5.2. «Татар теле» һәм «Татар әдәбияты» предметларының эчтәлеге

5.2.1. «Татар теле» предметы

Туган тел буларак, татар теле гомуми белем бирү системасында татар теленнән белем-күнекмәләргә ия булуның түбәндәге баскычларын күздә тота:

1. башлангыч,

2. база (нигез),

3. урта

4. югары баскычлар.

Башлангыч дәрәҗә мәктәпкәчә белем бирү кысаларында тормышка ашырыла һәм сөйләм теленә һәм хикәяләүгә (сөйләп бирүгә) өйрәтүгә, балаларның аваз культурасын үстерүгә, сөйләмнең грамматик дөреслегенә, әйләнә-тирә дөнья белән таныштыруга һәм сүзлек байлыгын арттыруга юнәлдерелгән.

База (нигез) дәрәҗә башлангыч белем кысаларында тормышка ашырыла. Укыту дифференциаль якын килүгә нигезләнә һәм укучыларның татар телен туган тел буларак белүенең төрле дәрәҗәсен исәпкә ала. Укытуның эчтәлеге сөйләм эшчәнлегенең барлык төрләрен үзләштерүгә, татар теленең системасы һәм структурасы турында күзаллау формалаштыруга, туган телне милли-мәдәни феномен буларак аңлауга юнәлтелә.

Урта дәрәҗә төп гомуми белем бирү кысаларында гамәлгә ашырыла. Әлеге дәрәҗәнең эчтәлеге коммуникатив, лингвистик, этномәдәни компетенцияләрне формалаштыру һәм үстерүгә юнәлтелә.

Хәзерлекнең югары дәрәҗәсе урта гомуми белем бирү баскычында тормышка ашырыла һәм компетенцияләрнең барлык төрләрен камилләштерүне күздә тота.

Телне үзләштерүнең югары, һөнәри һәм камил дәрәҗәләре урта һәм югары һөнәри белем бирү оешмаларында (хәзерләү юнәлешенә бәйле рәвештә) тормышка ашырыла.

Татар телен дәүләт теле буларак укыту түбәндәге дәрәҗәләрдә тел үзләштерүне күздә тота:

1) хәзерлек (мәктәпкәчә белем бирү оешмаларында);

2) башлангыч (башлангыч гомуми белем бирүдә);

3) база (нигез) һәм 4) урта (төп гомуми белем бирүдә);

5) югары (урта гомуми белем бирүдә).

Урта һәм югары һөнәри белем бирү оешмаларында (хәзерләү юнәлешенә бәйле рәвештә) ­– югары һәм һөнәри.

Хәзерлек этабы актив лексикага һәм татар этикетының формаларын өйрәтүгә юнәлтелгән.

Башлангыч дәрәҗә татар этикетының билгеле бер күләмдә аралашу өчен кирәк булган элементар формаларын аңларга һәм кулланырга өйрәтүгә, татар көнкүреше һәм мәдәни кыйммәтләре белән танышуга юнәлдерелгән.

База дәрәҗәсенең эчтәлеге тормышның төп сфералары белән бәйле аерым җөмләләрне һәм еш очрый торган гыйбарәләрне аңлау; таныш булган яки көнкүреш темаларга мәгълүмат алмашу белән бәйле аралашу; көндәлек тормышның төп аспектларын тасвирлау мөмкинлеге бирә торган осталык, күнекмәләрне үзләштерүгә йөз тота.

Урта дәрәҗәдә әдәби телдә типик темаларга ясалган конкрет чыгышларның төп идеяләрен аңлау, татар телле әңгәмәдәш белән аралашу барышында туа торган ситуацияләрнең күпчелегендә сөйләшүгә катнаша алу, таныш булган яки аеруча кызыксындыра торган темаларга бәйләнешле сөйләм төзү һәм шулай ук үз фикерләрен һәм киләчәккә планнарын дәлилле сөйли алу кирәк.

Югары дәрәҗә түбәндәге осталык, күнекмәләрне үзләштерүне таләп итә: абстракт һәм конкрет темаларга, шул исәптән аерым белгечлеккә караган катлаулы текстларның гомуми эчтәлеген аңлау, ирекле сөйләм, төрле темаларга үз фикерләрен әйтү һәм төп проблемага үз карашын чагылдыру.

Һөнәри дәрәҗә төрле тематикага багышланган катлаулы текстларны аңлауны, тоткарлыксыз иркен сөйләшүне, татар телен фәнни һәм һөнәри эшчәнлектә аралашу өчен куллануны күздә тота.