- •Жалпы тіл білімі
- •12. Ф.Де Соссюрдің негізгі кемшіліктері
- •1.Ғылымда тілдің шығуына байланысты болжамдар мен теориялар:
- •2.В.Гумбольдтың тілдерді типтік тұрғыдан жіктеудегі негізгі қателігі:
- •C) Махмұд ибн ал-Хусейін ибн Мұхамед әл- Қашқари.
- •B) Вилем Матезиус.
- •D) Зат атауларының пайда болу себептерін түсіндіретін теория.
- •A) Лингвистика.
- •C) Френсис Бэккон; Джон Локк; Рене Декарт; Гофрид Вельгельм Лейбнец.
- •A) Зат пен атау ажырамас бірлікте болу керек.
- •B) ф. Бопп.
- •14. Тіл немен тығыз байланысты:
- •C) Тайпамен.
- •Ғылымда тілдің шығуына байланысты болжамдар мен теориялар:
- •Структурализмді дамытқан басты мектептер:
- •Функционалдық лингвистиканың басты өкілдері:
- •Кеңестік тіл білімі теориясының ең көрнекті өкілдері:
- •12. Ф.Де Соссюрдің негізгі кемшіліктері
- •1.Ғылымда тілдің шығуына байланысты болжамдар мен теориялар:
- •3.Структурализмді дамытқан басты мектептер:
- •5.Функционалдық лингвистиканың басты өкілдері:
- •12. Кеңестік тіл білімі теориясының ең көрнекті өкілдері:
- •12. Ф.Де Соссюрдің негізгі кемшіліктері
- •Лингвистикалық зерттеу әдістері:
- •Неогумбольдтшылдық теориясын жақтаушылар:
- •Функционалдық лингвистиканың басты өкілдері:
Лингвистикалық зерттеу әдістері:
А) Сипаттама
В) Бақылау
С) Есепке алу
D) Құрылымдық
E)Эксперименттік
F)Математикалық
АҚШ құрылымдық лингвистикасының әдістері:
А) Контрастивтік талдау
В) Тарихи –салыстырмалы әдіс
С) Тікелей құрастырушылар әдісі
D)Трансформациялық әдіс
E) Диахрониялық әдіс
Көне Грек тіл білімінде аз зерттелген тіл білімі салалары:
А) Синтаксис
В) Стилистика
С) Фонетика
D) Сөзжасам
E) Лексикология
F) Терминология
Жас грамматистер бағытының кемшіліктері:
А) Тілдік өзгерістерді интралингвистикалық факторлардан ғана іздейді
В) Экстралингвистикалық факторларды ғана талдайды
С) Тілді биологиялық құбылыс депПивариантаниды
D) Тілді тарихтан бұрыңғы, тарихтан кейінгі деп бөліп қарауды ұсынды
Е) Халықтық әдеби тілдің қалыптасуына мән бермеді
F) Өзінің алдыңғы тіл білімі жетістіктеріне мән бермеді
Структуралық мектептерге тән ортақ сипаттар:
А) Тілді жеке индивидумдар жемісі деп қарастырады
В) Тіл мен сөйлеуді екі бөлек құбылыс деп ажыратады
С) Тіл білімін логика ғылымының бөлшегі деп танылады
D) Тілдің тек грамматиканың құрылысын зерттеумен айналысты
Е) Тілді біртұтас жүйе, бір бүтін құрылым деп қарайды
F) Тілді диахронды құбылыс деп таныды
Структуралық тіл білімінің кемшіліктері:
А) Статика мен синхронияны көп мөлшерде абсолюттендіріп көрсетеді
В) Адамның саналы тілін жануарлардың сигналына теңестіріп көрсетеді
С) Тілді халықтан бөліп алып қарайды
D) Тілді тарихтан бұрынғы, тарихтан кейінгі деп қарады.
