Қоздырғыштың таксономиясы:

ішек таяқшасы - Escherichia coli

микробиологиялық қасиеті: көмірсуларды қышқыл мен газға дейін ферменттейді

зерттеу әдісі: бактериологиялық, дифференциальды-диагностикалық сұйық Гисса ортасы

Морфологиялық және тинкториалдық қасиеттері. Е.соlі екі шеттері жүмырланған, ұсақ, грам теріс таяқшалар, жағындыда ретсіз орналасқан, спора түзбейді, кейбір штамдары микрокапсулаға ие перитрихтар; талшықтардан басқа, кейде пили (кірпікшелер) анықталады.

Дақылдандыру. Ішек таяқшасы - факультативті анаэроб, қоректік ортаға талғамсыз, рН 7,2-7,4 болатын қарапайым қоректік орталарда 37°С-та жақсы өседі, сүйық ортада диффузды лайланып, түбінде түнба беріп өссе, тығыз қоректік орталарда жылтыр жартылай мөлдір 8 және К. колониялар түзеді. Эшерихиоз диагнозын қою үшін дифференциалды-диагностикалық орталар (Эндо, Левин және т.б.) кең қолданылады.

Патогендіклік факторлары Е.соlі-ді клиникалық микробиологиялық лабораторияларда өте жиі бөліп алады.

Бұл бактериялар ішектік және ішектен тыс аурулардың басты себепкері болып саналады. Сонымен ар Е.соlі ішектің қалыпты микрофлорасының өкілі.

Е.соlі энтеротропты, нейротропты, пирогенді әсер ететін эндотоксин түзеді (ЭПІТ тобы).

Энтералды эшерихиоздардың инфекция көзі ауру цар мен жануарлар болып табылады. Инфекцияның таралу механизмі фекалды-оралды (ауыз қуысы іы), негізгі таралу жолдары -тағамдық (гамбургер, картоп, майонез, сүт, ауыз суы), қарым-қатынастық және тұрмыстық. Ауру көбінесе күрт көбею түрінде сипатталады .

Клиникалық көріністері. Жасырын кезеңі 2-ден 6 күнге дейін созылады. Ауру қызудың жедел жоғарылауымен, іш өту мен құсудан басталады. Сусыздану дамиды, нәжісте қан пайда болып, бүйректің зақымдану белгілері байқалуы мүмкін. Энтералды эшерихиоздар әртүрлі болуы мүмкін - симптом сыздықтан токсикалық-септикалыққа дейін. Колиэнтериттер балалардың ерте өлімінің себептерінің бірі болып табылады.

Микробиологиялық диагноз қою. Жеделдетілген әдіс: РИФ, ИФТ, патогенділік плазмидаларын анықтау.

Зерттеуге арналған негізгі материал - нәжіс, қосымша қан, өт, несеп, дуоденалды бөліндісі, массалары, асқазан шайындысы т.б.

Негізгі әдіс - бактериологиялық әдіс. Эшерихиялардың патогенді түрін патогенсіз түрінен ферментативтік белсенділігіне байланысты ажырату мүмкін емес және біріншілік себіндіде олар біркелкі колониялар түзеді. Сондықтан келесі кезендермен зерттеу жүргізеді.

Емдеуі. Кешенді, науқастардың, әсіресе балалардың түз - су алмасуын қалпына келтіру.Ауыр вғдайларда антибактериялық препараттар қолданылады және симптомды ем жүргізіледі.

Алдын алуы. Спецификалық профилактикасы жоқ. Бейспецификалық пофилактикалық шараларына іиитарлық - гигиеналық талаптар, су қоймаларының, тағамдық өндірістердің, ас тағамдарының санитарлық қадағалануы жатады.

Қоздырғыштың таксономиясы:

өкжөтел- Bordetella pertussis

микробиологиялық қасиеті: майда, кокк тәрізді, Грам теріс таяқшалар

зерттеу әдісі: микроскопиялық, Грам әдісі

Морфологиясы мен тинкториалдық қасиеттері. Воrdеtеllа реrtussіs - ұсақ, сопақша, грам теріс ұшы жұмырланған таяқшалар (коккобактериялар). Спорасы, талшығы жоқ, микрокапсулатүзеді.

Дақылдандыру. Воrdеtеllа реrtussіs - облигатты аэроб, өсу үшін қолайлы температурада - 37°С, р^т - 7,2, 3-7 тәулікте өседі; қоректік орталарға өте талғамды,

Бордетеллалардың басқа түрлері (Вогсіеіеіі рагарегіиззіз, Воrdеtеllа brоnсhіоsерtіса, Воrdеtеllа аvіum) қарапайым қоректік орталарда осе алады, 24-48 сағат инкубациялаудан кёйін көзге көрінетін колониялар түзеді.

