23.Заттар айналымындағы темір бактерияларына сипаттама беріңіз.

Темір бактериялары – жасуша бетінде темір тотығын жинап, тотықсызданған темір қосылыстарын тотықтыруға қабілеттілігі негізінде біріктірілген әр түрлі систематикалық топтарға жататын микроағзалардың құрамалы тобы. Оларға жіп тәрізді бактериялар, флексибактериялар, әр түрлі туысқа жататын бір жасушалы бактериялар, микоплазмалар, цианобактериялар жатады. Олар тотыққан темірді концентрациялау және тұнбаға түсірудің әр түрлі механиздерін (қынап және капсула полисахаридтерімен метаболизм өнімдерін байлау, металл иондары мен жасушаның бетіндегі электр зарядының айырмашылығы негізінде адсорбциялау) меңгерген. Табиғатта охра түзетін бактериялар батпақты топырақтардың бетінде қардың еруінен соң, көктемде қаулап дамиды, темір бактериялары батпақтар мен бұлақтардың түбіндегі тұнбаларға жақын жерлерде белсенді өсіп дамиды. Темір бактериялары сілтілі тұзды топырақтарда, күріш егілетін топырақтарда кездеседі. Темірдің биогенді тотығу жылдамдығы осы элементтің химиялық тотығыуынан көп есе асып түседі. Табиғатта темірдің шала тотығының темір тотығына айналуы кең орын алады. Бүл процесс микроорганизмдердің ерекше тобы — темір бактериялары аркылы жүреді. Бүл бактериялар табиғатта ерітінді күйінде кездесетін көмір қышқыл темір түзының шала тотығын темірдің гидро тотығына айналдырады: +гЭ ккалкөмір кышқыл темір түзы Реакция кезінде бөлінетін энергия темір бактерияларының ортадағы көмір қышқыл газын сіңіруіне жүмсалады. Сонымен қатар темірдің кейбір қосылыстары көбінесе микробтардың әрекеті нәтижесінде пайда болған өнімдердің әсерінен өзгеріске үшырайды. Мәселен, көптеген микроорганизмдер ашу процесі кезінде ортадан газ күйіндегі сутегін бөледі. Осы сутегі қолайлы жағдай туғанда темірді тотықсыздандыруға катысады. Ал бактериялардың түзетін қышқылдары көмегімен темір түздары ериді. Кейбір микроорганизмдердің тіршілігі осы темір қосылыстарының болуына тығыз байланысты. Мүндай микробтар суда, шалшықта, су басып жатқан және темір рудасы көп жерлерде кездеседі.1888 жылы С. Н. Виноградский темір қосылыстарын тотықтыру кейбір бактериялар үшін тыныс алуға мүмкіндік беретінін дәлел-деді. Темір бактериялары көбінесе таяқша немесе шар тәрізді, ал кейбір түрлері үзын жіп тәрізді болады. Осы бактериялар темір қосылыстары бар жерлерде қаулап көбейіп кеткенде, ол жерде едәуір мөлшерде темір косылыстарының қабаттары пайда болады. Сонымен қатар темір микроорганизмдері тау жыныстарыньщ үгілуі мен табиғатта темір қосылыстарының жиналуында да елеулі роль атқарады. Сонымен микроорганизмдер топырақтың минералдық және ор-ганикалық бөлімдерін едәуір өзгеріске түсіреді.

24.Антибиотик терминіне сипаттама беріңіз және олардың түрлерін атаңыз.

Жемдік антибиотиктер, фитопатогендерге қарсы антибиотиктер, биостимуляторлар, тағамдық консерванттар.

Антибиотиктерді бірнеше мақсатта пайдаланады:

-жануарлар ауруларымен күресуде;

-өсімдік ауруларымен күресуде;

-жануарлардың өсу стимуляторы негізінде;

-тағамдарды консервілеуде;

-ғылыми зерттеулерде (биохимия, молекулалық биология, генетика, онкология салаларында).

“Антибиотик” терминінің заманауи анықтамасын М.М.Шемякин және А.С.Хохлов ашқан (1961),олардың ойынша антибиотиктер деп микроорганизмдердің өсуі мен дамуын тежейтін барлық организмдердің зат алмасу өнімі деді.

