13. Деректер қорын басқару жүйелері Деректер қорын басқару жүйелері (дқбж).

Нақыт өмірді өзара байланысқан және әртүрлі тізбекті болмыспен біріктіруге болады.  Бұрыннан бері адамдар осы болмысты сипаттамақшы болды (тіпті түсінбеген кезде де). Мұндай сипаттаманы дерек деп атайды. Әдетте деректер фиксациясы нақты жеткізгіштің хабарласудың нақты құралдары көмегімен (мысалы, нақты тіл мен көрініс көмегімен) іске асырылады (мысалы, таста немесе қағазда). Көбінесе деректер (тұжырым, болмыс, күй, идея немесе пәндер) және олардың интерпретациясы (семантикасы) бірге жылжытылады, сол сияқты нақты тіл ыңғайлы. Мысал болып тұжырым қызмет етеді "Авиабилет құны 128". Мұндағы "128" – деректер, ал "Авиабилет құны" – бұл семантика. Көбінесе деректер және интерпретация бөлінген. Мысалы, "Самолеттің қозғалыс кестесі" кесте түрінде көрсетілген (сур. 3), олардың жоғарғы бөлігінде (деректерден бөлек) оның интерпретациясы келтіріледі.

Деректерді өңдеу және енгізу үшін ЭЕМ қолдану деректерді бөлу және интерпретациясына әкеліп соғады. ЭЕМ деректермен ғана айналысады. Интерпретацияланатын ақпараттың үлкен бөлігі жалпы түрде жылжымайды (ЭЕМ  "білмейді", "21.50" дегеніміз авиабилет құны ма, әлде ұшу уақыты ма). Неге былай болды? Кем дегенде екі тарихи себеп бар, ЭЕМ қолдануда деректі интерпретациядан бөлу. Біріншіден, ЭЕМ мәтінді нақты тілде өңдеу үшін мүмкіндіктері жеткіліксіз – негізінен деректерді интерпретациялау тілінде. Екіншіден, ЭЕМ жады құны алғашқыда үлкен болды. Жады деректердің өзін сақтау үшін қолданылды, ал интерпретация әдетті пайдаланушыға қатысты болды. Пайдаланушы деректер интерпретациясын өзінің программасына қойды, ол "білді", мысалы, алтыншы енгізілетін мән тікұшақтың келетін уақытымен, ал төртінші – оның ұшу уақытымен байланысты. Бұл программа ролін жоғарлатты, өйткені деректер интерпретациядан тыс еске сақтау құрылғысында биттер жиынтығын береді. Деректер арасындағы және оның программаларымен қолданылатын қатты тәуелділік деректер арасында проблемалар тудырады және оны қолдануды иілгіш етеді. Сирек кездесетін жағдай, ЭЕМ қолданатын пайдаланушылар өз программаларында ұқсас ақпараты бар әртүрлі деректер жиынның құрады және қолданады. Бұл мынаумен байланысты, көбінесе пайдаланушы білмейді (әлде білгісі келмей ме), көрші бөлмеде немесе көрші столда қызметкер отыр, ол ЭЕМ керекті деректерді бұрын енгізіп қойды. Бұл жағдайда сол деректер, әртүрлі қосымашаларда тіпті әртүрлі ұйымдастырылыуы болады (жазбаның орналасуының әртүрлі тізбегін, бір өрістің өзі әртүрлі форматта және т.б.). Мұндай деректерді қоғамдастыру қиын: мысалы, өңдеушілермен жүргізілген, файл жазба құрылымының кез келген өзгерісі, осы файл жазбасын қолданатын сол программаны басқа өңдеушілермен өзгерту қажеттілігін тудырады. Көптеген есептеу орталықтарындағы  аз ғана өзгертудің аяғы қиын болады. Алты символдан тұратын жаңа өріс адресін үстемелеу, әр программаға өзгеріс енгізу қажеттігін тудырады. Осы тапсырмада қолданылатын деректер өзгертілген өріс ұзақтығы қосындысымен сәйкес. Тұжырым бар, кейбір программаға оның функциясын орындау үшін пошта индексінің білімі қажет емес. Егер кейбір программаға ұзақ жазбаға үндеу болатын болса, онда мұндай программаға жадыдан қосымша орынды қамтамасыз ететін өзгеріс енгізіледі. Орталықтандырылған деректер қорын автоматты басқару шартында мұндай өзгертулер деректер қорын басқару программасының функциясымен байланысты. Пошта индексінің мәннің қолданбайтын программалар, онда модификациялауды қажет етпейді, әдеттегідей, сұранысқа сәйкес сол элементтер жіберіледі. Мұндай жағдайда енгізілген өзгеріс білінбейді. Жаңа элементті қолданатын программаларды ғана модификациялау қажет. Бірінші дәрісте көрсетілгендей, файлдық жүйенің әдеттегі мүмкіндіктері қарапайым ақпараттық жүйе құруға жеткілікті. Біз бірнеше қажеттіліктерді шығардық, файлды басқару жүйелерінің мүмкіндіктерін қолданбайтын: файлдың келісілген жиынның логикалық ұстау; деректерді манипуляциялау тілімен қамтамасыз ету; әртүрлі бұзылудан кейін ақпаратты қалпына келтіру; бірнеше пайдаланушылардың нақты параллельді жұмысы. Енді санауға болады, егер қолдаңбалы ақпараттық жүйе деректерді басқарудың кейбір жүйесіне сүйенетін болса, мұндай деректерді басқару жүйесін деректер қорын басқару жүйесі деп атайды (ДҚБЖ).

