпсіз қашықтығын анықтау
- •13 Тақырып. Дүмпудің берілуі бойынша қауіпсіз қашықтықты анықтау
- •14 Тақырып. Найзағай тартқыштардың қорғау аумағы.
- •15 Тақырып. Желдетіс жоспарларын құру нұсқаунамасы.
- •2.4 Оқытушының жетекшілігімен орындалатын студенттердің өзіндік жұмыстары бойынша өткізілетін сабақтардың жоспары (соөж)
- •2.5 Студенттердің өздік жұмыстары бойынша сабақ жоспары (сөж)
- •2.6 «Жерасты тау-кен жұмыстарының арнайы сұрақтары» пәні бойынша өздік бақылау үшін тест тапсырмалары
- •Тест сұрақтардың дұрыс жауабының паспорты
- •2.7 Курс бойынша емтихан сұрақтары
- •Глоссарий
9 Тақырып. Аттыру жұмыстарында сейсмикалық қауіпсіз қашықтықты аныктау. Тапсырма:
Берілген Кг, Кс және а коэффициенттері және АЗ мелшерінің мәні Q бойынша АЗ шоғырланған оқтамдарын аттыру кезінде сейсмикалық қауіпсіз қашықтықты анықтау қажет (9.1 кестеге қараңыз)
Жалпы массасы Q болатын, атылғыш заттардьщ белгілі бір N оқтамдарын бір мезгілде (кідіртпесіз) аттыру кезінде қорғалынатын нысан (обьект) мен жақын оқтамнық және ең алыста орналасқан оқтам қашықтықтарының айырмашылығы 20% аспайтын болғанда қауіпсіз қашықтықты анықтау қажет. (9.1 кестеде келтірілген камералық оқтамдар арасындағы қашықтықты қорғалынатын нысан мен жақын оқтамның және ец алыста орналасқан оқтам қашықтықтарының айырмашылығы 20% аспайтындай өзгерту керек).
Жалпы массасы Q болатын, атылғыш заттардың белгілі бір N оқтамдарын бірмезгідде (кідіртпесіз) аттыру кезінде қорғаяынатын нысан (обьект) мен жақын оқтамның және ең апыста орналасқан оқтам қашықтықтарының айырмашылығы 20% жоғары және әрбір оқтам арасындағы кідіртпе уақыты 20 мсек кем емес болғанда, сейсмикалық қауіпсіз қашықтықты анықтау қажет (9.1 кестеде келтірілген камералық оқтамдар арагыидағы қашықтықты қорғалынатын нысан мен жақын оқтамның және ең алыста орналасқан оқтам қашықтықтарының айырмашылығы 20% жоғары болатындай өзгерту керек).
4) 9.1 суреттегі камералық оқтамдарды үш топқа бөліңіз. Оларды әрбір камерада алдынғы көрсетілген шарттардағы АЗ мелшері аттырылады және әрбір топ 15 мсек кідіртпе уақытымен атылады деп есептеп қауіпсіз қашықтықты анықтау қажет.
Кг, Кс
коэффициенттері
және Q мәндері.
9.1 кесте
Варианттар |
1 |
2 |
3 |
4 |
5 |
6 |
7 |
8 |
Кг |
5 |
8 |
12 |
15 |
20 |
5 |
8 |
12 |
Варианттар |
9 |
10 |
11 |
12 |
13 |
14 |
15 |
16 |
Кг |
8 |
12 |
15 |
20 |
5 |
8 |
12 |
15 |
Варианттар |
17 |
18 |
19 |
20 |
21 |
22 |
23 |
24 |
Кг |
12 |
15 |
20 |
5 |
8 |
12 |
15 |
20 |
Варианттар |
1 |
2 |
3 |
4 |
5 |
6 |
7 |
8 |
Кг |
1 |
1,5 |
2 |
1 |
1,5 |
2 |
2 |
1,5 |
Варианттар |
9 |
10 |
11 |
12 |
13 |
14 |
15 |
16 |
Кг |
1,5 |
1 |
1,5 |
2 |
1 |
1,5 |
2 |
1 |
Варианттар |
17 |
18 |
19 |
20 |
21 |
22 |
23 |
24 |
Кг |
1 |
1,5 |
2 |
1,5 |
2 |
1 |
1,5 |
2 |
Варианттар |
1 |
2 |
3 |
4 |
5 |
6 |
7 |
8 |
Кг |
1 |
0,8 |
0,5 |
1 |
0,8 |
0,5 |
0,8 |
0,5 |
Варианттар |
9 |
10 |
11 |
12 |
13 |
14 |
15 |
16 |
Кг |
0,8 |
0,5 |
1 |
0,8 |
0,5 |
0,8 |
0,5 |
1 |
Варианттар |
17 |
18 |
19 |
20 |
21 |
22 |
23 |
24 |
Кг |
0,5 |
1 |
0,8 |
0,5 |
0,8 |
0,5 |
1 |
0,8 |
Варианттар |
1 |
2 |
3 |
4 |
5 |
6 |
7 |
8 |
Кг |
500 |
800 |
1000 |
1500 |
1700 |
2000 |
2500 |
3500 |
Варианттар |
9 |
10 |
11 |
12 |
13 |
14 |
15 |
16 |
Кг |
4000 |
4500 |
6000 |
7000 |
9000 |
12000 |
13000 |
15000 |
Варианттар |
17 |
18 |
19 |
20 |
21 |
22 |
23 |
24 |
Кг |
15500 |
16000 |
17000 |
18000 |
18500 |
19000 |
20000 |
20000 |
9.1 кестедегі көрсетілген камералық оқтамдардың арасындағы қашықтық 9.2 кестеде келтірілген.
9.2 кесте
Оқтамдар арасындағы қашықтық, м |
|||||||||
1 және 2 |
2 және 3 |
3 және 4 |
4 және 5 |
5 және 6 |
6 және 7 |
7 және 8 |
8 және 9 |
9 және 10 |
10 және 11 |
10,59 |
11,85 |
13,16 |
14,34 |
15,04 |
16,03 |
17,60 |
18,99 |
19,79 |
21,18 |
Оқтамдар арасындағы қашықтық, м |
|||||||||
11 және 12 |
12 және 13 |
13 және 14 |
14 және 15 |
15 және 16 |
16 және 17 |
17 және 18 |
18 және 19 |
19 және 20 |
20 және 21 |
22,77 |
24,36 |
26,63 |
28,26 |
29,33 |
30,19 |
30,51 |
30,98 |
31,59 |
32,03 |
Оқтамдар арасындағы қашықтық, м |
|||||||||
21 және 22 |
22 және 23 |
23 және 24 |
|
|
|
|
|
|
|
32,32 |
32,74 |
33,01 |
|
|
|
|
|
|
|
9.1 сурет. Аттырылатын камералық оқтамдардың қорғалынатын нысанға салыстырмалы орналасуы.
Әдістемелік ұсыныс:
Атылыс кезіндегі сейсмикалық қауіпсіз қашықтықты анықтау әдістемелері. Нег:1. [181-184].
Бақылау сұрақтары:
1) АЗ шоғырланған оқтамының бір дуркін атылысынан туындайтын жыныстың (топырақтың) тербелісі қауіпсіз болатын қашықтықты анықтау кезінде қандай коэффициенттер ескеріледі?
2) Кідіртпе уақытымен аттырылатын оқтамдар топтамасы дегенде не түсінеді және оған мысалдар келтіріңіз?
