Ana tili 3 kl_
.pdf
Súwretke dıqqat penen názer salıń. Tómendegi sózlerden paydalanıp súwretke sıpatlama beriń.
Mehriban, keń peyil, bilimli, tártipli, ádepli, húrmetli, aqıllı, tájiriybeli, azada, zıyalı, kishipeyil, uqıplı, sıylasıqlı.
Úlgi: Ana — mehriban, keń peyil, dana, ádiwli.
193-shınıǵıw. Kóshirip jazıń. Kelbetlik sózlerdiń astın sızıń. Tiyisli sorawların qoyıń. Jańıltpashtı yadlap alıń.
Qara tawıq, ala tawıq,
Shaytan tawıq, shubar tawıq,
Pári mamıq shóje tawıq,
Shópshegeni sarı qawıq.
194-shınıǵıw. Tómendegi sózlerge kelbetliklerdiń tiyislisin qoyıp gáp ishinde keltirip jazıń.
73
... qatıq, ... qawın, ... nan, ... alma.
Kerekli sozler: |
mazalı, |
dushshı, turıshlı, jumsaq. |
|||
195-shınıǵıw. Kóp |
noqattıń |
ornına tiyisli sózlerdi |
qoyıp, |
||
kóshirip jazıń. |
Kelbetlik |
sózlerdiń astın sızıń. |
|
||
1. Juwan, |
uzın |
... |
2. |
Keń, jaqtılı, ... 3. |
Qızıl, |
domalaq ... 4. Aq, jumsaq ... 5. Aqıllı, tártipli, úlgili ...
Kerekli sózler: jay, aǵash, terek, pomidor, paxta, qız.
196-shınıǵıw. Qosıqtı tásirli etip oqıń. Kelbetliklerdi tabıń hám sorawlar qoyıń. Shayır Nókisti qalay táriyiplegen?
Kóshe boyı záwlim jay,
Boy tiklegen ayma-ay,
Tań qalasań yapırmay,
Sulıw qala Nókisim.
|
|
Árepbay |
Xalmuratov |
|
Kelbetlik |
sózlerdiń mánislerine qaray, |
sorawlardıń |
|
ornına tiyisli sózlerin qoyıp kóshirip jazıń. |
||
1. |
Juwan, uzın, japıraqlı, qattı (ne?) |
||
2. |
Biyik, keń, jaqtılı, jıllı, jańa (ne?) |
|
|
3. |
Domalaq, |
úlken, ala, mazalı (ne?) |
|
4. |
Aqıllı, tártipli, shaqqan, bilgish |
(kim?) |
|
74
Kerekli sózler: bala, aǵash, jay, ǵarbız.
197-shınıǵıw. Sorawlardıń ornına zattıń sapasın bildiretuǵın sózlerdi qoyıp, kóshirip jazıń.
(Qanday?) kóylek. (Qanday?) jay. (Qanday?) usta. (Qanday?) qala. (Qaysı?) bólme. (Qanday?) kitap. (Qanday?) el. (Qanday?) aspan. (Qanday?) jigit.
Kerekli sózler: záwlim, sheber, keń, shıraylı, kórkem, qızıqlı, birlikli, ashıq, qarıwlı.
198-shınıǵıw. Mánilerine qaray kelbetlik sózlerdi tusındaǵı atlıq sózler menen qatar baylanıstırıp aytıp beriń. Kelbetlik sózlerge sorawlar qoyıń.
1. Tarǵıl, mazalı, keń — qawın, pıshıq, dala.
2.Uzın, kelte, biyik, — jip, aǵash, jay.
3.Qalıń, tınıq, buyra — suw, toǵay, shash.
Tekstti oqıp, mazmunın sóylep beriń. «Meniń anam» temasında kishi gúrriń jazıń.
8-MART — HAYAL-QÍZLAR BAYRAMÍ
Ana diyarımızǵa báhár keldi. Báhár keliwden analarımızdıń bayramı keledi. Men anamdı júdá jaqsı kóremen. Anama sawǵa tayarladım. Ámiyna bayramǵa arnap jazǵan qosıǵın anasına oqıp berdi.