14

«Бағдарламалық қамтамасыз етуді әзірлеу» кәсіби стандарты білім беру бағдарламаларын құрастыру, оның ішінде кәсіпорындарда қызметкерлерді оқыту, білім беру ұйымдарының жұмыскерлері мен түлектерін сертификаттау, қызметкерлерді басқару саласындағы міндеттердің кең ауқымын шешуге арналған. Осы кәсіби стандарт негізінде ұйымдар кәсіби білім деңгейін, еңбек қызметінің тізімін, өндіріс ұйымының ерекшелігін ескере отырып білімі мен дағдыларын, еңбек пен басқаруды, олардың жауапкершілігін нақтылаумен қызметкерлерге корпоративтік кәсіби стандарттарды ішкі қолдану үшін әзірлей алады. Бағдарламаларды өңдеу, олардың таралуы компьютердің барлық құрылғыларының дұрыс пайдалануы- өте күрделі процесс. Сондықтан компьютерлер операциялық жүйе деп аталатын бағдарламалық қамтамасыз ету деңгейінде жабдықталған. Операциялық жүйелер жәй интерфейс пайдаланылған бағдарламаларды қамтамсыз етеді. Және барлық құрылғыларды басқару жұмысын атқарады. Операциялық жүйелер компьютердің аппаратты жабдықтарымен қолданылатындар арасындағы интерфейс есебінде  сипатталуы мүмкін. Сонда операциялық жүйе дегеніміз – компьютер құрылғыларының үздіксіз жұмыс істеуін ұйымдастырушы және түрлі командаларды  орындауы арқылы пайдаланушының машина  жұмысын басқаруына жеңілдік  келтіруші жүйелік программалар. Операциялық жүйе – адам мен комьютер арасындағы байланысты жүзеге асыратын ең басты және ең алғаш программа балып саналады. Ол басқа бір программалар жіберетін сигналдарды қабылдап, оны машина тіліне түсінікті тілге «аударады» ЭВМ-нің операциялық жүйесі:

— қандай да бір бағдарламалау тілдерімен байланыссыз автономды ортаны бейнелейді;

— нақты аппараттық платформада жұмыс істейді, мысалы ІВМ РС(бір платформа үшін бірнеше операциялық жүйелер бар болуы мүмкін);

—  қосымшалар деп аталатын нақты қолданбалы бағдарламалардың жұмысын басқарады.