Зерттеу әдісі: люминесценттық микроскопия

№ 7

Қоздырғыштың таксономиясы: алтын түсті стафилококк-stahylococcus aureus

Микробиологиялық қасиеті: жүзім тәріздес, грамм оң коктар. Спора түзбейді, талшықтары жоқ. Микрокапсула. S.аurеus-тің А ақуызы адамның және көптеген сүтқоректі жануарлардың ІgG Fс-фрагментімен байланысады. Көптеген стафилококтар беткей орналасқан капсула түзеді.

Дақылдық қасиеттері: Стафилококтар қарапайым ортада (рН 7,0-7,5) өседі және факультативті анаэробтар, оорганотрофтар. Каталазасы бар, оксидазасы жоқ. Аэробты жағдайда өсіргенде амин қышқылдар және аминдерді, анаэробты жағдайда - қосымша урацил және көмірсуларды қажет етеді. Жоғары осмостық сымға төзімді, соған байланысты стафилококтар құрамында тұздың жоғары концентрациясы бар элективті қоректік орта - сарыуызды - тұзды агар немесе сүтті -тұзды агарда өсе алады. (18,19,20- сурет). рыуызды - тұзды агарда бұлыңғыр, айнала - шеті тегіс, домалақ пішінді әртүрлі пигментгелген (сарғыш, сары, қызыл - сары түсті) колониялар түзеді. Колониялардың түсі липохромды пигментпен байланысты, гі бар жағдайда түзіледі, қан, көмірсулар немесе сүт қосылған қорекітік орталарда айқын белгіленеді. гменттің таксономиялық маңызы жоқ. Құрамында 8-10% NаСІ бар ортада жақсы өседі. Сондықтан сарыуызды - тұзды агарда лецитовителлаза ферменттің түзілуіне байланысты колониялар айналасында тәрізді сақина орналасады. Қанды агарда колониялар айналасында гемолиз аймағы пайда болады. Сұйық қоректік ортаны стафилококтар біркелкі лайландырады, кейін кілегейлі тұнба пайда болады.

Ферментативті қасиеттері: Биохимиялық белсенділігі жоғары: көптеген штамдары глюкозасы бар ортада ацетоин түзеді (Фогес-Проскауэр реакциясы оң), аммиак бөледі, нитраттарды нитритке немесе азотқа йінқалыпқа келтіреді, ақуыздарды, гиппуратты, майларды және твиндерді гидролиздейді. Тек Stарhу1о- сus туыстастығына тән қасиет - анаэробты жағдайда глюкозаны қышқылға дейін ыдыратуы, филококтардың микрококтардан айырмашылығы болып келеді.

Инфекциялық қасиеттері: Стафилококтардың антигендік құрылымы өте күрделі және құбылмалы. S.аurеus-те - рибитолтейхой қышқылынан тұратын антигені белгілі. А протейін IgG молекуласының Fс фрагментіментығыз байланысады. Иммундыглобулиннің Fаb фрагменті бос болып еді және спецификалық антигенмен байланысуы мүмкін. Осыған байланысты А протеин диагностикалық әдісте (коаглютинация) қолданылады.

Стафилококтар адамның және жануарлардың қалыпты микрофлора өкілдері болып келеді. Таралу көзі - науқас және тасымалдаушылар. Аса эпидемиологиялық қауіп төндіретіндер - медицина леткерлері, олар госпиталды стафилококк штамдарыныңтасымалдаушылары. Халықаралық жіктелуі йынша тасымалдаушыларды екі топқа бөледі: тұрақтылар - мұрын қуысынан барлық уақытта алтын сті стафилококтар табылады, тұрақсыз тасымалдаушылар - стафилококтар бір мезгілде табылады немесе анықталмайды.

Басқа ШПМ тәрізді стафилококтардың ағзалар мен тіндерге троптылығы болмағандықтан, олардың жұғуы мен зақымдау механизмдері коп және әртүрлі. Сондықтан, олар стерилді емес медициналық қүрал- жабдықтар, қызметкерлердің қолдары арқылы, алиментарлы (сүт және кондитер тағамдары арқылы), аэрогенді, парентералді жолмен жүғуы мүмкін.

Стафилококтар иммунды компромисті адамдар мен иммунитет тапшылығы бар науқастарда жиі ауыр түрде өтетін стафилококтық инфекциялар тудырады.

Стафилококтар этиологиялық фактор ретінде келесі нозологиялық аурулар тудырады: тері және теріасты жасушаларының аурулары (пиодермия, везикулопустулез, пемфигус, абсцесс, фурункул, карбункул, гидро- адениттер); тьіныс алу мушелерінің аурулары (баспа, плеврит, пневмония); жүйке жүйесі және сезіну мүшелерінің аурулары (менингит, отит, конъюнктивит ж.т.б.); ауыз қуысы және асқорыту ағзаларының аурулары (стоматит, перитонит, парапроктит, энтерит, энтероколит, астан улану); сүйек-бүлшық ет жүйесі мен дәнекер тіннің аурулары (артриттер, периоститгер, остеомиелиттер ж.т.б.); қан айналымы жүйесінің аурулары (эндокардит, перикардит, флебитж.т.б.); зәр шығаружыныс мүшелерініңаурулары (пиелит, цистит, уретрит, мастит, әндометрит, орхит ж.т.б.); стафилококтық сепсис.

Диагностикасы, алдын алуы және емдеуі: Микробиологиялық диагностика әдістері: Жеделдетілген әдіс, бактерологиялық әдіс,серологиялық әдіс.

Емдеуі. Стафилококтық инфекцияларды антибиотиктер және сульфани-ламидті препараттармен емдейді. Соңғы жылдары науқастардан бөлінген стафилококтар көптеген химиотерапиялық препараттарға тұрақты екені белгілі болды. Бұндай жағдайда емдеу үшін стафилококтық анатоксинімен иммуниза- цияланған донор қанынан алынған стафилококтарға қарсы антитоксикалық плазма немесе .иммундыглобулинді қолданады. Белсенді иммунитет қалыптастыру үшін (жоспарлы хирургиялық науқастар, жүкті әйелдер) адсорбцияланған стафилококк анатоксинін қолдану мүмкін.

Көбінесе стафилококтық инфекциялармен иммунды компромисты науқастар ауыратындықтан, иммунитетті белсендіретін препараттар қолдануға болады.

Алдын алуы. Жалпы сақтандыру кешендері бірнеше бағыттардан түрады: науқастар мен тасымалдаушыларды анықтап, емдеу; медицина қызметкерлерін тексеру (әсіресе, перзентхана, нимациялық, хирургиялық бөлімдердің); жоспарлы түрде медицина қызметкерлері арасында стафилококк тасымалдаушыларының резиденттік түрлерін анықтау және оларды емдеу (стафилококгық риофаг, хлорфиллит, эктерицид, лизоцим); ауруханаларда, емханаларда санитариялық-гигиеналық елерді қатал қадағалау (асептика, антисептика, дезинфекция, стерилизация); жүре пайда болған "сенді иммунитет қалыптастыру үшін стафилококтық анатоксин қолдану; пассивті иммунитет қалыптастыру- үшін стафилококтық иммунды глобулин немесе стафилококқа қарсы донорлық гипериммунды азма қолдану.

Зерттеу әдісі:микроскопиялық, Грам әдісі бойынша бояу

№ 8

Қ оздырғыштың таксономиясы: сибир күйдіргісінің бацилласы–Васillus anthracis

Микробиологиялық қасиеті: грам оң таяқшалары мазоктың ішіндегі бірінен кейін бірі орналасқан – стрептобациллалар. Иесінің ағзасында қоздырғыш капсула түзеді. Капсуласы шіріту микрофлораның әсеріне түрақты, сондықтан шіріген мәйіттен дайындаған жағындыда бос капсулаларды анықтауға болады (микробтардың «көлеңкесі»), Жағындыда капсуланы анықтау үшін Леффлер әдісімен метилен көгімен бояйды (жасушалар - аспан көк түске капсулалары - қызыл түске боялады). Күйдіргі бациллаларының споралары сопақша, тірі ағзада және ашылмаған мәйітте споралар түзе алмайды. Спора түзу үшін бос оттегі мен арнайы температура (12-42°С) қажет. Қоздырғыштың қоршаған жоғары сезімтал-дығын қамтамасыз ететін фактор - спора түзу қабілеті; суда споралар 10 жылға топырақта - 30 жылдан артық уақыт сақталына алады.

Дақылдық қасиеттері: Күйдіргі микробы - факультативті анаэроб, қарапайым қоректік орталарда жақсы оптимальды өсу температурасы 34-37°С, орта рН- 7,2-7,5. Тәулік бойы инкубациялағаннан кейін ЕПА-да немесе Хоттингер агарында ірі, кедір бүдыр, шетгері тегіс емес, иректелген тармақшалары бар, R-пішінді колониялар түзеді. Микроскоптың кіші үлкейткішімен қарағанда, «медузаның басы» немесе

арыстанның жалына» үқсайды. Бацилланың К-пішіні вирулентті штамдарына тән болып келеді. Сүйық қоректік орталарда мақта түйіршігі секілді өседі, сілкіген кезде ыдырап кетпейді де орта мөлдір түрінде қалады.