75
Mektebimizde muǵallimlerimizdiń kópshiligin hayal-
qızlar quraydı. Olardı bayram |
menen qutlıqlaymız! |
||||||
199-shınıǵıw. Gáplerdi oqıp |
shıǵıń. Qanday? degen |
soraw- |
|||||
ǵa juwap beretuǵın |
sózlerdi |
tawıp |
aytıp beriń. |
|
|
||
1. Qalıń qar |
jawdı. |
2. |
Hámme |
jıllı kiyimlerin |
|||
kiydi. 3. Jas balalar kewilli |
oynap júr. |
4. |
Bizler |
||||
baxıtlı, shadlı turmısta jasaymız. |
|
|
|
||||
200-shınıǵıw. Kóp noqattıń |
ornına |
tiyisli |
kelbetlik |
sózlerdi |
|||
qoyıp, kóshirip jazıń. Tiyisli |
sorawların |
qoyıń. |
|
|
|||
1. Dáwletnazar qaǵazdan |
... oyınshıqlar |
isledi. |
|||||
2. Murattıń ... |
qozısı |
bar. |
Onıń |
júnleri ... |
3. |
||
Muǵallim ... gúrriń aytıp berdi. |
|
|
|
||||
Kerekli sózler: túrli, jıp-jıltır, qızıqlı, sulıw. |
|||||||
Jumbaqtı oqıń. Kelbetlik sózlerdiń qanday sózler |
|||||||
menen birge kelgenligin túsindiriń. |
|
|
|||||
Japıraǵı súyir |
bolsa da, |
|
|
||||
Sayası qoyıw túsedi. |
|
|
|
||||
Shaqası kóp bolsın dep, |
|
|
|||||
Gelleklep onı |
kesedi. |
|
|
|
|||
|
|
|
|
|
Xalmurat |
Saparov |
|
76
201-shınıǵıw. Tómendegi kelbetlik sózlerge mánisi jaǵınan baylanısıp keletuǵın atlıq sózlerdi qosıp, gáp qurap jazıń.
Mazalı, sayız, qızıl, ashshı, qoyıw, juqa.
Úlgi: Bizler sayız suwǵa shomıldıq.
202-shınıǵıw. Mánili, uzaq, shireli, qara, dámsiz, qısqa,
ótkir, isker degen kelbetlik sózlerdiń keynine tiyisli atlıq sózlerdi qosıp kóshirip jazıń.
qanday? ne? qanday? ne?
Úlgi: dámsiz qawın, dúziw aǵash t.b.
203-shınıǵıw. Jumbaqlardı oqıń. Kelbetlik sózlerdi ózine baylanıslı sózleri menen qosa aytıp beriń.
1.Eki gilem, keń gilem, Ekewi de teń gilem.
2.Jalpaq tabanlı,
Shólge shıdamlı, Ózi de úlken, Alshańlap júrgen.
204-shınıǵıw. Kóshirip |
jazıń. Kelbetlik |
sózlerdiń astın sı- |
zıń. Olar zattıń qanday |
belgilerin bildirip |
tur? |
77
1. Mektebimizdiń úlken baǵı bar. 2. Baǵda aq, qızıl almalar sırıǵıp tur. 3. Almaları mazalı, turıshlı. 4. Júzimniń iri, domalaq, mayda, sopaq sortları bar.
205-shınıǵıw. Tómendegi sózlerdi gáp ishinde keltirip jazıń. Olardıń zattıń qanday belgilerin bildirip kelgenligin aytıp beriń.
Taza, bálent, qısqa, tártipsiz, kólemli, sayalı.
206-shınıǵıw. betlik sózlerdi qoyıń.
Atlıq sózlerdiń aldına mánisine qarap kelqosıp, kóshirip jazıń. Tiyisli sorawların
Shayır, shıǵarma, kól, |
qálem, shóp, |
topıraq, pi- |
|
yaz, sıyır, kiyim, oqıwshı, bala, qurılısshı. |
|||
qanday? kim? |
qanday? |
ne? |
|
Úlgi: Ataqlı shayır, kórkem shıǵarma,... |
|||
Tómendegi ertek qaharmanlarına kelbetlik sózlerden |
|||
paydalanıp sıpatlama beriń. |
|
||
júyrik |
|
|
|
Qoyan |
|
Túlki |
Qoraz |
maqtanshaq |
qorqaq |
|
|
78
207-shınıǵıw. Oqıń. Kelbetliklerdiń sorawların qoyıń.
1. Kóldiń eteginde kók maysa pishenler ósip tur. 2. Ayzada kishkene dosları menen oynadı. 3. Muǵallim taza temanı túsindirdi. 4. Batırbek — tártipli oqıwshı. 5. Ayzada azada qız.
208-shınıǵıw. Berilgen sózlerdiń ishinen zattıń túr-túsin bildiretuǵın kelbetliklerdi terip jazıń.
