Ulıwma pedagogika

túsnıwiniń beriliwin, pútkil klass penen maqsetli kontaktti shólkemlestiriwdi, ayırım oqıwshılarǵa stereotip unamsız pikirlerdi ózgertiwdi másláhát etedi.

Bulardıń hámmesi muǵallimde júzege keletuǵın tosıqlardı (nátiyjeli múnsibetke kesent etiwshi), ásirese, pedagogikalıq iskerligin baslaǵan payitında, jeńip ótiwge járdem beredi. Birinshiden, bul - klastıń qáwipleniwi. Ol psixologiyalıq jetelew menen, islenetuǵın iske qızıǵıwına dıqqattı qaratıw menen, Múnásibettiń ―emocional yadrosın‖ izlestiriw menen alıp taslanadı. Tosıq – bul ótkendegi tájriybege tiykarlanǵan unamsız jol-joba, onı jeńip ótiwde óz iskerligin optimistlik boljay sıyaqlı qásiyetti rawajlandırıw járdem beredi. Múnásibettiń basqa tosıqlarınıń arasında – fizikalıq tosıq, yaǵnıy muǵallim ózinen oqıwshılardı uzaqlastıratuǵın aralıq, stol, stul artına, múyeshke jasırnıwǵa umtılıp, ózin ―bekitedi‖. Shıǵıw jolı birew – isenimdi kórsete biliw, ashıq poziciyada islew.

Sociallıq tosıq óz poziciyasın ―joqarıdan‖ turaqlı túrde eskertip turıw (―Sizlerdiń aldıńızda muǵallim tur!‖) menen óziniń ústinligi júzege keltiriledi, al gnostikalıq ta bolsa pedagog óz sózin oqıwshılar túsiniw dárejesine beyimlestirmeydi (―túsiniksiz sóylew‖).

Qálegen tosıqtı alıp taslawǵa eń aldı menen Múnásibettiń durıs formaların tárbiyalaw járdem beredi. Individual formalardıń kóp túrliliginiń arasınan geypara eń ulıwmalıq qásiyetler ajıratıladı, olardıń kópisi Múnásibet stili sıpatında anıqlanadı.

61

5- TEMA: OQÍTÍWSHÍ MÚNÁSIBET STILLERI.

J O B A:

1.Jumıs stili – shólkemlestiriwshinıń qol tańbası

2.Pedagogikalıq Múnásibet stili

Jumıs stili – shólkemlestirshiniń qoltańbası. Múnásibetde eki tárepin: múnásibet hám ózara iskerlikti ajıratıp kórsetiw múmkin.

Bul misli aysbergtiń suw astı hám suw beti bólimleri, bunda kórinetuǵın bólegi – sóylew seriyaları hám sóylewsiz iskerlik, kórinbeytuǵını – talaplar, motivler, qızıǵıwlar, sezimler – bular bárshesi insandı qatnasta bolıwǵa jeteleydi.

Oqıwshılar menen stabil emocional-unamlı múnásibetke, oqıw jumısında hám minez-qulıqtaǵı kemshiliklerge iskerlik reakciyaǵa, salmaqlı hám bir qáliptegi tonǵa iye pedagogta oqıwshılarga Múnásibette erkin, til tapqısh, isenimli boladı.

Muǵallimniń oqıwshıǵa Múnásibetde stildiń roli haqqındagı tiykarǵı juwmaqtı A.A.Leontev kórsetip beredi, hám ―unamsız‖, hám ―turaqsız‖ muǵallimler ózine degen unamsız múnásibetti keltrip shıǵaradı, al bul bolsa, olar kolledjge qarsı, hám jámiyetke qarsı islewin ańlatadı.

Basshılardıń hár qıylı tipleriniń social-psixologiyalıq kelbetiniń aytarlıqtay ayqın begileri psixologiyada islep shıǵılǵan, olardıń jámáát aǵzaları menen qatnasta bolıw texnikası analizlenedi. Muǵallim de basshı, óz is háreketin hár qıylı iske asıradı. Basshılıqtı tiykarǵı úsh stilin qısqasha kórip ótemiz, bunda qatnastiń ekinshi tárepi - ózara iskerlikke kewil awdaramız.

Pedagogikalıq Múnásibet stili. Solay etip, ózara iskerlik múnásibet stili hám xarakteri jámlenip balalardı tárbiyalaw procesine basshılıq etiwde pedagogikalıq mámile stilin dúzedi.