Пенициллин қосылған қоректік орталарда 3-6 сағат инкубациялағаннан кейін бациллалар пласттарға айналып, тізбектеліп орналасады. Жағындыда «маржан алқасына» үқсас болып асады («маржан алқа» тесті).

Ферментативті қасиеттері: Глюкоза, сахароза, фруктоза, мальтозаны қышқылға дейін және крахмал улинді ыдыратады. Сүтті 3-5 тәулікте үйытады, содан кейін бәсеңдеп пеПТОНИЗацИЯЛаЙДЫ ЖӘНе ыдратады, нәтижесінде аммиак бөлініп қоңыр пигмент жинақталады.

Инфекциялық қасиеттері: Күйдіргі микробының негізгі екі антигені болады. Жасуша қабырғасында соматикалық, полисахаридтік антигені бар, температураға түрақты, бүған қарсы антиденелер бөлінбейді, дақылдарда және мәйітте үзақ сақталынады. Асколидің приципитациялық реакциясымен анықталады. капсулалық протейндік антиген фагоцитарлық әсерге қарсы түрады. Күйдіргі микробының патогенділік факторларына экзотоксині мен капсуласы жатады. Микроб капсуласы олардың макрофагтарға адсорбциялануынан және фагоцитоздан сақтандырып, организмнің ағзалары мен тіндерінде еш бөгетсіз көбейіп таралуына мүмкіндік береді. Күйдіргі қоздырғышына сезімтал болып келетіндер - ірі және үсақ қара жылқылар, түйелер, шошқалар, жабайы жануарлар.Күйдіргі барлық жерде таралған. Адамдар арасындағы аурудың деңгейі жануарлар, әсіресе үй жануарлары, арасындағы эпизоотия таралуымен байланысты. Инфекцияның көзі - ауру жануарлар. қоздырғыштың топырақта үзақ сақталуы жануарлар арасында түйнеменің эндемиялық ауруының тууына себеп болады. Инфекцияның та жолдары әртүрлі: қатынасты - түрмыстық (жануарларды қарағанда, терісін алғанда, ауру жануарл терісі мен жүнінен өнім жасағанда), аэрогенді (микробы бар шаңды жүтқанда), тағамдық ( жануарлардың шала оңделген етін қолданғанда) және трансмиссиялық (шыбын-шіркейлер қан сорғанда)

Диагностикасы, алдын алуы және емдеуі: Негізгі зерттеу әдістері: бактериоскопиялық, бактериологиялық, биологиялық, аллергиялық, Асколи бойынша термоприцепитация реакциясы. Зерттеуге алынатын заттар:

везикула және карбункула бөлінділері, сыдырылып түскен қабыршақ (струп) (терілік түрінде); қақырық (өкпелік түрінде); нәжіс (ішектік түрінде); қан (барлық түрлерінде);

мәйіт материалдары (зақымданған ағзалар мен тіндер, қан мен көк бауыр);

топырақ, тері, жануарлардың жүні, жемі, су, қоршаған орта объектілерінен шайындылар және т.б.

Емдеуі. Күйдіргіге қарсы арнайы иммундыглобулин мен патогенетикалық емдеу (аурудың ағымының " ауырлығына байланысты енгізілген сүйықтықтың көлемі күн сайын 0,5 - 1,0л аралығында болуы керек) жүргізіледі. Пенициллиндер, тетрациклиндер және фторхиналондар қатарына жататын антибиотиктер жақсы нәтиже береді.

Алдын алуы. Қазіргі кезде төрт типті вакцина қолданылады: Тірі; бүл Васіііиз апіһгасіз-тің капсуласыз штамдарының лиофильді кептірілген споралары. Химиялық (молекулалық); бүл тиісті заттарға (тасымалдаушыларға) сіңдірілген протективті антиген (бір ақуыздық молекула).

Қосарланған; бүл тірі споралар мен протективті антиген.

Рекомбинантты; сәйкес кеЛетін басқа бактериялардың генетикалық аппаратына қондырылған, макроорганизмнің иммундық жауабын тудыруға қабілетті ДНҚ.

Вакцинация әпидемиялық көрсеткіш бойынша, яғни мал шаруашылығы және мал өнімдерін дайындаумен айналысатындар арасында жүргізіледі. Бейспецификалық сақтандыру ветеринарлық- санитарлық шаралардың кешенімен бірлесіп өткізіледі: инфекцияның ошақтарын анықтап алғаннан соң, сол жерлерде нүсқауларға сәйкес жою жүмыстарын жүргізеді.

Зерттеу әдісі: микроскопиялық, мазок Грам әдісі бойынша боялған

№ 9

Қоздырғыштың таксономиясы: эндемикалық қайтымды сүзек-Ricketsia typhi

Микробиологиялық қасиеті: майда, грамтеріс, таяқшалары жасуша ішіндегі паразиттер. Морфологиясы және дақылдандыруы. Rickettsia prowazekii-мен салыстарғанда Rickettsia tурhі жасушаларының полиморфизмдігі шамалы. Жасуша үлкендігі 0,35 - 13 мкм. Грам теріс. Здродовский әдісімен қызылға боялады. 35°С-та тауық эмбрионында және жасушалар дақылында жақсы өседі. Эмбриондарда таңдақ түрінде өседі. Буынаяқтылар жасушаларына енсе ядросы мен цитоплазмасында өседі.

Инфекциялық қасиеттері: Антигендік қасиеті. Риккетсиялар антигендері екі типті: біріншісі - ерігіш, термостабилді, Rickettsia prowazekii-мен және Рroteus vulgaris ОХ₁₉, ОХ₂ пен жалпы, ортақ; екіншісі - түр арнайы термолябильді. Микроорганизмде жасушамен байланысқан эндотоксині бар. Токсинінің антигендік құрылымы R. prowazekii -дің эндотоксинінен өзгеше болып келеді.

Ауру қоздырғышының табиғатта сақтайтындар кеміргіштер (тышқандар, атжалмандар) мен олардағы эктопаразиттер (егер оларға риккетсияларды трансвариальды жолмен берілсе)^: Риккетсияларды бүргелер, атжалман биттері, гамаз кенелері таратады. Кеміргіштерден риккетсиялар сыртқы ортаға зәрлері арқылы тарайды.

Атжалман ағзасында риккетсиялар 16,5 ай, ал тышқандарда - 3 айдан ұзақ сақталады. Басқа жануарлар инфицирленген кеміргіштерді жеп ауырады. Атжалман биттері Xenopsylla cheopsis Сеratophyllus fasciatus қоздырғыштың негізгі таратушылары. Бірақ адамдарды атжалман кенесі Вdelonyssus bacoti шаққанда жүғады. Кенелер Rickettsia tурhі-ды трансвариольды береді. Риккетсиялар адам организміне жәндіктердің экскременттері теріге, көзге, мұрынға жағылғанда, кеміргіштердің зәрімен ластанған тағамдармен немесе ауру тасымалдаушылардың кепкен инфицирленген нәжістері бар аэрозольдермен енеді. Адамнан адамға қоздырғыш тарамайды. Ауру біртіндеп басталады және кеміргіштер саны тамыз - қараша айларында көбейгенде эндемиялық сипатқа ие болады. Аурумен барлық жаста ауырады.

Ауру қоздырғышына маймылдар мен қояндар төзімді. Аталық теңіз шошқасының іш қуысына ауру қанын немесе ауру қоздырғышының дақылын еккенде осы ауруға тән белгі дамиды - риккетсиозды периорхит. Теңіз шошқасының тері үстіне, көз конъюнктивасы ауыз бен мұрын кілегей қабатына жұқтырғанда қызба дамиды. R. tурhі-ге тышқандар мен атжалмандар аса сезімтал. Жануарлар эктопаразиттер арқылы бір-біріне ауруды жұқтырады.

Диагностикасы, алдын алуы және емдеуі: Эндемиялық және эпидемиялық бөртпе сүзектері бір-бір ұқсас болғандықтан диагноз қою клиникалық, эпидемиялық және зертханалық көрсеткіштері бойынша жүргізеді. Диагноз қоюды нақты жүргізу үшін аурудың 3 - 5 мл қанын теңіз шошқасы еркегінің іш қуысына егеді. 4-8 күн аралығында жануарда қызба мен периорхит дамиды. Қабынған қабықтан алынған жағындыны карболды фуксинмен және Циль-Нильсен бойынша көкпен бояғанда «Музер жасушаларын^- көреміз - көкке боялған мезотелия жасушалары мен ішіндегі риккетсия жиынтығы - қызыл түске боялады. РА, КБР, ГАТР бөртпе сүзегіндегі кесте бойынша жасалады.

