Kishkene Shahzada

Ol sharshadı. Dimarsız qumǵa otırdı. Men qasına kelip otırdım. Ekewimiz de sóylemedik. Azıraqtan soń ol bılay dedi:

– Juldızlar júdá sulıw, sebebi, olardıń birewinde meniń gúlim bar, máyli, ol házir kórinbey tursa da...

–Awa, álbette, – dedim men ay nurında tawlanıp jatırǵan qumlarǵa qarap otırıp.

–Shólistan da sulıw, – dep qosıp qoydı

Kishkene shahzada.

Bul durıs. Maǵan shólistan bárqulla unaydı.

Bir qum úyininiń ústinde otırasań. Hesh nárse kórinbeydi. Hesh nárse esitilmeydi. Sonda da tınıshlıq nurlanıp turǵanday bolıp seziledi...

– Bileseń be, shólistan ne ushın jaqsı? – dedi ol, – sebebi, onıń qoynında bir jerlerde bulaqlar jasırınıp jatırıptı...

Men hayran qaldım. Usı waqıtta, birden, qumnıń nege sırlı nurlanıp turǵanlıǵınıń mánisin túsindim. Bir waqıtları, kishkene bala gezimde, men bir tozıwı jetken jayda jasadım; onıń bir jerinde

ǵáziyne jasırılǵan, dep aytısar edi. Álbette, ol ǵáziyneni heshkim taba almadı, bálkim, heshkim onı heshqashan izlemegen de shıǵar. Biraq, ǵáziyne bar degen dańqı sebepli, sol jay tilsimlep qoyılǵanday edi: ol óziniń júreginde qupıya nárseni saqlar edi...

101

– Awa, – dedim men, – máyli, jay bolsın, máyli, juldızlar yaki shólistan bolsın, olardaǵı eń ájayıp nárse–olardıń kózge kórinbeytuǵın tárepi...

– Seniń menen meniń Túlki dostımnıń pikiri-

ńizdiń bir jerden shıqqanına men quwanıshlıman, – dep maqulladı Kishkene shahzada.

Bunnan soń uyqılap qaldı. Men onı qolıma alıp, arı qaray júristi dawam ettim.

Meniń kewlim alǵaw-dalǵaw edi. Men qolımda názik ǵáziyneni alıp kiyatırǵanday edim. Hátte, maǵan biziń Jerimizde bunnan názik hesh nárse joqtay bolıp tuyıldı. Aydıń jaqtısında men onıń aǵarıp ketken mańlayına, jabıwlı kirpiklerine, samal tozǵıtıp atırǵan altınday shashlarına qaradım hám ózime bılay der edim: bul tek qabıq.... Eń baslısı – kózge kórinbeytuǵın ǵáziyne....

Onıń yarım ashılǵan erinleri kúlkiden silkinip ketti, hám men ózime ayttım: Kishkene shahzadadaǵı eń tebirendirerlik nárse – bul onıń óziniń gúline sadıqlıǵı edi, onda sáwlelengen rozanıń obrazı, hátte, ol uyqılap atırǵanda da shıraqtıń jalınınday bolıp nurlanar edi... Hám men sonı túsindim, ol, hátte, kórinisinen de názigirek edi. Shıraqlardı qásterlew kerek, samaldıń epkini olardı óshirip qoyıwı múmkin...

Usılayınsha... men tańǵa jaqın qudıqtıń ústinen shıqtım.

102

XXV

–Adamlar tez júrer poezdlarda júredi, biraq, olar endi ózleri de ne izlep júrgenlerin bilmeydi, – dedi Kishkene shahzada. – Sonlıqtan, olar tınım bilmeydi. Birese bir tárepke ózlerin uradı, birese ekinshi tárepke... Sońınan qosıp qoydı:

–Bunıń barlıǵı biyhuwda...

Bizler kelgen qudıq Saxaradaǵı basqa qudıqlarday emes edi. Ádette, bul shólistandaǵı qudıq qumnıń ortasındaǵı shuqanaq boladı. Al, mınaw bolsa haqıyqıy awıl qudıǵı edi. Biraq, kóz jeter jerde el kórinbeydi, bul maǵan tústey halat edi.

– Hayran qalarlıq nárse eken, – dedim men

Kishkene shahzadaǵa, – bul jerde barlıq nárse bar: shember de bar, shelek te bar, arqan da bar.

Ol mıyıq tarttı hám arqandı qozǵap, shemberdi tawlay basladı. Shember samalsızlıqtan tat basqan eski samal párriktey shıyqıldar edi.

– Esitip atırsań ba? – dedi Kishkene shahzada.

– Bizler qudıqtı oyattıq – ol qosıq aytıp atır...

Men onı sharshap qaladı dep qorqtım.