V.A.Kam-Kalik tómendegi Múnásibet stillerin ajıratıp kórsetedi: birgeliktegi dóretiwshilik iskerlikke qızıǵıwshılıǵı tiykarındagı qatnas; doslıq qádeler tiykarındaǵı qatnas; Múnásibet – aralıq;

Múnásibet – qorqıtıw; Múnásibet – xoshametgóylik.

Birgeliktegi dóretiwshilik iskerlikke qızıǵıwshılıǵı tiykarındagı Múnásibet tiykarında pedagogtiń oqıwshılarǵa hám

62

iske turaqlı-unamlı múnásibet, iskerlikti shólkemlestiriw máselelerin birgelikte sheshimin tabıwǵa umtılıw jatadı. Birgelikte dóretiwshilik izleniwshilikke qızıǵıwshılıq – pedagogikalıq procestiń barlıq qatnasıwshıları ushın aytarlıqtay nátiyjeli Múnásibet stili.

A.S.Makarenko pedagogtıń tárbiyalanıwshılar menen ózara múnásibetler sistemasın qarap shıǵıp pedagogtiń jámáát penen múnásibetinde doslıq tonnıń qáliplesiwin bir neshe ret talap etken: ―Basqarıwshı hám pedagogikalıq personal tárbiyalanıwshılarǵa qarata álpayım, saldamalı bolıwı kerek, ayrım jaǵdaylardan kelip shıǵıp jańa talaplarǵa bola dawısın kóteriw buǵan kirmeydi yaki usınday dawıs kóteriw onıń emocionallıq tárepine qarata bolıwı – ulıwma jıylanıs payitında, jámááttegi izde qalıwshılıqta buǵan kirmeydi. Hár qanday jaǵdayda da, pedagoglar hám basshılıq ózleri tárepinen ádepsizlik tonına, mazaqlawǵa, anekdotlardı aytıwǵa, tildi erkin jiberiwge, qıysańlawǵa hesh jol qoyıwına bolmaydı. Basqa tárepten, pedagog hám basshılıq tárbiyalanıwshılar qatnasında turpayı,

ashıwshaq, baqırawıq bolıw hesh múmkin emes‖.

Ayirım pedagoglar qatnas procesiniń bul kateroriyasın nadurıs túsinip, doslıqtı oqıwshılar menen orınsız aǵayinshilik múnásibetke aylandırıp jiberedi, al bul bolsa oqıw-tárbiya procesiniń pútkil barısına unamsız tásirin ótkeredi.

Óz iskerliginde oqıwshılarǵa doslıq qatnastı ádetke aylandıra otırıp, Múnásibet stiliniń rawajlanıw perspektivasın esapqa alıp, is penen qızıǵıwdıń tiykarında dóretiwshili awqamǵa iye bolıw. Oqıwshılar menen predmetke barıw – birge islesiw principlerinen biri. Ókinishlisi, Múnásibet stili – aralıqti saqlaw aytarlıqtay keń tarqalǵan. Onıń maǵanası sonnan ibarat, pedagog hám oqıwshılar múnásibetler sistemasına udayı áhmiyetli sheklewshi faktor sıpatında aralıqtı saqlaw kózge taslanadı: ―Siz bilmeysiz, men bilemen‖, ―Meni tıńlańmeniń jasım úlken, tájiriybem bar, biziń poziciyalarımızdi teńlestirip bolmaydı‖. Bunday pedagogta ulıuma oqıwshılarǵa unamlı múnásibet bolıwı múmkin, iskerligin shólkemlestiriwi bolsa avtoritarǵa jaqın bolıp, bul bolsa oqıwshılar birgelikte islesiwdiń ulıwma dóretiwshilik dárejesin

63

páseńletedi. Aqır-aqıbette, sırttan qaraǵanda tártiplidey bolıp kóringeni menen, Múnásibettin‘ bul stili pedagogikalıq áwmetsizlik esaplanadı.

Múnásibet -aralıqtı saqlawdıń eń unamsızı – Múnásibet - qorqıtıw bolıp tabıladı. Ol ózine oqıwshılarga unamsız múnásibetti hám iskerlikti shólkemlestiriw usıllarında avtoritarlıqtı qamtıp aladı.

Bunday stil, ádette, sabaqta qızbalılıq ortalıǵın, emocional jaǵımsızlıq keltirip shıǵaradı, dóretiwshilik iskerligine irkinish jasaydı, sebebi ol iskerlik programmasına emes, al onı sheklew hám qadaǵan etiwge baǵdarlanǵan boladı.