Бірінші апта соңында серологиялық дифференциациялауды Rickettsia typhi және Rickettsia prowazekii антигендерін қолданып агглютинация реакциясы және КБР көмегімен жасайды. Басқа антигендер салыстырғанда антидене титрі Музер антигенінен 2-8 есе жоғары болу керек.

Емдеуі мен алдын алуы. Емдеу - тетрациклин мен левомицетиннің комегімен жүргізіледі. Көрсетілімдер бойынша арнайы алдын алу үшін R. tурhі-ден жасалған өлтірілген вакцина қолданады. Кеміргіштерді жою үшін дератизациялық шараларды жүргізу, сонымен қатар ас тағамдарын олардан қорғау қажет.

Зерттеу әдісі: микроскопиялық, Здродовский әдісі бойынша бояу

№ 10

Қоздырғыштың таксономиясы:дифтерия-Corynebacterium diphtheriae

Микробиологиялық қасиеті: таяқша тәрізді жасушалардың ұшының денешіктермен қалындауы , сіріңке таяқшалары тәрізді. Дифтерия қоздырғышы полиморфизммен сипатталады - жіңішке, сәл иілгент^- коктар тәрізді және бүтақталатын түрі бар. Бактериялар бір-біріне бүрышталып орналасады, латын X, V, Ү әріптеріне үқсас. Спора түзбейді, талшығы жоқ, көптеген штамдарында микрокапсуласы C. diptheriae -ның негізгі қасиеті: таяқшаның екі үшында волютин дәндерінің болуы, ол жасушала анилин бояуларымен біркелкі емес боялуын қамтамасыз етеді, Грамша оң боялады. Дифтерия қозд фильтрден өтетін және L-пішінді түрге айналуы мүмкін. Идентификациялау кезінде дифференциялық диагностикалық маңызы бар қасиеттері (полиморфизм, таяқшалардың өзара орналасуы, волютин дә т.б.) ескеріледі.

Дақылдық қасиеттері: C.diptheriae - факультативті анаэроб, өсу үшін ең қолайлы температура 37°С, рН-7,6, арнайы қоректік орталарда өседі, көбінесе элективті орталарда: Ру, Леффлер қоректік о үйытылған сарысу, Бумин (хинозолді) ортасы, Тинсдаль (цистин-теллурит-сарысулы) ортасы. теллуриті мен қаннан түратын Клауберг ортасында үш типті колониялар өседі: ірі, сүр, шеттері түзу е радиалды сызылған, дәстүргүл (маргаритка) тәрізді; үсақ, қара, томпайған, шеттері біркелкі; екі ти үқсайтын колониялар. Дақылдық және ферменттік қасиеттеріне байланысты -н биологиялық варианты бар: grаvіs, mіtіs, іntеrmеdіus

Ферментативті қасиеттері: Дифтерия қоздырғышының биохимиялық белсенділігі жеткілікті жоғары Басқа ферменттермен қоса ол өзге коринебактерияларда жоқ цистиназа ферментіне ие. Мitis биовар^- қарағанда gravis биовары крахмал мен гликогенді ыдыратады.

Инфекциялық қасиеттері: Дифтерия бактерияларының ең негізігі антигені - бөліп шығаратын токсині болып табылады. Дифтерия қоздырғышы О- және К-антигендерге ие. К-антигендері құрылымы бойы 58 серологиялық варианттарға бөлінеді. Міtіs-тің серологиялық варианттары - 40, ал gravis- 14 серологиялық варианттан тұрады. C. diptheriae -ның серологиялық ваинттарын жіктейтін халықаралық ке осыуақытқадейін қарастырылмаған. Патогенділік факторлары. Негізгі клиникалық көрініс беретін патогендік факторына дифтериялық жатады. Токсин түзу қабілетіне C.diptheriae -ның барлық штамдары ие. Осыған негізделе отырып оларды токсигенді және токсигенді емес деп ажыратады. Токсигенді емес штамдары дені сау, ықжәне эпидемиологиялық маңызы жоқ бактерия тасымалдаушылардан бөлініп алынады. Күл к қана токсигенді штамдары ғана қоздыра алады. Күл ауруы экзотоксиннің қүрылымы екі суббірліктен: ық полипептид - протоксиннен және транспорттық полипептидтен түратын ақуыз. Күл эгзотоксиннің негізгі әсер ету нысаналары таңдайдың шырышты қабығы, көмей шырышты қабығы, бүйрекүсті безі, миокард және жүйке тіні. Экзотоксинді күлдің лизогенді бактериялары өндіреді, оларда жасушаларға токсикалық полипептидтің жеткізілуіне жауапты, транспорттық полипептидті кодтайтын Тох гені бар профаг болады. Тох коринефагының лизогенизация кезінде болатын фагтық конверция нәтижесінде, токсигенсіз C. diptheriae токсигенді түріне айналады.

Сонымен қатар, дифтерияның қүрамына кіретін басқа да патогенді факторлар кездеседі, оларға: адгезиндер, бактериоциндер, агрессия ферменттері, темір байланыстырушы ақуыздар жатады. Corynebacterium diptheriae щаза, нейраминидаза, корд-фактор сияқгы агрессия ферменттерін синтездейді. Шартты патогенді коринобактериялар терінің зақымдауын, фарингиттер, эндокардиттер, перитониттер, пиелит және т.б. қоздырады. Corynebacterium туыстастыгының дифтерия қоздырғышымен қатар, адам ағзасының иммундық статусы әлсіреген жағдайларда ірінді-қабыну ауруларын туғызатын басқа да түрлері C. pseudodiptheriae (hoffmani), С.хеrоsіs) жатады. Бүл бактериялар дифтерия қоздырғышы сияқты сонъюктивада, теріде тіршілік етеді.

Күл қоздырғышы тек қана адамнан адамға беріледі. Инфекция көзі - ушы және науқас адамдар. Инфекцияның негізгі таралу жолы - ауа-тамшылы, бірақ ойыншықтар, киім арқылы (түрмыстық-қатынас жолы) да жүғуы мүмкін. Дифтерия қоздырғышына көбінесе зімтал, бірақ соңғы жылдары аурудың «есейгені» байқалады. Ауру әсіресе күз-қыс кезеңдерінде еді.

Патогенезі. Дифтерия инфекциясына тек қана адамдар сезімтал. Күл таяқшалары науқастың және асымалдаушының көмейінің шырышты қабығында орналасады. Инфекцияның ену қақпасы - )ын, тыныс алу жолдары және т.б. ағзалардың шырышты қабаттары, енген жерінде күл бакте- олонизациялана бастайды. Кірпікшелі эпителидің қозғалысы бәсеңдейді, жан-жағындағы микрофлора ингибирленеді, беткейлік шырыш сүйылады, күл бактериялары эпителия жасушаларының іарына адгезияланады. Біртіндеп фибринозды қабыну байқалады, астында жатқан тіндерден )атылатын дифтериялық қабықша түзіледі. Бактериялармен түзілетін экзотоксин қанға түседі, ижесінде токсинемия дамиды. Токсин миокард, бүйрек, бүйрекүсті безі, жүйке жүйесін зақымдайды.

Диагностикасы, алдын алуы және емдеуі: Зерттеу заттары - жабынды, көз, мүрын-жүтқыншақ, қүлақ, а, т.б. бөліндісі. Микробиологиялық диагностика әдістері: Жеделдетілген әдіс, бактерологиялық әдіс,серологиялық әдіс.

Емдеуі. Емдеудің негізгі әдісі иммундық терапия - дифтерияга қарсы антитоксиндік сарысуды же. енгізу. Дифтерияға қарсы жылқының антитоксиндік сарысуды жедел енгізу. Дифтерияға қарсы тазарть сұйық сарысуы қолданылады. Емдік мөлшері 10 000-120 000 АЕ. Ауру басталған соң 3 тәуліктен ке антитоксиндік сарысу еңгізілмейді. Күлге қарсы сарысудың ішінде адам ағзасына бөгде ақуыз болғандықтан анафилактикалық шокболуы мүмкін. Асқынуды болдырмас үшін сарысуды Безредкаәдісі бөлшектеп (2-3 қабылдау) енгізу қажет.

Көмей тарылған кезде асфиксияны болдырмас үшін интубация немесе трахеотомия жасалын

Дифтерияға қарсы адамның иммунды глобулині өндірілген. Сонымен қатар антибиотиктер (пенициллин, эритромицин немесе макролидтер және басқа бетта-лактамды антибиотиктер) е жүргізіледі.