Aq, |
bos, jaqsı, úlken, jıllı, sarı, dóńgelek, |
|||||||||
sulıw, |
tolıq, |
semiz, tar, |
qalıń, |
jasıl, mazalı, |
||||||
gózzal, |
gúlli, |
|
qońır, |
biyik, |
dámli, |
ashshı, |
aqıllı, |
|||
bálent, |
oylı, |
sayalı, |
bos, jumsaq, qalıń, keń. |
|
||||||
209-shınıǵıw. Qosıqtı |
oqıp shıǵıń, kelbetlik |
sózlerdi |
aytıp |
|||||||
beriń. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Ala |
ǵarbız, |
aq |
|
ǵarbız, |
|
|
|
|
|
|
Qara ǵarbız, kók ǵarbız, |
||||||
|
|
|
|
Hár shanaqta tórt-besten, |
||||||
|
|
|
|
Teńkeyip jatqan kóp ǵarbız. |
||||||
Qosıqtı |
yadlap alıń. |
|
|
|
|
|
|
|||
|
|
|
|
Til |
ósiriw |
|
|
|
|
|
210-shınıǵıw. Jańıltpashtı kóshirip |
jazıń |
hám |
yadlap |
alıń. |
||||||
Kelbetlik |
sózlerdi |
tabıń. |
Astın |
sızıń. |
|
|
|
|
||
79
Biziń kóshe,
Qısqa kóshe,
Taza kóshe,
Hámmege,
Onda oynar,
Kóp balalar,
Túrli-túrli,
Oyınlar.
Genjebay Júginisov
211-shınıǵıw. Naqıldı kóshirip jazıń. Mazmunın óz sózi-
ńiz benen túsindiriń. Kelbetliklerdiń astın sızıń.
1. Durıs sóz qılıshtan ótkir. 2. Ata dańqı menen ul ósedi, ana dańqı menen qız ósedi. 3. Bilek súrindirmegendi, bilim súrindiredi. 4. Óziń bilseń basqaǵa úyret.
1.Kelbetlik qanday máni bildiredi? Mısallar keltiriń.
2.Kelbetlik sózler qanday mánidegi sózler menen
baylanısıp |
keledi? Mısal keltirip, aytıp beriń. |
|||
3. |
Zattıń |
túr-túsin, dámin, kólemin, sapasın bildi- |
||
retuǵın sózlerdi aytıp beriń. |
|
|||
4. |
Atlıqtıń birlik |
túriniń hám |
kóplik túriniń aldına |
|
kelbetlik |
sózlerdi |
baylanıstırıp |
aytıń. |
|
80
§ 25. |
SANLÍQ |
212-shınıǵıw. Oqıń. Qara hárip penen jazılǵan sózlerge sorawlar qoyıń.
1. Azanda saat jetide turaman. 2. Bizler birinshi smenada oqıymız. 3. Sabaq azanǵı saat segiz yarımda baslanadı. 4. Biziń klasta jigirma segiz oqıwshı oqıydı.
213-shınıǵıw. Sorawlarǵa tolıq juwap beriń. Qansha? ne-
she? |
neshinshi? degen sorawǵa |
juwap beretuǵın sózlerdi |
|
aytıp beriń. |
|
|
|
1. |
Klasıńızda qansha oqıwshı |
bar? |
|
2. |
Klasıńızdaǵı parta neshe qatarǵa qoyılǵan? |
||
3. |
Óziń neshinshi partada otırasań? |
||
4. |
Búgin hápteniń neshinshi kúni? |
||
Úlgi: Klasımızda jigirma |
bes |
oqıwshı bar. |
|
214-shınıǵıw. Kóp noqattıń ornına sandı bildiretuǵın sózlerdi qoyıp, kóshirip jazıń. Sandı bildiretuǵın sózlerdi jazıw menen jazıń.
1. Meniń sumkamda ... kitap, dápter, ... qálem
bar. 2. Búgin sabaqqa ... oqıwshı qatnastı. 3. Men azanda saat ... turaman.
81
Zattıń sanın, qatar tártibin, muǵdarın bildiretuǵın sózlerdi sanlıq deymiz. Sanlıq sózlerge neshe? qansha? neshinshi? degen sorawlar qoyıladı. Mısalı: úsh dápter, besinshi kún.
215-shınıǵıw. Jumbaqlardı túsinip oqıń. Sanlıq sózlerdi tabıń. Tiyisli sorawların qoyıń.
Biz, biz, biz edik.
Otız eki qız edik.
Bir taxtaǵa dizildik,
Birim-birim úzildik.
216-shınıǵıw. Qawsırmanıń ishine tiyisli sorawların qoyıp, kóshirip jazıń.
1. Ziyadanıń ájaǵası besinshi ( ) klasta oqıydı.
2.Klasımızdan on altı ( ) oqıwshı hár túrli dó-
gereklerge qatnasadı. 3. Temirbek mekteptegi jarısta birinshi ( ) orındı iyeledi.
217-shınıǵıw. Berilgen sózlerdi kóshirip jazıń. Sanlıq sózlerdiń astın sızıp, ústine tiyisli sorawların qoyıń.
Úshinshi qabat, on altı parta, otızlaǵan túp miywe aǵashı, besinshi klass, jigirma dápter.
neshinshi? qansha?
Úlgi: Segizinshi klass, on bes oqıwshı t.b.
82