Balalarǵa unamlı múnásibette liberalizm, talap etpewshiliktiń kórinisi Múnásibet stili – xoshametgóylik esaplanadı. Ol jalǵan, jeńil-jelpi ataq-abirayǵa iye bolıwǵa umtılıwshılıqtıń aqıbeti. Bul stildın júzege keliwiniń sebebi, bir tárepten, tez kontakt ornatıwǵa umtılıw, topar (klass)ǵa jaǵınıw tilegi, basqa tárepten, kásiplik sheberliktiń kónlikpeleriniń jetispewi esaplanadı.

Múnásibet stilleriniń barlıq variantların eki tipke: dialog hám monolog keltiriw múmkin. Monolog Múnásibetde ózara islesiw bir táreptiń orınlawshılıǵına qarata dúziledi. Biraq tárbiyanıń maǵanası Múnásibet -dialogtan ibarat. Dialog Múnásibetke kirisiwde ózara iskerliktiń mańızın ataqlı pedagog-gumanistler V.A.Suxomlinskiy, YA.Korchak hám basqalar kóre bilgen.

Múnásibet -dialog degen ne, onın belgileri qanday? Múnásibettiń dialog sıpatındaǵı tiykarǵı belgisi ayrıqsha

múnásibetlerdi ornatıwdan ibarat bolıp, ol V.A.Suxomlinskiy sózleri menen tómendegshe anıqlanadı: ―ruwxıy ulıwmalılıq, ózara isenim, áshkaralıq, álpayımlıq‖. Tárbiyalanıwshı menen dialog jaǵdaydı birgelikte kóre biliwdi, talqılawdı shárt etip qoyadı. Bashqasha aytqanda, dialog – bul muǵallim hám oqıwshınıń, bala hám ata-analardıń kózqaraslarınıń bir-birine umtılıwı bolmastan, al onısınıń da, bunısınıń da bir tárepke baǵdarlanǵan kózqarasları boladı.

Dialog tárbiyashı hám tárbiyalanıwshınıń poziciyalarınıń teń bolıwısız ámelge aspaydı, bul tárbiyalanıwshınıń tárbiya procesindegi belsendilik rolin moyınlawdı ańlatadı.

64

V.A.Suxomlinskiy ushın ―tárbiya‖ hám ―ózin-ózi tárbiyalaw‖ terminleri sinonimler bolıp tabıladı. Bunnan basqa, poziciyalarınıń teńligi tárbiyashınıń ózi tárbiyalanıwshınıń tásiri astında bolıwın ańlatadı.

Múnásibet náiyjeleriniń bahalawǵa keltirilmewi Múnásibet - dialogtiń ózgesheligi esaplanadı. Birge islesiw pedagogikasında jarlıqlarǵa, qatıp qalǵan pikirler, qatań bahalarǵa orın joq. Bul, álbette, baha beriw ulıwma bolmaydı degendi ańlatpaydı, al bahalaw avtorın ózgertiwdiń zárúr ekenligin, onı ózara bahalaw,

ózin-ózi bahalaw menen almastırıw kerekligin kórsetedi..

Solay etip, ónimli pedagogikalıq iskerlik pedagogtiń balalarǵa degen unamlı múnásibeti ortalıǵında, isti demokratiyalıq shólkemlestiriwde, birgelikte dóretiwshilik iskerligi menen qızıǵıwshılıǵında bolıp ótedi.

Oqıtıwshı kommunikatıvlik uqıpların rawajlandırıw

Muǵallimniń durıs qatnasin támiyinlew, olar tárepinen iskerliktiń qálegen túrinde pedagogikalıq takttiń saqlanıwı rawajlanǵan kommunikativlik uqıplardı talap etedi. A.N. Leontev kommunikativlik uqıplardıń keń sipatlamasın berdi:

–sociallıq percepciyanı iyelew yaki ―júzine qarap oqıw‖;

–tek kórip ǵana qoymastan, al túsiniw, yaǵnıy, oqıwshı shaxsın, onıń psixologiyalıq awhalın hám basqalardı sırtqı belgileri boyınsha adekvat modellestiriw;

–oqıwshılar menen Múnásibette ―ózin ashıp kórsetiw‖;

–óz sózin psixologiyalıq jaqtan optimal etip dúziw, yaǵnıy sóylew qatnas uqıbı, oqıwshılar menen sóz arqalı yaki sózsiz

Múnásibetde bolıw uqıbı.