Алдын алуы. Арнайы сақтандыруы АДС (адсорбцияланған дифтерия-сіреспе анатоксині),. (адсорбцияланған кокжөтел-дифтерия-сіреспе вакцинасы) препараттарын үш айлық жастан ба" балаларға егу болып табылады. АДС-анатоксині арқылы ревакцинация тек балалық шақта емес, соным қатар ересек адамдарда әр 10 жыл сайын жүргізіледі. Ауру адаммен қатынаста болған, антитокси иммунитетінің деңгейі төмен адамдарға дифтериялық анатоксин (АД) енгізеді. Айтылған препараттар. басқа, аллергияға сезімтал адамдарды иммунизациялау үшін қүрамында антиген мөлшері аз АКДС- АДС-М, АД-М анатоксиндерін қолданады, бірақ осы препараттардың иммуногендігі төмен болады.

Зерттеу әдісі: микроскопиялық, Нейсер әдісі бойынша бояу

№ 11

Қоздырғыштың таксономиясы: дифтерия-Corynebacterium diphtheriae

Микробиологиялық қасиеті: бір бірімен қосылмаған төмпешек сары ақ түсті домалақ «розетка» тәріздес колониялар

Зерттеу әдісі: бактериологиялық, Клауберга ортасында өсуі

Дифтерия қоздырғышы полиморфизммен сипатталады - жіңішке, сәл иілгент^- коктар тәрізді және бүтақталатын түрі бар. Бактериялар бір-біріне бүрышталып орналасады, латын X, V, Ү әріптеріне үқсас. Спора түзбейді, талшығы жоқ, көптеген штамдарында микрокапсуласы C. diptheriae -ның негізгі қасиеті: таяқшаның екі үшында волютин дәндерінің болуы, ол жасушала анилин бояуларымен біркелкі емес боялуын қамтамасыз етеді, Грамша оң боялады. Дифтерия қозд фильтрден өтетін және L-пішінді түрге айналуы мүмкін. Идентификациялау кезінде дифференциялық диагностикалық маңызы бар қасиеттері (полиморфизм, таяқшалардың өзара орналасуы, волютин дә т.б.) ескеріледі.

Дақылдық қасиеттері: C.diptheriae - факультативті анаэроб, өсу үшін ең қолайлы температура 37°С, рН-7,6, арнайы қоректік орталарда өседі, көбінесе элективті орталарда: Ру, Леффлер қоректік о үйытылған сарысу, Бумин (хинозолді) ортасы, Тинсдаль (цистин-теллурит-сарысулы) ортасы. теллуриті мен қаннан түратын Клауберг ортасында үш типті колониялар өседі: ірі, сүр, шеттері түзу е радиалды сызылған, дәстүргүл (маргаритка) тәрізді; үсақ, қара, томпайған, шеттері біркелкі; екі ти үқсайтын колониялар. Дақылдық және ферменттік қасиеттеріне байланысты -н биологиялық варианты бар: grаvіs, mіtіs, іntеrmеdіus

Ферментативті қасиеттері: Дифтерия қоздырғышының биохимиялық белсенділігі жеткілікті жоғары Басқа ферменттермен қоса ол өзге коринебактерияларда жоқ цистиназа ферментіне ие. Мitis биовар^- қарағанда gravis биовары крахмал мен гликогенді ыдыратады.

Инфекциялық қасиеттері: Дифтерия бактерияларының ең негізігі антигені - бөліп шығаратын токсині болып табылады. Дифтерия қоздырғышы О- және К-антигендерге ие. К-антигендері құрылымы бойы 58 серологиялық варианттарға бөлінеді. Міtіs-тің серологиялық варианттары - 40, ал gravis- 14 серологиялық варианттан тұрады. C. diptheriae -ның серологиялық ваинттарын жіктейтін халықаралық ке осыуақытқадейін қарастырылмаған. Патогенділік факторлары. Негізгі клиникалық көрініс беретін патогендік факторына дифтериялық жатады. Токсин түзу қабілетіне C.diptheriae -ның барлық штамдары ие. Осыған негізделе отырып оларды токсигенді және токсигенді емес деп ажыратады. Токсигенді емес штамдары дені сау, ықжәне эпидемиологиялық маңызы жоқ бактерия тасымалдаушылардан бөлініп алынады. Күл к қана токсигенді штамдары ғана қоздыра алады. Күл ауруы экзотоксиннің қүрылымы екі суббірліктен: ық полипептид - протоксиннен және транспорттық полипептидтен түратын ақуыз. Күл эгзотоксиннің негізгі әсер ету нысаналары таңдайдың шырышты қабығы, көмей шырышты қабығы, бүйрекүсті безі, миокард және жүйке тіні. Экзотоксинді күлдің лизогенді бактериялары өндіреді, оларда жасушаларға токсикалық полипептидтің жеткізілуіне жауапты, транспорттық полипептидті кодтайтын Тох гені бар профаг болады. Тох коринефагының лизогенизация кезінде болатын фагтық конверция нәтижесінде, токсигенсіз C. diptheriae токсигенді түріне айналады.

Сонымен қатар, дифтерияның қүрамына кіретін басқа да патогенді факторлар кездеседі, оларға: адгезиндер, бактериоциндер, агрессия ферменттері, темір байланыстырушы ақуыздар жатады. Corynebacterium diptheriae щаза, нейраминидаза, корд-фактор сияқгы агрессия ферменттерін синтездейді. Шартты патогенді коринобактериялар терінің зақымдауын, фарингиттер, эндокардиттер, перитониттер, пиелит және т.б. қоздырады. Corynebacterium туыстастыгының дифтерия қоздырғышымен қатар, адам ағзасының иммундық статусы әлсіреген жағдайларда ірінді-қабыну ауруларын туғызатын басқа да түрлері C. pseudodiptheriae (hoffmani), С.хеrоsіs) жатады. Бүл бактериялар дифтерия қоздырғышы сияқты сонъюктивада, теріде тіршілік етеді.

Күл қоздырғышы тек қана адамнан адамға беріледі. Инфекция көзі - ушы және науқас адамдар. Инфекцияның негізгі таралу жолы - ауа-тамшылы, бірақ ойыншықтар, киім арқылы (түрмыстық-қатынас жолы) да жүғуы мүмкін. Дифтерия қоздырғышына көбінесе зімтал, бірақ соңғы жылдары аурудың «есейгені» байқалады. Ауру әсіресе күз-қыс кезеңдерінде еді.

Патогенезі. Дифтерия инфекциясына тек қана адамдар сезімтал. Күл таяқшалары науқастың және асымалдаушының көмейінің шырышты қабығында орналасады. Инфекцияның ену қақпасы - )ын, тыныс алу жолдары және т.б. ағзалардың шырышты қабаттары, енген жерінде күл бакте- олонизациялана бастайды. Кірпікшелі эпителидің қозғалысы бәсеңдейді, жан-жағындағы микрофлора ингибирленеді, беткейлік шырыш сүйылады, күл бактериялары эпителия жасушаларының іарына адгезияланады. Біртіндеп фибринозды қабыну байқалады, астында жатқан тіндерден )атылатын дифтериялық қабықша түзіледі. Бактериялармен түзілетін экзотоксин қанға түседі, ижесінде токсинемия дамиды. Токсин миокард, бүйрек, бүйрекүсті безі, жүйке жүйесін зақымдайды.

Диагностикасы, алдын алуы және емдеуі: Зерттеу заттары - жабынды, көз, мүрын-жүтқыншақ, қүлақ, а, т.б. бөліндісі. Микробиологиялық диагностика әдістері: Жеделдетілген әдіс, бактерологиялық әдіс,серологиялық әдіс.

Емдеуі. Емдеудің негізгі әдісі иммундық терапия - дифтерияга қарсы антитоксиндік сарысуды же. енгізу. Дифтерияға қарсы жылқының антитоксиндік сарысуды жедел енгізу. Дифтерияға қарсы тазарть сұйық сарысуы қолданылады. Емдік мөлшері 10 000-120 000 АЕ. Ауру басталған соң 3 тәуліктен ке антитоксиндік сарысу еңгізілмейді. Күлге қарсы сарысудың ішінде адам ағзасына бөгде ақуыз болғандықтан анафилактикалық шокболуы мүмкін. Асқынуды болдырмас үшін сарысуды Безредкаәдісі бөлшектеп (2-3 қабылдау) енгізу қажет.

Көмей тарылған кезде асфиксияны болдырмас үшін интубация немесе трахеотомия жасалын

Дифтерияға қарсы адамның иммунды глобулині өндірілген. Сонымен қатар антибиотиктер (пенициллин, эритромицин немесе макролидтер және басқа бетта-лактамды антибиотиктер) е жүргізіледі.