– Suwdı ózim tartayın, – dedim men oǵan, – bul saǵan awırlıq etedi.

Men bir shelek suw tartıp shıǵardım hám qudıqtıń tas ernegine abaylap qoydım. Shemberdiń shıyqıldaǵan sestiniń qosıǵı ele qulaǵımda jańlap,

103

suw shelekte shaypalıp, onda quyash nurları oynar edi.

– Meniń usı suwdan bir jutqım kelip tur, – dedi

Kishkene shahzada. – Men bir suwǵa qanıp alayın...

Men onıń ne izlegenin túsindim!

Men shelekti onıń erinlerine apardım. Ol kózin jumıp suw ishti. Bul dúnyadaǵı eń ájayıp zıyapat sıyaqlı edi. Bul suw ápiwayı emes edi. Ol juldızlar astındaǵı uzaq joldan, shemberdiń shıyqıldısınan, meniń qolımnıń kúshinen tuwıldı. Ol júrekke arnalǵan sawǵa sıyaqlı edi. Meniń kishkentay gezimde, maǵan rojdestvo sawǵaları usılay nurlanıp turǵanday tuyılar edi: yolkadaǵı shıraqlardıń jaqtısı, tún jarpındaǵı messa máhálindegi organ muzıkası, miyrimli kúlkiler...

–Seniń planetańda, – dedi Kishkene shahzada,

–adamlar bir baǵda bes mıń roza ósiredi... biraq izlegenin taba almaydı.

–Taba almaydı, – dep maqulladım men.

–Al, haqıyqatında olar izlegen nárseni bir dana

rozadan, bir jutım suwdan tabıw múmkin ǵoy...

–Awa, álbette, – dep maqulladım men. Sonda Kishkene shahzada bılay dedi:

–Haqıyqatında mańlaydaǵı kózler hesh nárseni

kóre almaydı. Júrek penen izlew kerek.

Men de suw ishtim. Tınısım keńeygendey boldı. Tań aldında qumlar palday altın túske enedi.

104

Bunnan men de baxıtlı edim. Qayǵırǵanday hesh sebep joq edi.

–Sen wádeńdi orınlawıń kerek, – dedi Kishkene shahzada múlayimlik penen, qasıma kelip, qumnıń ústine otırıp atırıp.

–Qanday wáde?

–Yadıńda ma, sen... meniń qozıma tumsıqqap

wáde ettiń.... Men gúlim ushın juwapkermen ǵoy.

Men qaltamnan salǵan súwretlerimdi shıǵardım. Kishkene shahzada olardı kórip turıp, kúlip jiberdi:

– Seniń salǵan baobablarıń kapustaǵa usaydı...

Al, men men bolsam baobabtı uqsatıp saldım, dep gárdiyip júrmen-aw!

– Al, seniń túlkińniń qulaqları ... shaqqa usaydı! Up-uzın etip salǵansań! – Ol jáne kúldi.

– Seniki durıs emes, dostım. Írasında men súwret salıp bilmeymen, tek ǵana úlken jılandı sırtınan hám ishinen soǵıp bilemen.

–Máyli, hesh gáp, – dep jubattı ol meni. – Balalar usılay-ám túsinip aladı.

Men qozı ushın tumsıqqap salıp berdim. Súwretti Kishkene shahzadanıń qolına uslatqan waqtımda, júregim, negedur, zil tartıp ketti.

–Sen bir nárse oylap qoyıpsań, biraq, maǵan aytpay tursań...

Ol maǵan juwap bermedi.

105

– Bileseń be, – dedi ol azdan soń muńlı pishinde, – erteń meniń sizlerdiń Jerińizge kelip qalǵanıma bir jıl boladı.

Usını aytıp bolıp, ol irkilip qaldı. Sońınan qosıp qoydı:

– Men usımanǵa jaqın jerge túsken edim. –

Birden júzi duw qızarıp ketti.

Negedur meniń kewlim tınıshsız edi. Sonda da men onnan bılay dep soradım:

– Demek, bunnan bir hápte burın, sol kúni azanda ekewimiz tanısqan gezde, sen qula dúzde biyjón gezip júrmegen ekenseń ǵoy? Sen bayaǵı túsken jerińe kelip pe ediń?

106

Kishkene shahzada burınǵıdan beterirek qızardı.

Al, men ekilenińkirep qosıp qoydım:

– Bálkim, sen bir jıl bolǵanı ushın kelgen shıǵarsań?..

Ol jáne lalaptay qızarıp ketti. Meniń sorawlarıma juwap bermedi, biraq, adamnıń qızarǵanı – moyınlaǵanı ǵoy, solay emes pe?