E) Тілді қоршаған орта танымының белгісі ретінде қарамады
Неогумбольдтшылдық теориясын жақтаушылар:
А) Б.Дельбрюк
В) Ф.Фортунатон
С) К.Бругман
D) Х.Штейнталь
E) Г.Аеколи
F) В.Вундт
Функционалдық лингвистиканың басты өкілдері:
А) Н.Трубецкой
В) Г.Шухарадт
С) И.Мещанинов
D) Р.Карнап
E) Б.Уорф
Жасанды тілдер:
А) Графикалық
В) Волапюк
С) Пиджин
D) Идо
Е) Экспераито
Статистикалық әдістеме – бұл:
А) Дүние жүзі тілдерінің барлығына тән құрылымдық ұқсастықтар принципін негіз етеді
В) Жекелеген тілдік бірліктің мәтіндегі лексикалқ грамматикалық қоршауын зерттеуге бағытталады
С) Қайсыбір автордың идеостилін анықтауды қолданылады
D) Әдістеменің нәтижелерінің бірі – жиілік сөздіктер
Е) Мәтінге авторлықты анықтауда қолданылатын әдістеме
АҚШ құрылымдық лингвистика бағытының бір тармағы трансформациялық талдау мектебінің өкілдері:
А) Н.Трубецкой
В) Н.Хомский
С) Л.Блумфильд
D) В.Матезиус
E) Б.де Куртенэ
F) З.Харрис
G) Р.Лиз
Типологиялық әдістің қолданылатын нысандары:
А) Тілдер туыстығын ажыратуда
В) Сөздер мағынасын зерттеуде
С) Шет тілін оқытуда
D) Тілдерді жіктеуде
Е) Салыстырмалы сөздіктер жасауда
Араб тіл білімінде өзара байланыста зерттелген мәселелер:
А) Тілдің шығуына байланысты мәселелер
В) Грамматикалық өнер мәселесі
С) Сөйлеу үдерісіндегі фонетикалық құбылыстар
D) Грамматика мәселелері
E) Сөздердің сөйлемдегі орын тәртібі
F) Тіл дыбыстарының жалпы жүйесі
G) Араб тілінің морфологиясы
Тіл философиясын зерттеушілердің негізгі идеялары:
А) Жасанды тіл құрастыру
В) Лингвистиканы философияның құрамында қарау
С) Адамды тұлға ретінде қарастыру
D) Әмбебап грамматика жазып шығу
E) Әлемдегі тірі тілдер жөнінде дерек жинау
F) Тірі тілдер мен өлі тілдерді салыстыру
G) Философиялық тіл жасау
19-нұсқа
Құрылымдық лингвистиканың негізін қалаушы:
А. Мейе
Ф. Де Соссюр
Б. Де Куртенэ
Ж. Вандриес
Ф. Бопп
Тіл білімін ішкі тіл білімі және сыртқы тіл білімі деп бөлген ғалым:
А. Мейе
Ф. Де Соссюр
Б. Де Куртенэ
Ж. Вандриес
Ф. Бопп
Құрылымдық лингвистиканың пайда болған кезеңі:
ХХ ғасырдың алғашқы жартысы
ХІХ ғасырдың алғашқы жартысы
ХХ ғасырдың соңғы жартысы
ХХ ғасырдың 50-60 жылдары
ХІХ ғасырдың 70-жылдары
Танымдық, зерделік, ізденімдік, көрсетімдік деген түрлерге ие сөйлеу әрекеті:
Тыңдалым
Оқылым
Жазылым
Айтылым
Тілдесім
Сөйлеу әрекеті мынадай үш бөліктен тұрады:
Сөз, мағына, ұғым
Сөйлеу, есту, ұғыну
Тыңдау, есту, жеткізу
Әрекет, қозғалыс, ымдау
Дауыстау, бас изеу, қостау
Сөйлеу әрекетін жасаушы:
Сөйлеу мүшелері артикуляциясы
Сөйлеу мүшелері акустикасы
Сөйлеу мүшелері прецепциясы
Сөйлеу мүшелері фонологиясы
Сөйлеу мүшелері гармониясы
ХХ ғасырдың соңынан бастап тіл білімінде құрылымдық жүйелік парадигмалардың орнын басқан бағыттағы зерттеулер:
Психолингвистикалық, лингвомәдениеттанымдық
Антропоцентристік, когнитивтік, динамикалық
Этнолингвистикалық, когнитивтік
Психолингвистикалық, антрпоцентристік
Лингвомәдениеттанымдық, динамикалық
Құрылымдық лингвистика дегеніміз:
Тілдік жүйедегі ішкі қарым-қатынастар және байланыстарды өз зерттеу облысының нысанасы етіп алатын тіл білімінің бір саласы
Структурализм ұғымына қарама-қарсы құбылыс
Тілді қоғаммен, ойлау жүйесімен байланыстыра зерттейтін тіл ібілімінің бір саласы
Тілдік компоненттерінің ішкі байланысын ғана емес, керісінше тіл мен ойлау, қоғам мен тілдің байланысын өзара тығыз қарастыратын және жаңа ғылыми ойлармен толықтырылып дамып отыратын лингвистика ғылымы
Тіл білімінің сөз тіркестері мен сөйлемдерді зерттейтін саласы