Алдын алуы. Арнайы сақтандыруы АДС (адсорбцияланған дифтерия-сіреспе анатоксині),. (адсорбцияланған кокжөтел-дифтерия-сіреспе вакцинасы) препараттарын үш айлық жастан ба" балаларға егу болып табылады. АДС-анатоксині арқылы ревакцинация тек балалық шақта емес, соным қатар ересек адамдарда әр 10 жыл сайын жүргізіледі. Ауру адаммен қатынаста болған, антитокси иммунитетінің деңгейі төмен адамдарға дифтериялық анатоксин (АД) енгізеді. Айтылған препараттар. басқа, аллергияға сезімтал адамдарды иммунизациялау үшін қүрамында антиген мөлшері аз АКДС- АДС-М, АД-М анатоксиндерін қолданады, бірақ осы препараттардың иммуногендігі төмен болады.

№ 12

Қоздырғыштың таксономиясы: лептоспира- Leptospira interrogans

М икробиологиялық қасиеті: спираль тәрізді микроорганизмдер, иірілімдердің саны 20 астам, бірқалыпты.

Зерттеу әдісі: түнек айқынды микроскопия

Морфологиясы. Лептоспиралар - ирекше пішінді бактериялар, ұзындығы 7- 20 мкм, жуандыгы 0,1 0,15 мкм. Жас жасушалары қысқарақ, ал қартайғандары ұзарады (30 - 150 мкм). Лептоспиралардың жасушалары спираль тәрізді иректелген, 12-18 алгашқы иірімі бір - біріне тығыздалған және екінші рет иілген, ұштары ілмек тәрізді болып, «S» және «С» әріптерінің пішініне ұқсайды. Бірақ бір ілмекті немесе ексіз пішінділері де бар. Лептоспиралар спора, циста, капсула түзбейді. Сүйық қоректік ортада іімалы, иілмелі, коймалжың ортада толқынданып, винт немесе жылан тәрізді қозғалыс жасайды. Лептоспиралар көлденеңінен бөлініп көбейеді (7-12 сағ). Қоректік орталарда өте баяу өседі, басқа риялармен салыстырғанда 12 есе баяу жүреді. Оптималды өсу температурасы 28 - 30°С. Электронды роскопта олардың сыртқы қабығы, осьтік жіпшесі және цитоплазмалық цилиндрі көрінеді. опротеидтік қүрылымды сыртқы қабығы остік жіпше мен цитоплазмалық цилиндрді қоршайды. Лептоспираларды әдеттегі сәулелі микроскоппен бояусыз қарағанда көрінбейді, сондықтан оларды түнек айдынды микроскопты пайдаланып қарайды. Онда олар нәзік, белсенді қозғалатын күміс жіпшелерге ұқсап керінеді. Бастапқы бүрамалары маржан моншаққа үқсайды. Лептоспиралар анилинді бояулармен нашар боялады, оларды анықтау үшін күмістендіру әдісімен анықтайды. Лептоспиралардың жасушалары алау - қоңыр түс алып, жарық айдында жақсы көрінеді. Романовский - Гимзе әдісі бойынша госпиралар ашық қызғылт түске боялады. Патогенді және сапрофитті түрлері морфологиясы, трақүрлымы, тинкториалдық қасиеті, қозғалғыштығы мен кобеюі жағынан бір - бірінен ерекшеленбейді. Лептоспиралар хемоорганотрофтылар. Тыныс алуы бойынша - аэробтар, микроаэрофилдер. спираларды сарысулы, альбуминді немесе синтетикалық сүйық, жартылай сүйық және тығыз күрделі құрылдымды қоректік орталарда дақылдандырады. Тығыз қоректік ортада лептоспиралар 3 түрлі болып өседі: бетінде, агар тереңдігіне еніп, агар түбіне дейін. Сондықтан колониялардың морфологиясы әр түрлі ады. Ал сүйық және жартылай сүйық қоректік орталарда орта бетінде күреңкі сақина тәріздес өсінді еді. Биохимиялық қасиеттері толық зертгелмеген. Патогенді лептоспираларда каталаза, пероксидаза, цитохромды энзимдер, аминопептидазалар, дегидрогеназалар және басқа да метоболиз процесіне қатысатын ферментгер анықталған. Сонымен бірге аггрессиялық ферментгер (гиалуронидаза, липаза, фибринолизин, азмокоагулаза, гемолизин, ДНКаза, эстераза, уреаза) анықталған, олар макроорганизмге енуге комектеседі.

Антигендік қасиеті. Лептоспиралардың күрделі антигендік құрлымы бар. Leptaspira туыстастығындағы өкілдердің ішінен 200 серологиялық вариантын ажыратады, олар 25-тен астам серологиялық топтарға бірігеді. Туыстастықтың спецификалық қасиетіне полисахаридті фибриллярлы антиген жатады (КБР көмегімен анықталады), топқа және варианттқа қатысын сәйкесінше қабықша ақуыздары мен липопротеинді антигендермен агглютинациялық реакция арқылы анықтайды (агглютиногендері, преципитиногендері, комплемент байланыстырушы антигендері, гемагглютиногендері Лептоспиралардың таксономиялық критерийі - олардың антигендігі бойынша анықталады. Негізгі таксоны -серовар.

Патогенділік факторлары. Лептоспираның патогенді қасиеті келесідей: инвазивтілігі мен қоймалжың ортада қарсы қозгалу қабілеті (вискотаксис) - бұл қасиеті лептоспиралардың жоғары қозғалғыштығымен, гиалуронидаза, фибринолизин және т.б. факторлармен шырышты қабықтан өту көмектесуімен байланысты; экзотоксин өнімдерін түзеді - гемолизин, липаза, ДНКаза және басқа да улы өнімдер жасушаның бұзылуына әкеледі; липополисахаридтті табиғатты эндотоксиннің болуы – пирогенді некрозды, летальді әсер көрсетеді.

Қалыпты және иммунды сарысулардың, комплементтің, фагоцитоздың бактериоцидті белсенділіктеріне тұрақтылық қасиетке ие бола отырып, макроорганизмде ұзақ сақталады.

Тәжірибелік жануарлардың ішінде жаңа бөлінген штамдарға сезімталы алтын түсті атжалман (6-8 апталық), жас теңіз шошқалары, қоянның көжектері. Тәжірибелік жағдайда патогенді лептоспиралар вируленттілік қасиеттерін тез жояды. Эпидемиологиясы. Лептоспироз - кең тараған зооноз, барлық жерде кездеседі. Лептоспироздың табиғи ошақтары - көбіне орман, өзен жағалауы, батпақты жерлерде кездеседі. Инфекция көзі жабайы жануарлар - кеміргіштер, түлкі т.б. болып келеді. Жануарлар зәрі суга түсіп, топырақ және өсімдіктерді залалдайды. Аурушылдық қатаң мерзімдікпен сипатталады (маусым - қыркүйекте), бұл ауылшаруашылық жұмыстарымен (пішен орғанда), сонымен қатар саңырауқүлақ, жидек жинаумен, аңға шығумен, балық аулаумен байланысты. Ауылды жерлерде инфекцияның көзі үй жануарлары болуы мүмкін: доңыз, ірі қара мал, иттер. Тағамдық жол арқылы да жұғуы мүмкін, мысалы сүт пайдаланғанда, ауру малдарды қарау кезінде қарым-қатынас-тұрмыстық жолмен таралуы мүмкін. Дегенмен, инфекцияның негізгі таралу жолы су арқылы. Ауылдық жерлерде ауру жануарлардың зәрімен ластанған су қоймаларында шомылған адамдардар арасында күрт көбеюі жиі кездеседі. Лептоспироз ауруы егеуқұйрықтар кобейге портгы қалаларда шығуы мүмкін.

Патогенезі. Инфекцияның ену қақпасы - ауыз қуысының, ас қорыту жолдарының шырышты қабаты, көз, мүрын, зақымданған тері. Енген жерде қабыну аймағы байқалмайды. Лептоспиралар лимфатикалық жолмен таралады, қанға өтеді (лептоспиремия, токсемия) және қан ағынымен организмде таралып эртүрлі ағзаларға (бауыр, бүйрек, өкпе т.б.) түседі. Ағзаларда микроорганизмдер қарқынды көбейіп қайтадан қанға түседі. Қоздырғыштың және оның токсиндерінің әсер етуі нәтижесінде қан капиллярларының қабырғасы зақымдалады және әртүрлі ағзалар мен тіндерде қан құйылу байқалады. Көп зақымдалатын ағзалар - бауыр, бүйрек, бүйрек үсті безі, жүрек және бүлшық ет.

Микробиолоғиялық диагноз қою. Негізгі зерттеу әдістері: микроскопиялық; бактериологиялық; серологиялық; ПТР. Микробиологиялық диагностика әдістері: Жеделдетілген әдіс, бактерологиялық әдіс,серологиялық әдіс,микроскопиялық,биосынама.