Kontaktke kirisiw uqıbın rawajlandırıwǵa, mámile procesinde birge islesiwdi shólkemlestiriwge ayrıqsha itibar beriw kerek. Bul máselede biz aytıp ótken kitaplar, atap aytqanda, A.B.Dobrovich, V.Levi, V.A.Kan-Kalik kitapları járdem beredi. D.Karnegidiń keńesleri qızıqlı, L.B.Filonov kórsetpelerinen kóp nárseni alıw múmkin.

Jas pedagoglarǵa keńesler. Muǵallim oqıwshılar menen Múnásibetde oqiw orayi – bul biziń jámiyetimizdıń bir bólegi, al

65

pedagogtiń oqıwshılarǵa múnásibeti – bul jámiyetlik talaplardıń ańlatılıwı ekenligin túsiniwden kelip shıǵıwı kerek.

Jámiyettiń isenimli shaxsı sıpatındagı óz rolin ańlaǵan hám onıń principlerin basshılıqqa alǵan halda, muǵallim pedagogikalıq poziciyasın áshkara kórsetip bermewi kerek. Pedagog sózi hám qılıqları oqıwshılar ushın tek wazıypasın ǵana orınlaw dep emes, al onıń jeke isenimleriniń kórinisi sıpatında qabıl etiliwi tiyis. Pedagogtiń ashıq kewilliligi – onıń tárbiyalanıwshılar menen bekkem kontaktiniń gırewi, ol jámiyettiń ózlestirilgen talapları muǵallimniń kewili arqalı ótiwine hám onıń shaxsınıń mútájligine aylanıwına tiykarlanadı. Oqıwshılar menen ózara iskerliktiń tabıslı bolıwı ushın, áweli óz jekeligin adekvat bahalawı kerek. Ózin ańlawı, ózin basqara biliwi hár bir muǵallimniń udayı ǵamqorlıǵında bolıwı kerek. Óz emocional awhalın basqarıw uqıbı ayrıqsha kewil bóliwdi talap etedi: ǵázebin keltiretuǵın ton, unamsız emociyalardıń ústem bolıwı, baqırıw tárbiya procesine zıyanlı boladı. Pedagog tárepinen konfliktli sharayatqa ne alıp kelgenligi haqqında udayı ózine esap beriwi tiyis boladı.

Múnásibetlerdiń pedagogikalıq maqsetke muwapıqlıǵı muǵallim hám oqıwshılardıń ózara húrmetine, oqıwshılardıń shaxsınıń qádir-qımbatı hám pedagogtiń jeke abirayınıń tastıyıqlanıwına tiykarlanǵan boladı. hár bir oqıwshınıń jekeligin húrmet etiw, hár birin túsiniw, onıń teńlesleriniń kóz aldında ózinózi tastıyıqlawı ushın sharayat jaratıw, shaxsınıń unamlı sıpatların rawajlandırıw kerek.

Jaqǵımlı túrde ózin-ózi kórsete biliwi haqqında ǵamqorlıq etiwi de padagogqa zárúr boladı: óz shaxsı kúshin, qızıǵıwın, uqıplılıǵın, erudiciyası keńligin, óz qadir-qımbatın bórttirmesten, sózsiz kórsete alıwı tiyis.

6. Oqıwshınıń psixologiyalıq awhalına hám oqıwshınıń ózin uslap-tutıw motivlerine qarata informaciyalardiń jetkiliksiz bolıwı menen baylanıslı ayqın emeslik Múnásibettiń xarakterli bolǵanlıǵı sebepli muǵallimge baqlawshılıǵın, pedagogikalıq pámlewshiligin, emocional awhalın túsiniw uqıbın, minez ekspressiyasın, onı durıs talqılawın rawajlandırıw kerek boladı. Sharayattı analizlewge hám sheshimlerdi qabıl etiwge

66

dóretiwshilik penen jantasıw pedagogtıń basqanıń – oqıwshı, ataanalar, kásiplesleriniń rolin qabıl etiw uqıbına tiykarlanadıolardıń kóz qarasına kiriw.

7. Sabaqta hám sabaqtan tıs waqıtta muǵallimniń oqıwshılar menen Múnásibettiń sheberliginiń áhmiyetli kórsetkishi muǵallimniń sóylew iskerligin azaytıw esabınan oqıwshılardıń sóylew iskerligin arttırıw, ónimsiz bolǵan únszilikti kemeytiw, kontaktler soraw-juwaplar sanın kóbeytiw bolıp tabıladı. Múnásibetti jedellestiriw oqıwshılar pikirlerin qaytalawın paydalanıwdı, oqıwshılardıń pikirlerin esapqa alıw, tikkeley talap etiwdi kemeytiwdi támiyinleydi. Hátte oqıwshınıń azǵana tabısına marapatlawda saqıy bolıw kerek. Jámááttiń qatnasında marapatlaw kerek, al eskertiw jeke halda bolǵanı maqul.