«Таңбалаушы» ... дегенді білдіреді:
Хабарлау қызметін атқарушы материалдық көрсеткіш – таңба
Сөйлеу әрекетінің элементі
Білдіретін хабардың мазмұны
Таңбалардың атқаратын қызметі
Таңбалардың материалдық белгісі
Көне және орта ғасырлық Қытайда тілге байланысты мынадай филологиялық мәселелерге көңіл аударылған
Фонология мәселесі, көне сөздердің мағыналарын айқындау
Этимология мәселесі
Сөз таптарына бөлу мәселесі
Дыбыстарды жіктеу мәселесі
Иероглифтің құрылысы мен этимологиясын айқындау
Аналогия мен аномалия мәселесі
Аристотель сөздерді мынадай топқа бөлді:
Есім сөздер, етістік сөздер
Одағай сөз
Диалект сөздер
Еліктеу сөз
Омонимдер
Жалғауыштар
Көп сатылы тілдік таңбалардың негізгі екі түрі:
Акустикалық таңбалар
Көмекші таңбалар
Физикалық таңбалар
Синтаксистік таңбалар
Материалдық таңбалар
Номинативтік таңбалар
Тілдер дамуындағы жалпы заңдылыққа мыналар жатады:
Аналогиялық принцип
Денотация
Стилизация
Фольклоризация
Коннотация
Дифференциация заңы
Универсалды грамматика мынадай бөлімдерден тұрады:
Грамматика
Синтаксис
Морфология
Фонетика
Логика
Фонология
Қазан лингвистикалық мектебінің көтерген мәселелері:
Тілдің статикалық күйі
Тілдің динамикалық күйі
Тілдің қоғамдағы рөлі
Тілдің шығу төркіні
Тілдің психологиясы
Тілдің ойлаумен арақатынасы
«Тіл білімі және халықтар психологиясы» журналын ұйымдастырушылар
М. Лацарус
Ж. Руссо
В. Гумбольдт
Ф. Де Соссюр
Г. Штейнталь
А. Потебня
Грамматистердің Александриялық мектебін қалыптастырып, грамматика білімін дамытушылар:
Аристрах Самофракийский
Ф. Де Соссюр
Гуго Шухардт
Карл Фосслер
Дионисий Фракийский
Поль Лафарг
Қытай йероглифі жыл санауымыздың І ғасырының өзінде-ақ белгілі нормаға келтіріліп, мынадай 3 топқа бөлінген:
Уставтық
Жартылай уставтық
Жылдам жазу
Воляпюк
Эсперанто
Койне
Офендер
Таңбалық және дыбыстық жазулар
Глоссематикалық мектептің негізгі қағидаттары:
Тілді таза қатынастардың торы, схемасы деп санау
Зерттеу жұмысынан салыстырмалы-тарихи әдісі деенді біржолата аластау керек
Тілді объективтік өмірден, басқа ғылымдардан бөліп жекелеп қарау
Тіл мен ойлау тепе-теңдік бірлікте
Фактілер негізінде теориялық тұжырымдар жасау
Тіл бірте-бірте эволюциялық жолмен дамиды
Тіл қатынас құралы қызметін атқарып тұрған жағдайда әрқашан даму үстінде болады
Тіл – экспрессивті құрал негізі
Тілдік таңбалардың өмірде кездесетін басқа таңбаларға төмендегідей ұқсастығы бар:
Таңбалар дыбыс тілі мен қатынас құралы қызметін атқарады
Олардың барлығы объективтік өмірді, болмысты бейнелейді
Барлық таңба қоғамдық, әлеуметтік сипатқа ие
Таңбалардың табиғатын
Таңбалардың қолдану процесіндегі құбылыстар
Таңбалардың түрлерін
Бір нәрсе жайын хабарлайды
Таңбалардың өзгергіштігі мен тұрақтылығын
Тіл философиясының алға қойған мақсаттары:
Тілді қоғаммен байланыстыра қарастыру
Тілдің табиғаты мен мәнін айқындау
Атқаратын қызметін айқындау
Тілді философиямен бірлікте қарау
Адамдардың рухани өмірімен байланысын айқындау
Тілдік ерекшелікті ашу
Салыстырмалы-тарихи әдісті қолдану
Тілдік фактілерді жүйелеу
Типтік тілдің қатынас түрлері:
Синтагмалық
Парадигмалық
Иерархиялық
Материалдық
Сигналдық
Символдық
Тілдік
Субституттық
Араб морфологтары сөз таптарын былайша топтастырады:
Одағайлар
Қыстырмалар
Есім
Етістік
Жалғауыштар
Сан есім
Есімдік
Демеуіштер
Жасанды тілдерге жататындар:
Воляпюк
Эсперанто
Шумер
Идо
Санскрит
Аккад
Руно
Семит
Тілді айтылу мақсатына қарай төмендегідей бөледі:
Монолог
Филиппика
Полемика
Диалог
Панегерик
Полилог
Эпилог
Пролог