Емдеуі. Көбінесе антибиотиктер (пенициллин, тетрациклин топтары) және лептоспирозға қарсы гетерологиялық иммундыглобулин қолданылады. Ауыр жағдайда кортикостероидтар, витаминдер кешені, жүрек - қан тамыр жүйесіне әсер ететін препараттар қолданьшады. Басқа мамандардың кеңесінен өту шарт. Алдын алуы. Бейспецификалық сақгандыру бірқатар ережелерден тұрады: қайнатылмаған суды қолдануға, жуынуға, мал 'су ішетін жерде суға түсуге болмайды. Эпидемиялық көрсеткіш бойынша спецификалық алдын алу ретінде көп кездесетін серологиялық варианттардан тұратын өлі вакцина қолданылады.

№ 13

Қоздырғыштың таксономиясы: туберкулез -Mycobacterium tuberculosis

Микробиологиялық қасиеті: ұзын таяқшалар, жұқа шамалы иірілген таяқшалар, қызыл түске боялған.

Зерттеу әдісі:микроскопия, Цилю-Нильсен әдісі бойынша боялған.

¥зын, аздап иілген, грам оң, қозғалмайтын, және капсула түзбейтін, Циль-Нильсен әдісімен боялатын таяқшалар. Электронды микроскоппен көргенде М.tuberculosis -те микрокапсула, көп қабатты жасушалық мембрана, цитоплазма- қосындылары иьдар, рибосомалар,) және ядролық субстанция табылды.

М.tuberculosis сыртқы ортаның әсерінен өзгергіштікке ие. М.tuberculosis полиморфты, ол - омицеттер сияқты жіп, дәндік, кокк тәрізді, L-пішінді, фильтрден өтетін және ультра үсақ және түрлер түзей алатындығымен байланысты. Полиморфизмі антибактериальдық препараттарды үзақ пайдаланғанда да көрініс береді. Өзгергіштіктігінің тағы бір түрі туберкулезге қарсы препараттарға цілік пайда болуында. М.tuberculosis -тің антибиотиктерге төзімділігі плазмидті (К-плазмида) және осомды (гендегі озгергіштік) болады. Туберкулез таяқшасының қүрамында микол қышқылы, липидтер, майлы-балауызды заттар көп сондықтан бірнеше қасиеттерге ие болады: әдеттегі бояулармен бояғанда тинкториалдық қасиеттері мен; сыртқы ортаның факторлары - қышқыл, сілті, кептіру, дезинфектанттарға төзімді келеді.

Дақылдандыру. Микобактериялар аэробтар, факультативті-анаэробтар. Микобактериялар баяу көбейеді (жасушаның бір бөлінгені 14-18 сағат). Жасуша қарапайым екіге бөліну арқылы көбейеді Микроколониялары сүйық қоректік орталарда 37°С-та 5-7 тәуліктен кейін көрінеді, тығыз қоре орталарда көзбен корінетін колониялары 12-20 тәуліктен кейн пайда болады.

М.tuberculosis өсуі үшін қүрамына: көмірсулар, азот, фосфор, магний, калий, натрий, темір, күкірт кіретін арнайы қоректік орталар қажет. Бүл микроорганизмдер көбею үшін өсу факторларын етеді, аталып отырған факторларға В тобына кіретін витаминдік қүрылымдар, биотин, никотинамид басқа заттар жатады. Осы факторлар М.tuberculosis дақылдандыратын қоректік орталардың қүр кіреді. Қоректік орталар консистенцияларына қарай сүйық, жартылай сүйық және тығыз болады. тараған Левенштейн-Иенсен, Финн-2, Миддлбруктың әр түрлі тығыз орталары, синтетикалық, жа— синтетикалық Сотон орталары, Дюбо, Проскауэр-Гек, Шула, Школьников қоректік ортал пайдаланылады. Жасуша қабырғасы зақымдалған микобактерияларды дақылдандыру үшін арнайы Колестос қоректік ортасы қолданылады.

Сүйық орталарда 2-3 аптадан кейін микобактериялар әжімді қабық түзеді (R-пішінді), ал орта м түрінде қалады. Сүйық орталарда өсіргенде М.tuberculosis корд-фактор түзеді, тығыз ортада сүйел тәрізді жайылып өседі. Сүйық ортада заттық әйнекше бетіне микродақылдау жүргізгенде 3 тәуліктен кейін микроколониялар түзіледі, мұнда вирулентті миобактериялар «өрілген шаш, бұрым» немесе «ширатылған жіп» түрінде орналасады. Бұл феномен корд-фактор деп аталады. Әдісті Прайстың экспресс диагностикалық деп атайды. Қолайлы биологиялық үлгі - теңіз шошқасы.

Ферменттік белсенділігі. Туберкулез микобактерияларының биохимиялық белсенділігі әртүрлі сондықтан оларды бір-бірінен және қышқылға түрақты сапрофиттерден, шартты-патогенді микобак- териялардан ажыратуға мүмкіндік береді. Оксидоредуктаза ферменттерінің арасында аса маңыз каталаза және пероксидаза, себебі қоздырғыштың вирулентілігі және де гидразид изоникотин қыш тобына жататын препараттарға түрақтылығы солармен байланысты. Шартты-патогенді микобактер мен қышқылға түрақты сапрофитгердің каталазасы термостабилді. Туберкулез қоздырғышының катал термолабилді. Изониазидке сезімтал штамдары жоғары каталазалық және перкосидазалық белсенділікке ие, ал изониазид тұрақты бактерияларда осы қасиет жойылған. Патогенді микобактериялар көп мөлшерде никотин қышқылын немесе ниацинді түзеді, олар сұйық қоректік ортада көп мөлшерде жиналып к- цианиді мен Б хлорамин ертіндісімен бірге дақылды ашық сарғыш түске бояйды (Конно ниацин сынағы Шартты-патогенді микобактериялар оң нәтижелі ниацинді сынама береді, нитратты қалпына келтірілген мочевинаны, никотинамидты, пиразинамидты ыдыратады.

Антигендік қасиеті. Микобактериялардың антигендік құрлымы жеткілікті түрде күрделі. Антигені жасуша қабырғасымен, рибосомалармен, цитоплазмамен байланысты, табиғаты ақуызды және липополисахаридты, ЖСБТ және ЖСЖТ реакциясына қатысатын, протекциялық (қорғаныш) белсенділігі бар. Ақуызды компоненттер - әр түрлі туберкулопротеидтер - микобактериялардың 56% қүрғақ салмағын түзейді. Олардың құрамына барлық белгілі амин қышқылдар кіреді. Туберкулопротеидтер ең негізгі антигендік қүрылым болып келеді.

М.tuberculosis 15,3% дейн көмірсулардан тұрады, көбінесе олар полисахаридтер түрінде бол 6% дейін минеральды заттар: кальций, фосфор, магний, калий, темір, цинк, марганец кездеседі.

М.tuberculosis -тің жасуша қабығының құрамында түрспецификалық антигендер болады, олар жасушалық иммундық реакциялар жүруіне және антиденелер түзілуіне себепкер болады.

Патогенділік факторлары: гликолипид, туберкулопротеин (аллерген), эндотоксин персистенцияның АЛА факгоры. Сонымен қатар, жасуша қабығрғасының құрамында кездесетін фактор (вирулеттік факторы) - М.ІиЬегсиІозіз-тің фагоцитоз кезінде макрофагтарға токсикалық көрсетеді.Mикобактериялардың негізгі химиялық бөлшектері: ақуыздар (туберкуло-протеиндер), көмірсулар адтер. Басқа бактериялармен салыстырғанда микобактериялардың құрамында липидтер көптеу (10-40%) болады. Қышқылға тұрақты сапрофиттермен салыстырғанда вирулентті микобактерияларда ердің мөлшері көп болып келеді. Қоздырғыштың патогенділігі микобактерияның жоғарыда ген химиялық құрамымен байланысты (гранулема және «казеозды» некроздың дамуы, фагоцитоз вілігінің төмендеуі», лимфоциттер миграциясының тежелуі ж.т.б.).

М.tuberculosis соmрlех-тің түрлік негізгі ерекшелігі патогенділігі болып келеді, ол адам ағзасының тіндерінде көбею қабылетімен байланысты, сонымен қатар зақымдалған ағзаларда туберкулездік гранулематоздық қабыну сияқты спецификалық морфологиялық реакциялар тудыруымен байланысты. токсиген-діліктің немесе патогенділіктің негізгі факторы корд-фактор, ол жедел қабыну үрдісін қоздырады. Эпидемиологиясы Туберкулезді жұқтыру көздері - науқас адам, науқас жануарлар. Өкпе туберкулезінің ашық түрімен ауыратын науқастың эпидемиялық қауіптілігі жоғары. Жұғу жолдары: ауа- тамшылы, ауа-шаңды, қатынастық-тұрмыстық, трансплацентарлық, тағамдық. Жұқтыру көзі ретінде маңыздылығы бойынша екінші орында туберкулезбен ауыратын ірі қара мал болып табылады. Басқа жұқтыру көздерінің эпидемиологиялық маңыздылығы жоғары емес. Бұндай объектілергі үй жануарлары шошқа, қой, ит, мысық) жатады.

