Kishkene Shahzada

maǵan seni esletetuǵın boladı. Men masaqlardıń samal terbegendegi sıtırlısın súyip qalaman...

Túlki sózin toqtatıp, Kishkene shahzadaǵa uzaq tigilip qaldı. Azıraqtan soń bılay dedi:

–Iltimas... meni qolǵa úyretip al!

–Jan ústine, der edim, – dep juwap qaytardı

Kishkene shahzada, – biraq meniń waqtım az.

Men ele doslar tabıwım kerek hám hár qıylı nárselerdi bilip alıwım kerek.

–Tek qolǵa úyretken nárselerińdi ǵana jaqsı bilip alıwǵa boladı, – dedi Túlki. – Adamlardıń bir nárse bilip alıwǵa waqtı az. Olar zatlardı dúkánlardan tayın túrinde satıp aladı. Biraq, doslar satılatuǵın dúkánlar joq, sonlıqtan, házirgi adamlardıń dosları joq. Eger sen ózińniń dostıń bolıwın qáleseń, sen meni qolǵa úyretip al!

–Al, bunıń ushın ne qılıwım kerek? – dep soradı Kishkene shahzada.

shóptiń ústine, mınaday qılıp. Men saǵan shekelep qarap turaman, al, sen úndeme. Sózler bir-birewdi túsiniwge kesent beredi. Biraq, hár kúni maǵan jaqınıraq otıra basla....

Kishkene shahzada erteńine taǵı sol jerge kel-

di.

91

– Jaqsısı, mudamı bir waqıtta keletuǵın bol, – dep ótindi Túlki. – Máselen, eger sen hár kúni saat tórtte keletuǵın bolsań, men saat úshten baslap ózimdi baxıtlı sezip baslayman. Belgili saat jaqınlaǵan sayın beterirek baxıtlı bolaman. Al, saat tórt bolǵanda tolqınlanıp, qáweterlene baslayman... Usılay men baxıttıń qádirin túsinip baslayman! Al, eger sen hár kúni hár waqıtta keletuǵın bolsań, men ózimniń júregimdi qaysı saatqa tayarlawdı bilmeymen... Dástúrlerdi saqlaw kerek.

–Dástúrler degen ne? – dep soradı Kishkene shahzada.

–Bul da bir álleqashan umıtılǵan nárse, – dep túsindirdi Túlki. – Bul sonday nárse, sol sebepli bir kún basqa kúnlerge uqsamaytuǵın boladı, bir saat

–basqa saatlarǵa. Mine, máselen meniń izimnen quwatuǵın ańshılarda mınaday dástúr bar: olar hár piyshembi kúni awıl qızları menen zıyapat quradı. Usı piyshembi kúni – qanday ájayıp kún! Men usı kúni darxan júremen hám júzimzarlıqqa erkin kiremen. Eger ańshılar qálegen waqtında zıyapat ótkergeninde, barlıq kúnler birdey bolar edi hám men qashan dem alıwdı bilmes edim.

Usılayınsha Kishkene shahzada Túlkini qolǵa úyretip aldı. Sońınan xoshlasıw máwriti keldi.

92

–Men seni oylap jılaytuǵın bolaman, – dep gúrsindi Túlki.

–Sen óziń ayıplısań, – dedi Kishkene shahza-

da. – Men saǵan awır bolıwın qálemegen edim,

biraq seniń óziń seni qolǵa úyretiwimdi qálediń...

–Awa, durıs, – dedi Túlki.

–Endi sen jılaysań ǵoy!

–Awa, álbette.

–Demek, bunnan seniń janıń qıynaladı.

–Yaq, – dep qarsılıq bildirdi Túlki, – men bu-

ǵan qapa emespen. Meniń saǵan altın masaqlar tuwralı aytqanımdı yadıńa al.

Ol únsiz qaldı. Sońınan qosıp qoydı:

– Sen jáne barıp rozalardı kórip qayt. Sonda sen ózińniń rozań dúnyadaǵı birden-bir roza ekenligin túsinip alasań. Al, házir sen sol jerge barıp kele ber, xoshlasar waqıtta men saǵan jáne bir sırdı ashaman. Bul meniń saǵan sawǵam boladı.

Kishkene shahzada rozalardı kórip qaytıwǵa ketti.