Muǵallimniń sózi bu halda ―anemikalıq‖ bolmawı kerek. Eger sizde dawıs jetispese, sizdi bet qıymıllari, qol siltewler, názer taslaw qutqarıp qala aladı.

Talabalardıń minez-qulq mádeniyatın qáliplestiriw procesin shólkemlestiriwde tabıslı mámileni támiyinlewshi kommunikatıvlik

irkilip qalıw, basım astında bolıw, qısılıwshılıq, isenimsizlik)

♦juwap beriwge umtılıwdıń ózinde, dialogta qatnasıw faktiniń ózine baha beriw arqalı marapatlaw, qollap-quwatlaw;

♦talabalardıń oqıtıwshı yaki doslarına járdem ushın múrájat etiwindegi Múnásibet ámeliyatın maqullaw;

♦talabalardıń óz baslaması boyınsha awızsha juwapların marapatlaw;

♦talabanıń ayqın ańlatılǵan kommunikativ irkilip qalıw menen juwap beriwinde asıpar-abaylaw sharayatların jaratıw;

67

♦ayirım talabalar tárepinen joldaslarınıń sabaqtaǵı dóretiwshiligin óshirip qoyatuǵın háreketlerge jol qoyıw.

Múnásibet procesinde kommunikativlik qollap-quwatlaw usılları:

♦adekvat leksikanı tańlap alıwda, aytımlardı durıs qurıwda óz waqtında járdem kórsetiw;

♦Múnásibettiń konkret sharayatında kommunikativlik normalar maǵanasın túsindiriw;

♦kommunikativlik usillarga (tuwrı hám qosımsha), shıǵıp sóylew hám Múnásibet texnikasına úyretiw;

♦talabanıń oqıtıwshı menen dialogındaǵı minezin pozitiv sınǵa alıw (eger usınday zárúrlik bolsa) atap ótilgen;

♦talabalarǵa degen qızıǵıwshılıq - itibardı verbal hám noverbal bolmaǵan qurallar arqalı kórsetip beriw, olardıń oqıtıwshı menen dialogta qatnasıwǵa umtılıwın qollap-quwatlaw;

♦talabalarǵa ―kóterilgen qolǵa shıdam bermewdi aqlaw‖ imkaniyatın tezlik penen beriw;

♦talabalarǵa ―pikirin jámlew‖ sharayatında baǵdar alıw imkaniyat beriw. Talabalardıń kútilgen oqıw-biliw belsendiligin inicenirovkalaw usillari;

♦talabalardi sabaqta oqıtıwshı menen ózara jedel iskerlikke tikkeley shaqırıw;

♦talabalardı baslama kórsetkenligi ushın topardıń aldında marapatlaw motivaciyası;

♦óz qáteliklerin oǵan bolǵan múnásibet etalonnıń kórinisi sıpatında sınǵa alıw;

♦«oyın provakaciyası» («Alpamis sen juwap bergende isenimsiz kúlip qoyadı, meyli oǵan seniń durıslıǵıńdı dállileyik...»).

Oqıtıwdıń tiykargı psoxologiyalıq-pedagogikalıq tásilleri utımlı pedagogikalıq Múnásibetde úylesip ketedi.

Búgingi kúnde talabalardı informaciyalıq-túsindiriw oqıtıwdan iskerlik, rawajlandırıwshı túrine ótiw zárúr. JJOda bilimlerdi iyelew ǵana emes, ózlestiriw oylaw hám oqıw iskerliginiń usılları, talabanıń bıliw kúshi hám dóretiwshilik potencialı da áhmiyetli esaplanadı. Al buǵan bolsa, oqıw iskerliginiń túrlerin almasıwı

68

barısında demokratiyalıq hám ―jeńislı‖ oqıtıw sharayatında ǵana; oqıtıwshı hám talaba arasındaǵı isenim menen bolǵan Múnásibette ǵana erisiw múmkin.

