Зертханалық жұмыс №10. Электромагниттік индукция құбылысын зерттеу.

Жұмыстың мақсаты: Электромагниттік индукция заңын экперименталды түрде оқып үйрену.

Құрал жабдықтар: милиамперметр, қорек көзі. өзекшесі бар катушка, доға тәрізді магнит, бастырмалы ажыратқыш, жалғағыш сымдар, магнит тілше, реостат.

Жұмысты өткізуге дайындық:

1. Катушкалардың біреуінің ішіне өзекше салып, оны гайкамен бірап бекітеді. Осы катушканы милиамперметр, реостат және кілт арқылы өоректену көзіне қосады.

2. Кілтті тұйықтап магнит тілшенің көмегімен тоғы бар катушканың магнит полюстернің орналасуын анықтайды. Милиамперметрдің тілінің қай жаққа ауытқығанын белгілейді.

3. Кейін жұмысты орындаған кезде тоғы бар катушканың магнит полюстернің қалай орналасқаны жөнінде милиамперметр тілінің ауытқу бағыты бойынша айтуға болады.

4. Тізбектен реостат пен кілтті ажыратып, катушка клеммаларының қосылу ретін сақтай отырып, милиамперметрді катушка мен тұйықтайды.

Эксперимент жүргізу:

1. Темір өзекшені доға тәрізді магниттің бір полюсіне тигізіп қояды да, катушканың ішіне қарай жылжытады, осы кезде милиамперметр тілінің қалай қозғалатынын байқап отыру керек.

2. Өзекшені катушкадан суырып, сонымен бірге магниттің полюстерін өзгертіп, бақылауды қайталайды.

3. Тәжірибенің схемасын сызып әр жолы Ленц ережесінің орындалуын тексереді.

4. екеуінің остері дәл келетіндей етіп, екінші катушканы біріншіге қатарластыра қояды.

5. Екі катушкаға да темір өзекшеенгізеді де, екінші катушканы ажыратқыш арқылы коректендіру көзіне қосады.

6. Кілтті ашып, жауып, милиамперметр тілінің ауытқуын бақылайды.

7. Тәжірибенің схемасын сызып, Ленц ережесінің орындалуын тексереді.

Зертханалық жұмыс №11. Математикалық маятник арқылы еркін түсу үдеуін анықтау.

Жұмыстың мақсаты: Математикалық маятник арқылы еркін түсу үдеуін анықтап үйрену.

Теориясы: Математикалық мятник деп созылмайтын және салмақсыз жіпке байланған материалдық нүктені айтамыз. Үлгі ретінде жіпке байланған кішкентай шарды алуға болады.

Галилей, Ньютон, Бессель және т.б. ғалымдар көптеген тәжірибелер арқылы математикалық маятниктің тербелістерінің заңдарын орнатты.

1. Тербелістің периоды маятниктің шамасы мен оның тербелістерінің амплитудасы тәуелсіз болса, тербеліс өрісінің бұрышы 6 градустан аспаса.

2. Математикалық маятниктің тербеліс периоды оның ұзындығының түбіріне кері пропорционал. Бұл формуладан еркін түсу үдеуін табуға болады.

Құралдар:

1. Ұзындығы 1м-ден кем болмайтын жіп немесе шар.

2. Метрлік сызғыш

3. Секундомер

Орындалатын жұмыстар реті:

1. Шарға байланған жіптің бос жағын тығындағы тесікке бойлап, тығынды бекіту.

2. Жіптің ұзындығын сызғышпен, шардың диаметрін штангель-циркульмен өлшеу. (цилиндр болмаса – сызғышпен).

3. Шарды кішкентай бұрышқа ауытқып, жіберу. Секундомер мен маятниктің « » толық тербелістер жасайтын уақытты t анықтау, мысалы, 50-80-100.

4. Маятниктің толық тербелісінің периодын анықтау:

5. Математикалық маятниктің тербеліс (санын өзгерте отырып, тәжірибені 2-3 рет қайталау) периоды пайдалана отырып, еркін түсу үдеуінің формуласын анықтау.

6. Маятниктің ұзындығы мен толық тербеліс санын өзгерте отырып, тәжірибені 2-3 рет қайталау.

7. Өлшегіш және есептеген мәндерді кестеге жазу.

8. g орташа мәні мен салыстырмалы қателікті табу.

№	Маятник ұзындығы 1м	Пайдалы тербеліс саны, n	Пайдалы тербеліс уақыты t [c]	Толық тербеліс периоды T [с]	Еркін түсу үдеуі g [м/с]	Дененің еркін түсу үдеуі орташа мәні	Салыстырмалы қателік
1
2
3

Есептеуге арналған теңдеулер:

Математикалық маятниктің тербеліс периоды:

[с]

Маятниктің толық тербелісінің периодын:

Бақылау сұрақтары:

1. Шардың орнына жіпке құмға толы воронка байланған. Егер тербеліс процесінде воронкадан құм төгіліп тұрса бұл құлау үдеуі өзгеріске ұшырайды ма?

2. Маятниктің сағаты салмақсыздыққа қолдануға болады ма?

3. Қай жағдайда шарға әсер ететін қайтымды күш максималды болады? Нөлге тең болады ма?

4. Моментте жылдамдық ең үкен болады? Модулі және бағытты бойынша бұл моментте маятниктің үдеуі қандай болады?

5. Маятник қозғалысын тең үдеулі деп есептеуге бола ма? Біркелкі деп ше?