–Sizler meniń rozama hesh-ám usamaysızlar,

–dedi ol. – Sizler ele hesh nárse emessiz.

Sizlerdi heshkim qolǵa úyretpedi, sizler de heshkimdi qolǵa úyretpedińiz. Meniń Túlkim de burın sonday edi. Onıń dúnyadaǵı basqa júz mıń

93

túlkilerden ayırmashılıǵı joq edi. Biraq, men onıń menen doslastım, endi ol meniń ushın pútkil dúnyada bir ózi.

Rozalar júdá qolaysızlanıp qaldı.

– Sizler sulıwsızlar, biraq, mazmunıńız joq,

– dep dawam etti Kishkene shahzada. – Sizler ushın heshkim ózin qurban etiwdi qálemeydi.

Álbette, jolshıbay kók atlı meniń rozamdı kórip, onı tap sizlerdey bir gúl ǵoy dep aytıwı múmkin. Biraq ol bir ózi maǵan sizlerdiń barlıǵıńızdan qádirlirek. Sebebi, men sizlerdi emes, onı hár kúni suwǵardım. Sizlerdi emes, onı túnlerde ústine shiyshe qalpaq jawıp, ızǵırıq-suwıqlardan saqladım. Men onı samaldan qorǵap, perde tutıp qoydım. Men onı qorǵaw ushın gúbelekqurtlardı óltirdim, tek ekew-úshewin gúbelek bolıwı ushın qaldırdım. Men onıń bopsaların hám maqtanǵanların tıńladım, hátte, ol únsiz qalǵan waqıtları da ol tárepke qulaq túrip jasadım. Ol – meniki.

Bunnan soń Kishkene shahzada Túlkige qaytıp keldi.

–Xosh bol... – dedi ol.

–Xosh bol, – dedi Túlki. – Mine, meniń

sırım mınaw, ol júdá ápiwayı: tek ǵana júrek anıq kóredi. Eń áhmiyetli nárseni kóz benen kóre almaysań.

94

–Eń áhmiyetli nárseni kóz benen kóre almaysań, – dep qaytaladı Kishkene shahzada bekkem yadlap qalıw ushın.

–Seniń rozań saǵan sonıń ushın qádirli, sebebi, sen oǵan pútkil ómirińdi baǵıshladıń.

–Sebebi, men oǵan pútkil ómirimdi baǵısh-

ladım, – dep qaytaladı Kishkene shahzada bekkem yadlap qalıw ushın.

– Adamlar usı haqıyqatlıqtı umıttı, – dedi Túl-

ki, – biraq, sen umıtpa: sen qolǵa úyretkenleriń ushın hámiyshe juwapkerseń. Sen ózińniń rozań ushın juwapkerseń.

95

– Men ózimniń rozam ushın juwapkermen, – dep qaytaladı Kishkene shahzada bekkem yadlap qalıw ushın.

XXII

–Qayırlı kún, – dedi Kishkene shahzada.

–Qayırlı kún, – dep juwap berdi temir jolshı.

–Sen ne qılıp atırsań? – dep soradı Kishkene

shahzada.

–Jolawshılardı tártiplestirip atırman, – dep juwap berdi temir jolshı.

–Olardı mıń adamnan toplap, poezdlarda jóneltemen, bir poezd ońǵa, ekinshi poezd solǵa.

Usı arada tez júrer poezd aynaları jarqırap, dúrsildep, bulardıń tusınan ótip ketti, hátte, temir jolshınıń budkası lárzem aldı.

96

–Qanday asıǵıp baratır! – dep tańlandı

Kishkene shahzada, – Olar ne izlep baratır?

–Bunı, hátte, mashinist te bilmeydi, – dep

juwap berdi temir jolshı.

Jáne bir tez júrer poezd jaqtıları kóz qamastırıp, dúrsildep, qarama-qarsı tárepke qaray ótip ketti.

–Jańaǵı ketken poezd qaytıp kiyatır ma? – dep soradı Kishkene shahzada.

–Yaq, bul basqa poezd – qarsı kiyatır.

–He, barǵan jaǵında jaqsı bolmaǵan ba?

–Bizler joq jerde kesek gúllep atır, – dep

juwap berdi temir jolshı.

Usı arada úshinshi tez júrer poezd jarqırap, dúrsildep, ótip ketti.