Патогенділік факторлары. ВогсіеіеІІа регіиззіз қызба тудыратын эндотоксин, антифагоцитарлық белсенділікке ие және лимфоцитозды күшейтетін ақуызды токсин (пертуссис-токсин), тамырдың іөткізгішгігін жоғарылататын, гистамин-сенсибилизациялық әсер ететін, эпителиалды жасушалардың жойылуын тудыратын агрессиялық ферменттерді бөледі:

Резистенттілігі. Көкжөтел қоздыргышы қоршаган ортаға өте төзімсіз. В. регіиззіз суыққа сезімтал, кепкен қақырықта бірнеше сағатта өледі. Ультракүлгін сәулелерге, дезинфекциялық ертінділерге және жоғары температураға сезімтал. 50 - 55°С қыздырғанда оларды 10-30 мин өлтіреді

Эпидемиологиясы. В. реrtussіs дақылын ақ тышқандарға интраназалды (мүрын қуысы арқылы енгізгенде пневмония дамиды. Көкжөтел және паракөкжотел - антропонозды аурулар; инфекция көзі ауру адам (әсіресе аурудың басында қауіпті) және тасымалдаушылар. Инфекция ауа-тамшылы жол арқылы жүғады. Ауру барлық жерде кездеседі. Аурумен мектепке дейінгі балалар жиі ауырады. Әсіресе көкжөтел емшектегі балалар сезімтал болып келеді, олар үшін ол өте қауіпті. Аурумен қыста және күзде жиі ауырады.

Патогенезі. Инфекцияның ену қақпасы жоғарғы тыныс жолдары, онда катаралдық қабыну дамиды. Тыныс жолдарының рецепторларын токсинмен түрақты түрде тітіркендіру нәтижесінде жөтел пайда болады, әрі қарай тыныс алу орталығында қозу ошағы пайда болады және бейспецификалық себептермен де жөтелдің үстамалары тууы мүмкін. Жөтел үстамасының пайда болуы Вогсіеіеііа регіиззіз токсинінің ағзаны сенсибилизациялау маңыздылығымен байланысты.

Клиникалық көріністері. Жасырын кезеңі 2-14 күн. Науқастану дене қызуының аздап көтерілуімен, шамалы жөтелумен, риниттік белгілермен (түмау) көрінеді. Осыдан кейін спазмалық жөтел пайда болып, қақырық бөлінумен аяқталады. Мүндай жөтел үстамалары тәулігіне 5-тен 50-ге дейін болуы мүмкін. Науқастың жөтелі «қораздың шақыру дауысына» ұқсас (французша "coqueluche"). Ауру 2 айға дейін созылады. Көкжотелдің жеңіл, орташа ауыр және ауыр түрлерін ажыратады.

Микробиологиялық диагноз қою. Зерттелетін материал - жоғарғы тыныс алу жолдарыны; шырышы. Зерттеу материалын екі жолмен алады: тампонды және жөтел пластинкасы әдістері. Екі түрлі тампонды қолданады: қүрғақ және ылғалданған. Қүрғақ тампонмен алған материалды тығыз қоректі ортаға жедел себеді, ал ылғалданған тампонмен алғанда зертханаға себуге 2-4 сағатта жеткізу керек.- Диагноз қоюдың негізгі әдісі - бактерологиялық.

Емдеуі. Көкжөтелдің ауыр жағдайында антибиотиктер (эритромицин, тетрациклин, левомицетин), гы гомологиялық иммунды глобулин тағайындалады. Салқын таза ауа, антигистаминді препараттар иады.

Алдын алуы. Көкжөтелге қарсы арнайы сақтандыру үшін адсорбцияланған көкжөтелді-дифтериялы- пе вакцинасын (АКДС) қолданады. Балаларға 3 айдан бастап енгізіледі. 1 жасқа дейінгі балаларға е ауру адаммен қатынаста болғандарға адамның қалыпты иммунды глобулинін енгізеді. АКДС-М ы: 1 фазадан түратын В.реЛиззіз-тің өлі дақылы, көкжөтел токсині, агглютиногені, капсулалы антиген, -риялық және сіреспелік анатоксин.

Қазіргі уақытта қүрамында тазартылған көкжөтел бордетеллаларының антигендері орналасқан - аментті гемагглютинин, пертактин, агглютиноген немесе пертуссис-анатоксині бар суббірлік чналар қолданылады (ацеллюларлы, субкорпускулярлы).