Туберкулез барлық жерде таралған, әсіресе әлеуметтік дамуы төмен мемлекеттерде. Туберкулезге ; адамдар жаппай сезімтал. Аурушылдыққа халықтың әлеуметтік жағдайы әсер етеді, әлеуметтік болып табылады, тұрғындардың зардаптануы, аурушылдығы және өлім-жітімдігі жоғары. Микробиологиялық диагноз қою. Туберкулезге зертханалық диагноз қою микробиологиялық ріге сүйенеді, ол жарықтық және люминесценттік микроскопта зерттеу; бактериологиялық немесе әдіс, биологиялық әдіс. Оған қоса микробтың өсуін анықтайтын радиометрикалық әдіс, ПТР иады. Зерттеуге алынған материалды қақпағы тығыз бүралып жабылатын стерильді контейнерлерге цы. Ол қақырық, аспират, бронх пен асқазанның шайындысы, экссудаттар, операциядан кейінгі цар болуы мүмкін. Материалды зертханаға жеткізу кезінде күн сәулесінен, ыстықған қорғау керек. гың ішінде зертханаға материал жеткізілсе оған консервантгар қажет емес. Туберкулезбен біріншілік жүқтырылғандарды туберкулинмен қойылған реакция нәтижесі терістен айналған кезде (туберкулиндік сезімталдық «виражы») қорытынды диагноз қоюды бастайды.

Емдеуі. Туберкулезге қарсы препараттар науқастың ағзасында М.tuberculosis -тің көбеюін тоқтататын ериостатикалы) немесе жоятын (бактерицидты) әсер көрсетеді. Антибиотикгер қолдану туберкулезбен андарды емдеудің негізгі әдісі болып табылады. М.tuberculosis -тің резистентгілігіне қарай туберкулезге сы препараттарды екі топқа бөледі:

1- топ: негізгі, немесе бірінші қатарлық препараттар: изониазид, рифампицин, пиразинамид, бптомицин және этамбутол, бүл препараттарды сезімтал микобактериялар бөлетін алғаш рет еркулезбен аурғандарды емдегенде пайдаланады;

2 - топ: резервтік, немесе екінші қатарлық препараттар: этионамид, канамицин, капреомицин, иосерин, фторхинолондар, ПАСК, бүл препараттарды бірінші қатардағы антибиотиктерге төзімді М.tuberculosis -тер болетін ауруларды емдегенде пайдаланады.

Туберкулезге қарсы препараттардың бірнешеуін бірден (4-тен кем емес) тағайындағанда М.tuberculosis -тің дәрілерге төзімділігі пайда болғанға дейін ем курсын аяқтауға мүмкіндік береді.

Микобактериялар популяциясы кезеңдеріне байланысты әртүрлі жағдайда болуы мүмкін (L-пішінде, ьтрамайда, фильтрлерден өте алатын), сондықтан туберкулездің химиотерапиясы екі кезеңнен (фазадан) рады: бастапқы, немесе интенсивті және жалғастыру. Интенсивті кезеңдегі химиотерапия жылдам әбейіп, белсенді метаболизм көрсетіп жатқан микобактериялар популяциясына қарсы қолданады. Жалғастыру кезеңіндегі химиотерапия қалған микобактериялар популяциясының ақырын бөлінетін және етаболизімі төмендеген жасушаішілік орналасқан персистенцияланған түрлеріне қарсы қолданылады. Туберкулезді емдеудің жаңа бағыты - моноклонды антиденелер (антибиотиктерді қажетті ағзаларға яасымалдау үшін) қолданылады. Бүндай әдіс қолданылатын препаратгардың улылығын төмендетеді және де емдеу әсерін жоғарылатады. Келешекте - гендік терапия технологиясын қолдану қарастырылуда.

Алдын алуы. Туберкулездің арнайы сақтандыруы - тірі вакцина ВСО енгізу, әрбір 5-7 жылда ревакцинация жүргізу болып табылады. Бүл вакцинаны француз ғалымдары Calmette and Guerin 1921 жылы жаңа туылған сәбиге енгізген. БЦЖ вакцинасы М.bovis ВСС -1 вакциналық штамының тірі жасушалары, 1,5% глутаминад натрий ерітіндісінде лиофильді кептірілгентүрінде қолданады. Бір ампулада 1мг БЦЖ вакцинасы бар, ол 20 доза болады - әр қайсысы 0,05мг препараттан түрады. Бір ампуланы 2 мл 0,9% стерильді натрий хлорид ерітіндісінде езеді, 0,1мл-лік шприцпен тек тері ішіне енгізеді (тері асты енгізсе суық абсцесс пайда болуы мүмкін).

Туберкулезге қарсы вакцинаның пайдалылығы - вакцина енгізген балалар мен жас өсперімдер арасында туберкулезбен ауырғандар саны төрт есе, өлім- жітім саны тоғыз есе азаяды. Жаңа туылған балаларға 4-7 күннен кейн вакцина егеді. Пайда болған иммунитет 5-7 жылға дейн сақталады, содан кейн ревакцинация жүргізу қажет. Ревакцинация жүргізер алдында Манту сынамасын қояды, 48 сағаттан кейн жергілікті реакцияның қорытындысын бақылайды. Тері асты суық абсцесс, 10 мм-ден үлкен жара, жергілікті лимфа түйіндерінде л имфадениттер 1,5 см және одан да үлкен болса, келлоидты тыртық 1Омм және оданда үлкен болса, олар БЦЖ вакцинасынан кейінгі асқынулар деп саналады. Асқынулар пайда болган балалар жас өспірімдерді, үлкендерді туберкулезге қарсы диспансерге қаралуга жібереді.

Мезгілінен бүрын туылған балаларға, салмағы 2000г және одан көп, әлсіз балаларға арна антигендігі екі есе жеңілдетілген вакцина БЦЖ-М енгізеді. Бір ампулада 0,5 мг препаратга 1 микобактериялар, БЦЖ-1 вакциндік штамдары бар. Бір ампуладағы 20 дозаны 2 мл 0,9% стерильді нат( хлоридінің ерітіндісінде езгенде 0,1 мл -де 0,025мг препарат болады.

Санитарлық-гигиеналық және эпидемияға қарсы кешенді шаралар қолданады (кәсіпорындар, мектептер, балалар мекемесі және тағы басқалардың санитарлық жағдайы, ауруларды анықгап, жанұялық тіркеу, диспансеризациялау, эпидемиологиялық бақылау тағы басқалар). Тірі вакцинаны енгізу жол спецификалық алдын алу іске асырылады.

№ 14

Қоздырғыштың таксономиясы: микоплазмалар-Mycoplasma pneumoniae

Микробиологиялық қасиеті: колониялары майда ортасында дөңгір түрлі және «яичницу-глазунья»ға ұқсас

Зерттеу әдісі: бактериологиялық, тығыз қөректік орталарда өсу

Түрлері	Орналасуы	Тудыратын аурулары
М.рnеumоnіае	Тыныс жолдары	Жогарғы тыныс алу жодцарының қабынулары,
		трахеобронхит, атипті пневмония,респираторлы емес көрінютер

Морфологиясы. Микоплазмалар өте ұсақ, бос күйінде тіршілік ететін бактериялар. Олар екі ерекшелікке ие: 1) микоплазмаларға ғана тән құрылымы бар, 2) өте жиі жасуша дақылдарын контаминациялайды өсімдіктер, жануарлар және адамдарда ауру тудырады. Бірқатар вирустардың (соның ішінде онкогенді, АИВ), көбеюіне әсер етеді, және де өздері де иммунды тапшылық тудыруға қабілетті.

Микоплазма - ұсақ сфера пішінді және жіпше тәрізді жасушалар. Спора түзбейді. Оларда жасушалық қабырғасы жоқ, сондықтан үш қабатты жүқа липопротеинді мембранамен қоршалған. Осының арқасында микоплазма пішіндері түрақты емес, бактериалық сүзғіштерден өтіп кетеді, Грамша боялмайды, ал :Романовский-Гимзе әдісімен жақсы боялады. Жасуша қүрылымы өте қарапайым, үш қабатты цитоплазмалық мемранамен қатар қүрылымы прокариоттық нуклеоидтан және рибосомалардан түрады. тазмалар мембраналық паразиттер. Олар эукариоттардың жасушаларында жақсы паразиттік тіршілік ете алады, осы қасиеті оларды хламидиялардан ерекшелендіреді және қоздыратын патологиялық үрдістерінің патогенезіне тікелей әсер етеді. Қозғалатын және қозгалмайтын түрлері кездеседі. Минималды яланатын бірлігі - элементарлық денешіктері. Сонымен қатар микоплазмалар бүршіктену, алған және тізбектелген түрлерінің сегментациялануы арқылы, бинарлық боліну жолымен, терінің кокк тәріздес ыдырап кетуі арқылы да репродукцияланады. Олар сопақша немесе шар пішінді . Біртіндеп үзарып жіпшелер қүрастыруы мүмкін. Прокариотгар ішінде геномының көлемі бойынша ісі - микоплазмалар (риккетсия геномының 1/16 бөлігіндей). Микоплазма пенициллинге түрақты. Дегенмен, тетрациклин мен эритромицин олардың өсуін тежейді.