–Men biytaqatlanıp turman... – dep sóz baslap atır edim, ol meni toqtatıp tasladı:

–Sen jumısıńdı baslawıń kerek. Mashinańa

bar. Men seni usı jerde kútemen. Erteń keshte kel....

Biraq men tınıshlana almadım. Onıń Túlki tuwralı áńgimesin yadıma aldım... Birewdiń qolına úyrenip qalsań, sońınan jılawǵa da tuwra keledi.

XXVI

Qudıqtan sál arıda eski tas diywaldıń qaldıqları saqlanǵan edi. Erteńine keshte jumıslarımdı pitkerip, men sol jerge qaytıp keldim. Alıstan Kishkene shahzadanıń diywaldıń erneginde ayaqların salbıratıp otırǵanın kórdim. Sonıń arasında onıń dawısın esittim:

– Sen umıtqansań, – der edi ol. – Ol waqıya bul jerde bolmadı.

107

Shaması, birew oǵan juwap berse kerek, sebebi, ol jáne qarsılıq bildirdi:

–Awa, ol waqıya bir jıl burın boldı, tap usı kúni, biraq basqa jerde...

Men tezirek adım attım. Biraq, diywaldıń janında heshkimdi kórip hám esitip turǵan joq edim. Usı waqıtta Kishkene shahzada birewge jáne juwap berip atırǵanın esittim:

–Awa, álbette. Sen qumda meniń izlerimdi

tabasań. Onda sen kút. Búgin túnde men sol jerge baraman.

Diywalǵa deyin jigirma adımday qalıp edi, biraq, men ele heshkimdi kórmey atırman.

Azıraq únsizlikten soń Kishkene shahzada bılay dep soradı:

108

–Seniń záháriń jaqsı záhár me? Men kóp qıynalıp qalmayman ba?

Men qalsha qatıp qaldım, júregim suwlap ketti, biraq, men ele hesh nársege túsinbes edim.

–Endi kete ber, – dedi Kishkene shahzada. – Men tómenge sekirejaqpan.

Men tómenge qarap edim, birden shorshınıp kettim. Diywaldıń túbinde, basın Kishkene shahzadaǵa kekshiytip, sarı jılan oratılıp tur edi – bul shaqsa, sol zamatı óltiretuǵın jılan edi.

Qaltamdaǵı tapanshamdı sıypalap, men jılanǵa qaray juwırdım, biraq, meniń ayaq dawısımdı esitip, jılan qumǵa sińip baratırǵan jılǵaday iyreleńlep, suwsıldap taslardıń arasında joǵalıp ketti. Men diywalǵa juwırıp barıp, tómenge sekirgen meniń Kishkene shahzadamdı qaqshıp aldım. Onıń júzi qarday aǵarıp ketken edi.

– Sen ne oylap júrseń, qaraǵım! – dep qıshqırdım men. – Sen nege jılan menen sóylesip atırsań?

Men onıń bárha moynında orawlı júretuǵın altın sharfın sheship aldım. Shekelerine suw jaǵıp, suw ishtirdim. Biraq, onnan basqa bir nárse sorawǵa batınbadım. Ol saldamanlı túrde maǵan qaradı hám qolları menen moynımnan qushaqlap aldı. Men onıń júreginiń jaralı qustay tıpırshılap atırǵanın sezer edim. Ol:

109

– Men seniń mashinańdı ońlay alǵanıńa quwanıshlıman, – dedi. – Endi sen biymálel úyińe qayta alasań...

– Meniń samolyottı ońlaǵanımdı sen qaydan bileseń?

Men bunı oǵan ózim aytajaq edim: bul qanshelli ertektegidey bolıwına qaramastan, men samolyottıń buzılǵan motorın ońlay alǵan edim!

Ol sorawıma tikkeley juwap bermedi, tek bılay dedi:

–Men de búgin úyime qaytaman.

Sońınan muńlı ráwishte qosıp qoydı:

–Meniń jolım senikinen alısıraq... hám qıyınıraq...

Bunıń barlıǵı tańlanarlıq jaǵday edi. Men onı kirttay baladay etip qattı qushaqlap aldım, hám maǵan ol qolımnan suwırılıp shıǵıp baratırǵanday, onı qurdım tartıp baratırǵanday, men onı uslap qalalmaytuǵınday bolıp tuyıldı.

Ol oyshań ráwishte alısqa kóz tigip qarar edi.

– Mende seniń qozıń qaladı. Sen qozı ushın sandıq ta berdiń. Tumsıqqap ta berdiń...

Ol muńlı jımıydı.

Men uzaq kúttim. Ol áste ózine kelip atırǵanday edi.

– Sen qorqıp qalǵansań, qaraǵım...

Haqıyqatında men onı jańa qorqatuǵın halatta kórdim ǵoy! Biraq ol áste kúlimsiredi:

110