Химиялық құрылым антибиотиктердің тек санаулы түріне ғана тән, немесе олардың біразы ғана химиялық жолмен алынған. Антибиотиктердің микроорганизмдермен синтезделуі- антагонизм түріне байланысты, эволюция барысында қалыптасқан зат алмасуға байланысты. Басқа микробтық жасушаға әсер еткенде,антибиотик оның дамуын тежейді. Кейбір антибиотиктер бактерияның көбеюі барысында бактериялық жасушаның қабығының синтезін тежесе,басқалары цитоплазмалық мембрананың өткізгіштігін өзгертеді, кейбіреулері зат алмасу реакциясын ингибирлейді. Антибиотиктердің әсер ету механизмі толықтай белгілі емес. Көп жылдардан бері антибиотиктерді ауылшаруашылық өсімдіктер,жануарлардың,құстардың өсу стимуляторы,өсімдік ауруларымен күресу, басқа микрофлорамен ашыту өндірісі,тағамдық өнімдер консерванттары ретінде пайдаланған. Жануарлардың организміне антибиотиктің стимулдық әсері екі факторға байланысты деп болжайды:

-ішек микрофлорасына әсерінен;

-жануарлар организміне тікелей әсерінен;

Бірінші жағдайда антибиотиктер организмнің зиянды микроорганизмдерін жойып, пайдалысын көбейтеді. Екінші жағдайда-ішектің ph-ын бәсеңдетеді, организм жасушасының тез бөлінуі үшін беткейлік керілуін азайтады. Одан басқа, антибиотиктер организмнің жағымсыз әсерлерге жауап беруші өсу гормондарының мөлшерін жоғарылатыды. Жемдік антибиотиктерді – антибиотиктен басқа аминқышқылдары, ферменттері, B тобындағы витаминдері және басқа да биологиялық белсенді заттары бар продуценттің кептірілген массасын сипаттайтын тазаланбаған препарат негізінде қолданады.

Барлық өндірілетін жемдік антбиотиктер:

-терапевтикалық мақсатта қолданылмайды және бактериялардың антибиотикке айқаспалы төзімділігін тудырмайды, медицинада қолданылады;

-іс жүзінде асқорыту жолынан қанға қанға сіңірілмейді;

-аллергия тудыратын антигенді табиғаты жоқ.

Қазіргі таңда бірнеше түрлі жемдік антибиотиктер шығарылуда: хлортетрациклин негізіндегі препарат (биовит, жемдік биомицин), бацитрацин, гризин, гигромицин Б және т.б. Осы препараттардың ішінен бацитрацин Бациллус лихениформис-ті тереңдік дақылдаудан алынған кептірілген дақылдық сұйықтықты сипаттайды.Ал қалған түрлері Актиномицес-тің әртүрлерінің тіршілік өнімдері болып табылады.

Антибиотиктерді әртүрлі фитопатогендермен күресуде пайдаланады. Оның әсері өсімдіктердің вегетативті мүшелерінде кездесетін фитопатогенді микроорганизмдердің өсуін бәсеңдету мен өліміне әкеледі. Бұндай антибиотиктерге фитобактериомицин, трихотецин, полимицин жатады.

Антибиотиктерді тағамдық мақсатта қолдану өнімдерді консервілеу кезінде өнімнің термоөңдеуден өтуін қысқартады.Қолданыстағы антибиотиктер жылуға төзімді клостридиальды және термофильді бактерияларға әсер етеді.Ең өзектісі болып термоөңдеу уақытын қысқартатын және адамға токсикалық әсері жоқ низин табылады.

Қорыта айтатын болсақ, қазіргі жәрдемақыда барлық заттарды биотехнология көмегімен өңдеу қарастырылмаған.Алайда жоғарыда айтылған материалдан биотехнологиялық үдерістер негізінде біріншілік пен екіншілік метаболиттер және өміршең микроорганизмдер алу мүмкін.Және де қарастырылған мысалдар іс жүзінде немесе биология сабағында баяндама ретінде қарастырылуы мүмкін.