5.4. Башлангыч гомуми белем бирү

Башлангыч гомуми белем бирү этабында татар телен туган тел буларак укыту программасы сөйләм эшчәнлегенең барлык төрләрен (тыңлау, уку, сөйләү, язу) үзләштерүне; гражданлык үзбилгеләнүе нигезләрен, үзенең нинди этник төркемгә каравын төшендерүне, алга таба тел берәмлекләре ярдәмендә аралашу, танып белү кебек универсаль уку-укыту гамәлләрен формалаштыру өчен җирлек хасил итәрлек күләмдә татар теленең системасы һәм структурасы турында беренчел мәгълүмат булдыруны тәэмин итәргә тиеш.

Башлангыч гомуми белем бирү баскычында татар телен дәүләт теле буларак өйрәнү нәтиҗәсендә укучыларда элементар чит телдәге кебек аралашу компетенциясен формалаштыру, ягъни түбән сыйныф укучысының сөйләм мөмкинлекләрен һәм ихтыяҗларын исәпкә алып, телдән (сөйләү һәм аудирование) һәм язмача (уку һәм язу) формаларда татар телле әңгәмәдәшләре белән аралашырга сәләтле һәм әзер булуларына ирешү; лингвистик фикерләү киңлеген арттыру; өйрәнелә торган телнең төзелеше һәм аның туган телдән кайбер аермалары турында гомуми күзаллау булдыру; коммуникатив мәдәниятлелек нигезләрен, ягъни аралашырга өйрәтү, аралашуның сөйләмә һәм сөйләмә булмаган чараларын дөрес куллану, сөйләм этикетын саклау, әдәпле һәм матур сөйләмле әңгәмәдәш булу сәләтләрен үстерү тормышка ашырылырга тиеш.

Гомуми белем бирүнең башлангыч этабында татар әдәбияты «Әдәби уку» предметы рәвешендә укытыла. Бу вакытта үзе теләгән һәм дәрестә куелган таләпләргә бәйле укыр өчен әсәрләрне (китапларны) мөстәкыйль рәвештә сайлый һәм китапханәдән файдалана белүче, уку эшчәнлеген үзлегеннән белем алуда куллана ала торган грамоталы китап укучы тәрбияләү максаты алга чыга.

Башлангыч мәктәптә туган телле әдәбият буларак татар әдәбияты курсы милли мәдәнияткә кызыксыну һәм игътибар формалаштырырга, әдәби текстларны кабул итү күнекмәләрен ныгытырга тиеш. Шуңа ярашлы рәвештә татар әдәбиятын туган телле әдәбият буларак өйрәнгән сыйныфларда әдәби уку программалары фольклор әсәрләренең төрле жанрларын һәм авторлык әдәбиятының төрләрен һәм жанрларын бәяләү өчен кирәк булачак нигез төшенчәләр формалаштыруны; текстны укый, аңлатып бирә, анализ ясый һәм шәрехли белүне; әсәрдәге сюжет сызыкларын аера алуны; текстта чагылган төрле карашларны яки позицияләрне аңлауны; текстның төп фикерен билгеләүне; текстны һәм аның өлешләрен сораулар һәм биремнәр системасы ярдәмендә анализлауны; укылганга шәхси бәя бирә белә һәм мөстәкыйль фикер йөртә алуны күздә тота.

Татар әдәбиятын чит телле әдәбият буларак өйрәнә торган төркемнәрдә әдәби уку программалары әдәби текстны укый һәм эчтәлеген сөйли белүне эзлекле формалаштыра; хисси-мәгънәви үзәкләрне, текстның төзелеш үзенчәлекләрен, сәнгатьлелек чараларын ачыкларга өйрәтә; геройның характерын күзаллауны, төрле геройларның тәртибен чагыштырма планда тикшерүне; сөйләмне ишетеп кабул итү, эчтәлек буенча сорауларга җавап бирү, тыңланганның эчтәлегенә кагылышлы сораулар бирә белүне, вакыйгаларның эзлеклелеген билгеләүне; зур булмаган текстны мөстәкыйль укый белүне; сөйләшеп аралашуны; хат һәм кечкенә диктантлар язуны тәэмин итә.

Бу эш төп һәм урта мәктәптә дәвам ителә.