2.4.1. Genel Bütçe Olanakları

Devlet bütçesi, sadece kamu harcama ve gelirlerini bildiren bir bilanço veya gelir-gider tablosu değil aynı zamanda iktisadi yapının ortasında yer olan ve iktisadi kararları direk olarak etkileyen bir niteliğe sahiptir. Birçok ülkede sağlık ve sigorta hizmetlerinin çoğunluğu kamu aracılığı ile finanse edildiği görülmektedir. Bu da sağlık için yapılan harcamalarda en büyük oranın kamuya ait olmasına yol açmıştır (Akın, 2007: 2).

Devlet bütçelerinde sağlık harcamalarına ayrılan payın arzu edilen ölçüde olup olmadığını anlamak için ülke statüleri de önem taşımaktadır. Hem gelir hem de bölge gruplarına göre ülkelerin kişi başına sağlık harcamaları ile sağlık göstergeleri karşılaştırıldığında ekonomik yönden gelişmemiş ve borçlu ve düşük gelirli ülkelerde sağlık göstergelerinin son derece kötü olduğu ve sağlık harcamalarının düşük seyrettiği görülmektedir. Ülkemiz ise kişi başı sağlık harcamasına yönünden dünya ortalamasının altında bulunsa da hem doğumda beklenen yaşam süresi (75 Yaş hem de bebek ölüm oranı (‰ 7,1) açısından orta üst ve orta gelirli ülkelerle aynı düzeyde görülmektedir. (Çelik, 2011: 69-70)

Ülkemizde 2006-2012 yılları arasında devlet bütçesinden sağlık hizmetlerine ayrılan pay ile sosyal güvenlik ve sosyal yardım hizmetlerine ayrılan paylar karşılaştırıldığında Sağlık Bakanlığının bütçe içindeki payı Dünya Sağlık Örgütünce tavsiye edilen % 10 rakamının da altında kalınmaktadır. (Susam, Şeker ve Kılıçer, 2013: 1-8)

Ülkemizde sosyal güvenlik finansmanının tek elde toplanmasıyla birlikte daha önce doğrudan devlet bütçesinden direkt finansman yerine SGK aracılığıyla dolaylı bir finansman metodu benimsenmiştir. Bu sistemde birey ve topluma yönelik sağlık hizmetlerine ilişkin görevler Sağlık Bakanlığı tarafından yerine getirilmekte ve Sağlık Bakanlığı, her yıl Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu’na göre aldığı ödeneği kendine bağlı kurum ve kuruluşlara tahsis etmekte ya da bizzat alt birimleri aracılığı ile kullanmaktadır. (Mollahaliloğlu ve diğerleri, 2007: 180-90)

Devlet bütçesinden sistemi finanse eden bir diğer kuruluş ise Maliye Bakanlığıdır. Maliye Bakanlığı Emekli Sandığı ve Yeşil Kart’a mensup vatandaşların prim ödemelerini SGK’ya yapmaktadır. Maliye Bakanlığı GSS öncesinde Emekli Sandığı ve Yeşil Kart’ı mali anlamda doğrudan yönlendirirken GSS uygulamasıyla birlikte bu görevini SGK’ya devretmiş ve yalnızca prim ödeme fonksiyonu kalmıştır. Memurların sağlık sigorta primleri de Maliye Bakanlığınca SGK’ya ödenmektedir. Ayrıca üniversite hastanelerinde çalışan personelin maaşları da Maliye Bakanlığınca hastane bütçelerine konulan ödenekler ile gerçekleştirilmektedir. (Çelikay & Gümüş, 2010)

2006- 2014 yılları arasında genel bütçe içerisindeki sağlık hizmetlerine ayrılan pay yaklaşık olarak 4-6 bandında gerçekleşmiştir. Finansman kaynağı olarak genel bütçeden Sağlık Bakanlığı harcamalarının yalnızca %35’i karşılanmaktadır. Geri kalan bölümün büyük bir kısmı Sağlık Bakanlığı kuruluşlarının elde ettiği döner sermaye gelirleri ile karşılanırken küçük bir kısmı lüks tüketim malları, yakıt, sigara, alkol, yeni araç satışlarından alınan vergilerin toplandığı fon havuzundan karşılanmaktadır. (Ateş, 2011: 136-137)