Әдебиеттер:

1. Нурланова К. «Мир ичеловек» Алматы,1997.

2. Петренко В.Ф. «Психосемантика сознания» Москва, 1988.

3. Платонов Ю.В. Почебут Л.Г.«Этническая социальная психология» М,1993

4. Саракуев Э.А. Крысько В.Т. «Введение в этнопсихологию» М,1996.

5. Солдатова Г.У. «Психология межэтнической напряженности» М,1998.

6. Стефаненко Т. «Этнопсихология» М,1999.

7. Стефаненко Т. Шалягина Е.И. Еникалопов С.Н. «Методы этнопсихологического исследования» М,1993.

8. Сухарев В. «Психология народов и наций» Киев,1997.

10 Апта

№ 19 дәріс.

Тақырып: Ежелгі Қазақстандағы этнопсихологиялық ойлардың дамуы..

1. Орхон-Енисей ежелгі түркі жазба ескерткіштеріндегі этнопсихологиялық идеялар.

2. Көшпелі қазақтардың тұлға туралы түсініктері.

1.Н.А.Бердяевтің (1874-1948) «Орыс жанының құпиясы» атты еңбегі.

2.А.А.Потебняның (1835-1991) «Тіл және ой», «Халық және тіл» атты еңбектеріндегі этникалық психология мәселелері.

Халық педагогикасы көтерген тәліми мәселелердің адамның жан дүниесіне орайластыра баяндайтын қолданбалы мәні зор психология ғылымының бір саласы халықтық психология деп аталады. Мұнда ғасырлар бойы сұрыптала жинақталып жүйеге түскен ұлттық дәстүрге, салт-сана, әдет-ғұрып, ұрпақтан-ұрпаққа біртіндеп жалғасатын адамгершілік, ақыл-ой, эстетикалық, еңбек дене т.б. таптаурында болған нормалар мен принциптер, яғни халықтың жан дүниесі, өзіндік мінез-құлық, іс-әрекеттің ішкі астарлары сөз болады. Ұлттық дәстүрмен салт-сана адам психологиясынан елеулі орын алатын біркелкі тұрақты құбылыс екендігін әр кездері ғұмыр кешкен ғұламалар ерекше атап көрсеткен еді. Халықтық психология - адамдарың қоғамдық және жеке тәжірибесінен өмірдегі пайымдауларынан туындайтын қарапайым психологиялық білімдердің жүйесі. Бұл адам мінез-құлқының көптеген жақтарын қамтып, белгілі этностық өзіне тән психикасы жөнінде біршама мәнді мағлұматтар беретін ілім-білімдердің жүйесі. Халықтық психологияның теориялық мәселелерін зерттеумен этнопсихология шұғылданады. Этнопсихология қарастыратын психологиялық жайттар фольклор, ауыз әдебиетінде өлшеусіз мол. Мәселен қазақ халқының аңыз-әңгімелерінде батырлық эпос жырларында, ертектері мен айтыс өнерінің сан алуан түрлерінде адамның жан жүйесінің небір түрлері әр қырынан көрініп жатады. Психологиялық мәні жағынан қазақ фольклорының түрлі жанрларының ішінде мақал-мәтелдер аса қызғылықты зерттеу объектісі болып табылады.

№20 дәріс. Тақырыбы: Қарым-қатынастың этнопсихологиялық аспектілері

1. Қарым-қатынастың этнопсихологиялық мәселелеріне салыстырмалы мәдени ықпал

2. Коммуникацияның мәдени контексттен тәуелділігі.

3. Каузальдық аттрибуциядағы этностық айырмашылықтар

Мәдениетарлық дайындауға арналған әрекеттестігіне тарату көптегендерді елдерде әлемдік ассимиляторымен аталатын мәдениеттілі дәл осылай алды, бірақ мынау және аты ең сәтті емес, дәл осылай оқытылатындардың сияқты емес ­ өзіне меншікті мәдениеттен бастарту және мүшелерге ұқсас болу басқа топтың – ассимиляциялануы. Мақсат тап осы әдіс қолдануы жанында – маңдай үйрету ­ бөтен ғасырды мүшелердің көру нүктесінен жағдайларын көру , оларды көруі, түсіну әлемдік деңгейде . Сондықтан ассимилятормен мәдениеттілі жоғарылату техникасы, сонымен қатар аралық ­ мәдениеттілі сезгіштілік деп те атайды ( Albert см . ,1983). Біріншілер ассимиляторымен мәдениеттілілер өңделген бас штат университет Иллинойсты 60- х гг болатын. Олар Триандиса. Г. басшылығымен ­ - азаматтар үшін арналды, арабтармен бірлесіп әрекет қылғандардың, ирандықтың, оқытылатын қысқа уақыттың артынан гректермен бірлескердерге. Үлгі жасаушылары өз мақсатымен қойды қалай көбірек екі аралық ерекшеліктер туралы мәдениеттермен және керібайланыспен бағдарламаланған жәрдемақыда тоқталды, бірақ ­процесс белсенді қатысушысымен оқырманның оқу істеу ­ санасы. Кешкі болаттар қолдану және жәрдемақылардың компьютерлік түрлері болды. Ассимиляторымен мәдениеттілілер суреттеулерінен түзеледі ( 35 200), қайсыларды екі мәдениеттен персонаждарды бірлесіп әрекет қылады және түсіндірулердің төртеуіндерінің олардың мінез-құлықтың – ­ атрибуцияларың бақылайтын мінез-құлық туралы . Информация ­ дәл осылай жиналып алынады , жағдайлар ұсыну үшін, қайсыларды көрінетін немесе маңыздылар, немесе мәдениеттер аралық мәнді маңызды ерекшелік. Сананың болатын ­ жағдайда, - біріншілердің, суреттеушіні жиі қарсы алушы ­ екі мәдениет мүшелерінің әрекеттестік оқиғасы, - екіншілердің, сондайды, топ өкілі «қонақтардың» конфликттік тауып алады, - үшіншілердің, маңызды бөтен мәдениетке мәлімдеулер мүмкіндік беретінді алу туралы. Жағдайлардың іріктеп алуы жанында стереоттер қарастырылады, ерекшеліктің рольдіктерді күтулерде, әдеттер, ерекшеліктер - мінез-құлықтың және көптеген басқаларын көрсетеді. Ұжымдастық - мәдениетке ерекше назар аудару немесе индивидуализм. Өзі өзіме ассимилятормен мәдениеттілі когнитивного әдісімен келеді - , бірақ бағдарламаларда тренигте оны жиі қолданады – топта қатысушылардың нәтижелері талқыланады және салыстырылады. Мәдениеттілі жағдайлардың қолдануымен рольдік ойындарды өткізіледі ол тренингтермен атрибутивті бағдарлама негізімен келеді, дәл осылай мақсат сияқты оқытылатындардың –мәдениет өкілдерінің әрекеттестік әрбір жағдайы, изоморфтық атрибуцияны теріп алу бөтен көру нүктесіне талапқа сай болады

№10 семинар.