Auditoriya menen Múnásibet ushın pedagogqa zárúrli bolǵan áhmiyetli kásiplik sıpatlar:

Pedagogtiń úyreniwshiler menen Múnásibet hám ózara iskerliginiń tabıslı bolıwı pedagogta tómendegi psixologiyalıq sıpatlar hám uqıplardıń bar bolıwın talapetedi:

1)Insanlarǵa hám olar menen islewge qızıgıw, Múnásibetke talap hám uqıptıń bar bolıwı, kirisiwsheńlik, kommunikativlik sıpatlar;

2)emocional empatiya hám insanlardı túsine biliw uqıbı;

3)Múnásibettiń ózgermeli sharayatında tez hám durıs baǵdar alıw uqıbın támiyinlewshi iykemshililik, operativ-dóretiwshilik oylaw

Múnásibettiń ahwalına, talabalardıń individual ózgesheliklerine baylanıslı halda sóz benen tásir kórsetiwdi tez ózgertiw;

4)Múnásibetdegi keri baylanıstı seziniw hám qollapquwatlaw uqıbı;

5)ózin-ózi basqarıw, óz psixologiyalıq ahwalın, ózgewdesin, dawısın, bet-júz háreketin, keypiyatın basqarıw uqıbın, pikirleri, sezimleri, bulshıq et bolimlerın keltiriwin basqarıw uqıbı;

6)ózinen-ózi tasqınlaw uqıbı (kommunikaciyaǵa tayar bolmaw);

7)múmkin bolǵan pedagogikalıq sharayattı, óz iskerliginiń aqıbetlerin boljaw uqıbı;

8)jaqsı verbal uqıplıliqlar: mádeniyat, sóylewdiń rawajlanıwı, bay leksikalıq qor, til quralların durıs tańlaw;

9)pedagogikalıq tolǵanıslar ónerin iyelew, ol pedagogtiń ómirlik, tábiyiy tolǵanıslarınan hám pedagogikalıq maqsetli tolǵanislarınıń qarıspasınan ibarat bolıp, talabalarǵa kerekli baǵdarda tásir kórsetiwge uqıplı boladı;

10)pedagogikalıq improvizaciyaǵa uqıplılıq, tásir kórsetiwdiń barlıq hár qıylı túrlerin (isendiriw, ıqlasın kúsheytiw, zıyan keltiriw, tásir kórsetiwdiń hár qıylı usillarinqollanıw).

69

Ózara iskerlik nátiyjeliligin arttırıw quralları:

♦―beyimlesiw‖ — usillar sisteması (bet-júz qıymılı, sóylew, psixologiyalıq): maqullaw, keńes beriw, kewili tolmaw, ımlaw, ótinish, tallaw, ha‘zil, kúlki, buyrıq, isenim, tilek h.t.b. (160 ǵa shamalas);

♦―Taqap qurıw yaki qurıp pitkeriw‖ — óz bedenin, intonaciyasın hám Múnásibet stilin basqa adamga onıń minez-qulqın pedagog maqsetine sońın ala beyimlestiriw ushınbeyimlesiw;

♦ózara iskerligin sóylewiniń baslanıwında ótkendegige qaraǵanda dawısın kóterip sóylew menen kısheytiw; sóz aralıq tásir ótkeriw usılların ózgertiw: quramalıdan ápiwayı, ápiwayıdan quramalı gápke ótiw: sózlerdi relefli ajıratıw; Múnásibet usılların keskin ózgertiw.

Improvizaciya sharayatında (kútilmegen jaǵday júzege keliwiniń aqıbetinde) pedagogta minez-qulqtıń hár qıylı tipleri payda bolıwı múmkin;

1)tábiyiy tipi: tabıslı improvizaciyalıq iskerlik pedagogta psoxologiyalıq hám emocionallıq qıyınshılıq keltirip shıgarmaydi;

2)Júklemeli-túrlendiriwshi tip: shaxstıń barlıq resurslarınan kelip shıqqan qıyınshılıqlardı jeńip ótiwge atlandıradı;

3)Niyetli-shetlewshi tip: pedagogtiń kútilmegen pedagogikalıq jaǵdaydı jeńip ótiwden sanalı bas tartıwı («sezbeydi»);

4)Qálewsizli-irkiwshi tip: pedagog iskerligindegi albırawshılıǵı hám tolıq irkilipqalıwı;

5)Emocionallıq úzilis: pedagog qadaǵalawsız, sistemasız, konfliktti kúsheytip, ózin basqara almastan yaki óz sezimlerin jasırıp iskerligin alıp baradı;

4)Adekvat bolmaǵan tip: pedagog óz sezimlerin jasıradı, biraq ol olardı pedagogikalıq maqsetke muwapıq bolǵan tolǵanıwlarǵa hám iskerlikke túrlendire almaydı.

70