– Mına poezd aldıńǵı ketkenlerdi quwıp baratır ma? – dep soradı Kishkene shahzada.

– Olar quwısıp baratırǵan joq, – dep juwap berdi temir jolshı. – Adamlar vagonlarda uyqılap, soqta oynap ya esnep baratır. Tek ǵana balalar murınların aynaǵa basıp, sırtqa úńiledi.

– Tek ǵana balalar ne izlep júrgenin biledi,

– dedi Kishkene shahzada. – Balalar shúberek quwırshaqqa da sonday bawır basıp qaladı, eń bir

áshirepi múlkine aynaladı, eger quwırshaǵın qo-

lınan alıp qoysań, onnan soń balanıń jılaǵanın qoydıra almaysań...

–Balalar–baxıtlı adamlar,–dep juwap berdi temir jolshı.

Bul adam eń sońǵı shıqqan shóldi qandıratuǵın tabletkanı satıp otır edi. Usı tabletkalardıń birewin jutsań – bir hápte dawamında shóldi sezbey júreseń.

–Sen bulardı ne ushın satıp otırsań? – dep soradı Kishkene shahzada.

–Bul tabletka adamlardıń kóp waqtın únemleydi, – dep juwap berdi sawdager. – Qánigelerdiń

98

esap-kitabına qaraǵanda, háptesine eliw úsh minut

únemlewge boladı eken.

–Ol eliw úsh minuttı ne qılıwǵa boladı?

–Qálegenińdi qılasań.

«Eger meniń bos eliw úsh minutım bolǵanda edi, – dep oyladı Kishkene shahzada, – men tuppa-tuwrı bulaq basına ǵana barar edim...»

XXIV

Meniń avariyaǵa ushıraǵanıma bir hápte boldı, men Kishkene shahzadanıń tabletka satıwshı tuwralı áńgimesin tıńlap otırıp, eń sońǵı jutım suwımdı iship qoydım.

–Awa, – dedim men Kishkene shahzadaǵa,

–seniń aytıp atırǵanlarıńnıń bári qızıqlı, biraq,

men ele samolyotımdı ońlamadım, suwım da tawsıldı, sonıń ushın men de tup-tuwrı bulaq basına barsam baxıtlı bolar edim.

–Men dos bolǵan Túlki...

–Qaraǵım, házir maǵan Túlki tuwralı áńgime-

niń keregi bolıp turǵan joq!

–Ne ushın?

–Sebebi, meniń bul jerde shólden ólip qalatu-

ǵınıma kózim jetip turıptı.

Ol bulardıń arasında ne baylanıs bar ekenligin túsinbedi. Ol maǵan qarsılıq bildirdi:

99

– Eger házir ólip ketetuǵın bolsań da, bir waqları haqıyqıy dostıńnıń bolǵanı jaqsı... Men

Túlkidey dostımnıń bolǵanınan baxıtlıman.

«Ol meniń basıma ájel qáwpi dónip turǵanın túsinbeydi. Ol hesh waqıtta ash bolıp ya shólden qıynalıp kórmegen. Oǵan quyash nurınıń ózi jetkilikli...»

Men bunı dawıs shıǵarıp aytpadım, tek oyımnan keshirip qoydım. Biraq Kishkene shahzada maǵan qaradı hám bılay dedi:

– Meniń de suw ishkim kelip tur. Júr, birge qudıq izleyik...

Men sharshaǵan túrde qollarımdı jaydım: shetshebirsiz shólistanda jón-aldı qarabaraq qudıq izlewden ne máni? Biraq bizler jolǵa tústik.

Birneshe saatlar bizler únsiz júrdik. Aqırı, kún batıp, gewgim túse basladı. Aspanda juldızlar shaǵırayısıp shıǵa basladı. Men shólden qaltıraqlap kiyatır edim hám juldızlardı túsimde eles-eles kórip atırǵanday edim. Men Kishkene shahzadanıń sózlerin yadıma alıp, onnan:

–Demek, sen de shólleydi ekenseń ǵoy? – dep soradım.

Biraq ol juwap bermedi. Sońınan áste bılay dedi:

–Suw júrekke de kerek boladı...

Men túsinbedim, biraq úndemedim. Men onı sorawǵa tutıw zárúr emesligin túsiner edim.

100