Дақылдандыру. Бірқатар ферменттік жүйелерінің болмауына байланысты микоплазмаларды дақылдандыратын қоректік орталар міндетті түрде күрделі болуы керек. Олардың қүрамына аминқышқылдары, нуклеин қышқьшдарының алғашқы қүраушы заттары, холестерин және т.б. заттар кіреді. 1,3% агары бар табақшаларда микоплазмалар тек қана микроскоппен өтпелі жарық арқылы қараған кезде көрінетін колониялар түзеді. Колониялардың түрі «қуырылған жүмыртқаға» үқсас болады. Уреаплазма- I колониялары одан да үсақ, түйреуіш үшы сияқты болады. Мимкоплазмаларды сорпада өсіргенде 'Сәл лайланады, уреаплазманы өсіргенде орта өзгермейді. Жартылай сүйық агарда (0,3%) түтікше енген жолында ғана сәл «шаңдану» байқалады. Глюкозаны ферменттейтін микоплазмаларға (M. Genitalium, М. fermentans) осіру үшін қоректік ортаға глюкоза қосады, аргининді қорытатындарға (M.hominis) - аргинин, уреаплазмаларға- мочевина қосады. Микоплазма немесе уреаплазманың өскендігін ау үшін қоректік ортаға индикатор қосады. Глюкозаны ферментациялаған жағдайда қышқыл бөлініп ің рН қышқыл жағына қарай өзгереді, L-аргинин мен мочевинаны ферменттеген жағдайда аммиак іп ортаның рН-шы сілтіліге өзгереді.

Микоплазмалардың таза дақылын бөліп алу үшін Хайфликтің модификацияланған ортасын, SР-4 сын, в-глобулинді фракциясының гидролизатының негізінде жасалған қоректік орталарға себеді. Уреаплазмалардың таза дақылын бөліп алу үшін қүрамында мочевина мен индикаторы бар сорпа, стандартты агарландырылған А5К орта т.б. қолданылады. Ферментгік белсенділігі төмен. Негізгі қасиеттері 5.- кестеде қарастырылған. Уреаплазмалар қанттарға инертті, диазабояуларын өзгертпейді, каталазасы жоқ; орқоян мен теңіз қаларының эритроциттеріне бетта-гемолитикалық белсенділік танытады, гипоксантин түзеді. іазмалар фосфолипаза, А иммундыглобулинді ыдырататын арнайы протеаза бөледі.

Антигендік қасиеті мен патогенділік факторлары. Күрделі, жасуша мембранасында спецификалық антигені бар. Жоғарғы жиілікке ие мутация нәтижесінде антигендік полиморфизмі айқын байқалуымен ерекшеленеді. Химимялық қүрамында полисахаридтер, ақуыздар, гликопептидтер болады. Ақуыздардың басым көпшілігі мен липидтер мембрана қүрамына кіреді.

Патогенділік факторлары әртүрлі және қүбылмалы. Негізгі патогенділік факторлары: адгезиндер, индер, агрессия ферменттері және метаболизмнің өнімдері. Мембраналық ақуыздардың кейбіреулері индер рөлін атқарады.

Эпидемиологиясы. Табиғатта микоплазмалар кең таралған. Инфекция козі - ауру адам тасымалдаушы. Таралу механизмі - аэрогенді, негізгі таралу жолдары - ауа-тамшылы, жыныстық қатынас арқылы. Ауруға адамның сезімталдығы жоғары. Ауру оқиғаларының жиілеу мезгілі - жаз айларының аяғы мен күз айлары.

Уреаплазманың жүқтыру көзі - ауру адам. Жыныстық жолмен жүғатын ауруларға (ЖЖЖА) жатады. сезімталдығы жоғары. Негізгі қауіпті топтары - гомосексуалистер мен жезөкшелер. Ерекшелігі -жиі соз трихоманоз, кандидоз ауруларымен бірлесіп ауру тудырады. Микобиологиялық диагноз қою. Респираторлы микоплазмозға күдік туғанда зерттеу материалы ретінде қақырық, мұрын, жұтқыншақ шырышты, бронх шайындысы және түсік кезіндегі ұрьық пен ана құрсағында өлген баланың ішкі ағзаларынан жағынды-препараттар алынады (Д4.26- кесте). Урогениталды инфекцияларда таңғы несептің ортаңғы бөлігі, уретра, қынаптың, цервикалды өзектің шырышты қабаттарынан қырынды алынып зерттеледі. Лапароскопия, амниоцентез жасағанда алынған материалдар да тексеріледі. Простатитте простатаның бөлігі, ер адамдардың бедеулігінде - сперма зерттеледі.

Әдісі	Зерттеу мақсаты	Қолданылатын тест
Бактериологиялық	Қоздырғышты бөліп алу	Зерттеу материалын элективті қоректік орталарға себу, коздырғыштың таза дақылын бөліп алу және оны идентификациялау
Серологиялық	Қоздырғыштың антигендерін анықтау	ПГАР, ИФР, ИФТ
	Қоздырғыштың антигендеріне антиденелерді анықтау	ПГАР, ИФТ, РИТ және т.б.
Молекулалық- генетикалық	Қоздырғыштың ДНҚ анықтау	ПТТ, ДНҚ-зондтау

Емдеуі. Микоплазмалар мен уреаплазмалардың антибиотиктерге (пенициллин мен оның туындыларына) жоғаргы төзімділігі бар, олардың әсер ету механизмі жасуша қабырғасының синтезінің ингибициясында.. Сонымен қатар, олар жасушаішілік ақуыздың синтезін тежейтін әртүрлі антибиотиктерге және бірінші кезекте тетрациклиндер мен макролидтерге (эритромицин, олеандомицин және спирамициннен басқа, оларға М. hominis төзімді) жоғары сезімтал. Фторхинолондар тобы пероральдық қолдану кезінде жоғарғы емдік әсер етеді Клиникалық тәжірибеде берілген препараттармен респираторлық және урогенитальдық плазмоздарды емдеудің әртүрлі тәсілдерін қолданады. Уреаплазмамен инфицирленген жүкті әйелдерді емдеу үшін II триместрде эритромицинді 0,25 г-нан күніне 4 рет 14 күн бойы немесе 0,5 г-нан күніне 2 рет 10 күн бойы тағайындайды. Микоплазмалық инфекцияларды емдеу кезінде клиникалық түрлерін, кеселдің ауырлығын, асқынулардың бар болуын есепке ала отырып антибиотиктерді таңдайды, яғни клиницистермен келісе отырып препаратты, курсының ұзақтығы мен санын таңдау индивидуальды жүргізілу керек. Сонымен қатар адаптогендерді, пробиотиктерді және иммундытүзеуші препараттарды қолдану көрсетілген.

Алдын алуы. Респираторлық микоплазмоз ауалы-тамшылы жолмен жұғатын антропоноздық ^инфекция болып табылады, сондықтан осы ауру кезінде вирустық табиғатты жедел респираторлық аурулардың алдын-алуына негізделген ұйымдастырушылық шаралардың барлық жүйесін қолдануға болады. Урогенитальдық микоплазмалық инфекциялардың алдын-алу әдістері жыныстық жолмен берілетін ауруларына ұқсас болу қажет. Арнайы алдын-алу әдістері қазіргі уақытқа дейін толық зерттелмеген.

№ 15

Қоздырғыштың таксономиясы: гонококк- Neisseria gonorrhoeae

Микробиологиялық қасиеті: лейкоцит ішінде орналасқан бүйрек тәріздес грамтеріс диплококктар – аяқталмаған фагоцитоз дейді

Зерттеу әдісі: микроскопиялық, метиленкөкпен боялған

Бұршақ тәрізді грам теріс диплококк, қозғалмайды, спора түзбейді пилиі, микрокапсуласы бар. Анилин бояуларымен жақсы боялады ( метилен көгі, бриллиант жасылы және т.б.)

Дақылдық қасиеттері: Гонококгар аэроб, хемоорганотрофтар; қүрамында сарысу, қан немесе асцитті сұйық бар арнайы қоректік орталарда, 37°С температурада, көмірқышқыл газының молшері жоғары болғ түссіз, колониялар түзіп өседі. Қанды агарда гемолиз бермейді, қүрамында сүт, желатин және картоп қосылған қоректік ортада өспейді. Тығыз ортада колониялары түссіз шық тамшысына ұқсас келеді. Сұйық қоректік орта бетінде нәзік қабықша пайда болады, сорпаны лайландырады.