11. Микроорганизмдердің ортаның қышқылдығы, су режимі, температура, қысым, химиялық заттар, радиацияға тәуелділігіне жалпы анықтама беріңіз

Микроорганизмдердің көпшілігі 10 см қалыңдықтағы топырақтың жоғарғы қабатында кездеседі. Тереңдеген сайын микроорганизмдер мөлшері азайып, 3 - 4 метр тереңдікте олар мүлдем кездеспейді.Топырақ микрофлорасының құрамы оның типіне және жағдайына, өсімдік құрамына, температурасына, ылғалдығына және т.б. байланысты.Топырақ микроорганизмдерінің көпшілігінің рН-ы бейтарап, салыстырмалы жоғары ылғалдықта, 25-450 С температурада дамуға қабілетті.Топырақта азотбекіткіш молекулалы азотты сіңіруге қабілетті бактериялар (Azotobacter, Azomonas, Mycobacterium және т.б.) тіршілік етеді. Азотбекіткіш цианобактериялар түрлерін немесе көк –жасыл балдырларды, күріш алқаптарының өнімділігін арттыру үшін қолданады.Топырақ - Bacillus және Clostriclium туыстастығының спора түзетін таяқшаларының тіршілік ету ортасы болып табылады. Патогенді емес бациллалар (Bac. мegaterium, Bac. subtilis және т.б.), псевдомонадалармен қатар, протей және кейбір бактериялар аммонифицирлейтін, шіріткіш бактериялар тобын құрап, органикалық заттардың минералдануына қатысады. Патогенді спора түзетін таяқшалар (күйдіргі, ботулизм, сіреспе, газды гангрена қоздырғыштары) ұзақ уақыт сақталып, кейбіреуі топырақта көбеюге қабілетті (Clostridium botulinum ).Ішек бактериялары (тұқ. Enterobacteriaceae) – ішек таяқшасы, іш сүзегі, сальмонеллез, дизентерия (жерше) қоздырғыштары – нәжіспен топыраққа түсуі мүмкін. Бірақ мұнда көбеюге қолайлы жағдай болмағандықтан, олар біртіндеп жойылады. Таза топырақта ішек таяқшасы және протей сирек кездеседі, олардың көлемді мөлшерде анықталуы топырақтың адамның және жануарлардың нәжісімен ластану көрсеткіші болып, оның санитарлық- эпидемиологиялық қолайсыздығын дәлелдейді (ішек жұқпалары қоздырғыштарының берілу тұрғысында) .Топырақта көптеген саңырауқұлақтар болады. Олар топырақ түзу процесіне, азот қосындыларының айналымдарына қатысады, биологиялық белсенді заттар бөледі, сонымен бірге антибиотиктер және токсиндер бөледі. Токсин түзуші саңырауқұлақтар тағамдық азықтарға түсіп, микотоксикоздар және афлотоксикоздар сияқты уланулар шақырады.

Қарапайымдылар мөлшері 1г топырақта 500-500000-ға дейін жетеді. Бактериялармен және органикалық қалдықтармен қөректене отырып, қарапайымдылар топырақтың органикалық заттарының құрамын өзгертеді.

12. Ауыл шаруашылық өсімдіктерінің зиянкестері және ауларымен күресу үшін микроорганизмдерді және микробтық препараттарды пайдалану туралы анықтама беріңіз.

Жемдік антибиотиктер, фитопатогендерге қарсы антибиотиктер, биостимуляторлар, тағамдық консерванттар.Антибиотиктерді бірнеше мақсатта пайдаланады:

-жануарлар ауруларымен күресуде;

-өсімдік ауруларымен күресуде;

-жануарлардың өсу стимуляторы негізінде;

-тағамдарды консервілеуде;

-ғылыми зерттеулерде (биохимия, молекулалық биология, генетика, онкология салаларында).

