Құрал-жабдықтар: Тонометр, фонендоскоп, секундомер, эем. Теориядан қысқаша мағлұмат

Биологиялық обьектілерді математикалық модельдеу, нақтыға жуық болатын, идеал түріндегі процестер мен жүйелерді аналитикалық сипаттау болып табылады. Табиғатта идеалды жүйелер өмір сүрмейді, болмайды. Бірақта алынған белгілі бір шектегі нәтижелерді реальді процестерге және жүйелерге қолдануға болады, өйткені олар идеалды сонымен бірге жалпы қасиеттерге ие болады.

Математикалық модельдер эксперименттік мәліметтер негізінде (материалды немесе заттық модельдеу), сонымен бірге гипотезаның немесе белгілі заңдылықтар (теориялық модельдеу) негізінде қолданылады. Теоретикалық модельдеу тәжірибелік тексерістерді талап етеді.

Теоретикалық модельдеу әсіресе, эксперимент жасауға болмайтын немесе күрделі жағдайларда қолдану пайдалы.

Эксперимент арқылы алуға қиын болатын биологиялық процестің математикалық моделін ЭЕМ «Ойнату», процестің шарттарға тәуелді өзгерісін өзгеруін алдын - ала көруге, бірқатар жаңа құбылыстарды айтуға мүмкіндік береді.

Жүректің атқаратын жұмысы негізінен сол жақ қарыншаға байланысты. Көптеген авторлардың көрсетуі бойынша, оң жақ қарыншаның жұмысы сол жақ қарыншаның жұмысының 20 %-ін құрайды.Сол жақ қарыншаның әрбір жиырылғандағы жұмысы ығыстырылып шығарылатын қан көлеміне қажет энергия беруге жұмсалады. Бұл энергия барлық қан тамырлары жүйесімен қозғалуына қажет.

Бұл энергия қанның барлық тамырлар жүйесінде қозғалуына қарсы әсер жасаушы кедергілерді жеңуге жасалынатын қысымның потенциалды энергиясынан (жүрек жұмысындағы статистикалық құраушы) және қан массасының қозғалуына қажет қозғалыс жылдамдығын беретін кинетикалық энергиядан ( кинетикалық құраушы) тұрады.

Сол жақ қарынша жұмысының статистикалық құраушысы ортадағы жүректің соққы көлемінің ( ) қанның орташа қысымына ( ) көбейтіндісімен анықталады.

Ал кинетикалық құраушысының жұмысы аортадағы қанның кинетикалық энергиясымен анықталады:

бұнда - қан тығыздығы, - аортадағы қанның жылдамдығы.

Онда жүректің орындайтын жұмысы мына формула бойынша анықталады:

немесе

(Дж) (1)

Қанның орташа динамикалық қысымын Гиккем формуласы бойынша қанның артериалдық систолылық ( ) және диастолылық ( ) қысымымен анықталады.

(2)

мұнда - пульстық қысым,

Гемодинамикада қанның соққылық көлемін адамның жасын және систолылық, дистолылық қысымын біле отырып Старр формуласы бойынша жанама анықтауға болады.

(мл) (3)

Жүректің қарыншасының жиырылу уақытысы шамамен алғанда жүрек циклінің ұзақтығының үштен біріне тең:

; (4)

мұнда соққы жиілігі.

Онда, cистола уақытысындағы жүректің алатын қуаты тең болады:

(Вт) (5)

Қанның минуттық көлемі (ҚМК) тең:

(л) (6)

Осы алты теңдеулердің жиынтығы жүрек гемодинамикасының математикалық моделін құрайды және жүрек-тамыр жүйесінің жағдайын бағалауға мүмкіндік береді.

ЖТЖ. Адамның жүрек тамыр жүйесінің параметрлері.

1- кесте.

№	Аталуы	Белгіленуі	Өлшемдері	Физиологиялық шектеулер
				макс.	номин.	мин.
1	Максималды артериалды қысым		мм.сынап бағ.	240	120	60
2	Минималды артериалды қысым		мм.сынап бағ.	160	75	20
3	Пульс жиілігі	f		140	70	40
4	Қанның тығыздығы	P		1150	1050	1010
5	Аортадағы қанның жылдамдығы	V		0,85	0,5	0,34
6	Қарыншаның жиырылу уақыты	t	С	0,38	0,30	0,19

ЖТЖ - ны моделдеу үшін систолылық және диастолылық артериальды қысымды, жүктемеге дейінгі адам пульсі мен жасын, физикалық жүктемеден кейінгісін бірден және 5 - 10 минуттан соңғысын анықтайды.

Қан тығыздығының және жылдамдығының орташа статистикалық ретінде 1 - кестеден алады, өйткені оларды эксперимент арқылы анықтау үшін арнайы әдістемелер және құрал - жабдықтар қажет. ЖТЖ параметрлерін ЭЕМ-ге есептейді.

Қан қысымын анықтау

Қан қысымы - жүректің жиырылып, босаған кезеңіндегі қан тамырлары қабырғасындағы қан қысымы. Оны сау адамның да, ауру адамның да жүрек-қан тамырлары жүйесінің күйін бағалау мақсатында өлшейді. Қан қысымы жүректің қан шығару мөлшеріне, қанның ағуына, жалпы шеткі қан тамырларының қарсылығына, қан тамырлары кенерелерінің созылмалығына байланысты. Қан қысымы систола (ең көп), диастола (ең аз) және пульсті (тамыр) қысымдары болып бөлінеді.

Систола қысымы - тамырдағы қан толқыны ең көп көтерілген сутегі қысым, ол артерия жүйесінде жүректің сол жақ қарыншасы жиырылғаннан кейін-ақ пайда болады.

Диастола қысымы -жүректін босаңсуының соңындағы қысым, тамырдағы қан толкыны түскен кезде болады. Систола және диастола қысымдарының арасындағы айырма пульстік қысым деп аталады.

Қан қысымын өлшеу - жүрек қан тамыры және дем алу жүйелері аурулары кезінде қолданылатын маңызды диагаостикалық әдіс. Қан қысымының қалыпты мөлшері бірқатар себептерге әсіресе жасына, жүйке жүйесінің жағдайына, тәулік уақытына, т.б. байланысты белгілі бір кезде өзгеріп отырады. Систола қысымы 120-дан 140 мм сынап бағанасына, диастола қысымы 70-тен 90 мм сынап бағанасына өзгеріп отырады. Қан қысымы таңертең 5-10 мм сьшап бағанасына кем болады.