“Антибиотик” терминінің заманауи анықтамасын М.М.Шемякин және А.С.Хохлов ашқан (1961),олардың ойынша антибиотиктер деп микроорганизмдердің өсуі мен дамуын тежейтін барлық организмдердің зат алмасу өнімі деді.Химиялық құрылым антибиотиктердің тек санаулы түріне ғана тән, немесе олардың біразы ғана химиялық жолмен алынған. Антибиотиктердің микроорганизмдермен синтезделуі- антагонизм түріне байланысты, эволюция барысында қалыптасқан зат алмасуға байланысты. Басқа микробтық жасушаға әсер еткенде,антибиотик оның дамуын тежейді. Кейбір антибиотиктер бактерияның көбеюі барысында бактериялық жасушаның қабығының синтезін тежесе,басқалары цитоплазмалық мембрананың өткізгіштігін өзгертеді, кейбіреулері зат алмасу реакциясын ингибирлейді. Антибиотиктердің әсер ету механизмі толықтай белгілі емес. Көп жылдардан бері антибиотиктерді ауылшаруашылық өсімдіктер,жануарлардың,құстардың өсу стимуляторы,өсімдік ауруларымен күресу, басқа микрофлорамен ашыту өндірісі,тағамдық өнімдер консерванттары ретінде пайдаланған. Жануарлардың организміне антибиотиктің стимулдық әсері екі факторға байланысты деп болжайды:

-ішек микрофлорасына әсерінен;

-жануарлар организміне тікелей әсерінен;

Бірінші жағдайда антибиотиктер организмнің зиянды микроорганизмдерін жойып, пайдалысын көбейтеді. Екінші жағдайда-ішектің ph-ын бәсеңдетеді, организм жасушасының тез бөлінуі үшін беткейлік керілуін азайтады. Одан басқа, антибиотиктер организмнің жағымсыз әсерлерге жауап беруші өсу гормондарының мөлшерін жоғарылатыды. Жемдік антибиотиктерді – антибиотиктен басқа аминқышқылдары, ферменттері, B тобындағы витаминдері және басқа да биологиялық белсенді заттары бар продуценттің кептірілген массасын сипаттайтын тазаланбаған препарат негізінде қолданады.Барлық өндірілетін жемдік антбиотиктер:

-терапевтикалық мақсатта қолданылмайды және бактериялардың антибиотикке айқаспалы төзімділігін тудырмайды, медицинада қолданылады;

-іс жүзінде асқорыту жолынан қанға қанға сіңірілмейді;

-аллергия тудыратын антигенді табиғаты жоқ.

Қазіргі таңда бірнеше түрлі жемдік антибиотиктер шығарылуда: хлортетрациклин негізіндегі препарат (биовит, жемдік биомицин), бацитрацин, гризин, гигромицин Б және т.б. Осы препараттардың ішінен бацитрацин Бациллус лихениформис-ті тереңдік дақылдаудан алынған кептірілген дақылдық сұйықтықты сипаттайды.Ал қалған түрлері Актиномицес-тің әртүрлерінің тіршілік өнімдері болып табылады.Антибиотиктерді әртүрлі фитопатогендермен күресуде пайдаланады. Оның әсері өсімдіктердің вегетативті мүшелерінде кездесетін фитопатогенді микроорганизмдердің өсуін бәсеңдету мен өліміне әкеледі. Бұндай антибиотиктерге фитобактериомицин, трихотецин, полимицин жатады.Антибиотиктерді тағамдық мақсатта қолдану өнімдерді консервілеу кезінде өнімнің термоөңдеуден өтуін қысқартады.Қолданыстағы антибиотиктер жылуға төзімді клостридиальды және термофильді бактерияларға әсер етеді.Ең өзектісі болып термоөңдеу уақытын қысқартатын және адамға токсикалық әсері жоқ низин табылады.Қорыта айтатын болсақ, қазіргі жәрдемақыда барлық заттарды биотехнология көмегімен өңдеу қарастырылмаған.Алайда жоғарыда айтылған материалдан биотехнологиялық үдерістер негізінде біріншілік пен екіншілік метаболиттер және өміршең микроорганизмдер алу мүмкін.Және де қарастырылған мысалдар іс жүзінде немесе биология сабағында баяндама ретінде қарастырылуы мүмкін.