Ха алг мөртә хатуч хан

езәнә бәәҗ. Ха Алг мөртә Хатуч хан бәәҗ. Хойр күү- ктә, эмгтәһән дөрвн бүл бәәҗ. Нег дәкҗ әмтн асхни хотан кеҗәх кемд Ха Алг мөртә Хатуч хаанад нег һуй Алг мөртә залу ирәд бууна.

Залу мөрән тушчкад, хаанад орҗ ирәд, менд су- рад, барун бийднь чөкләд сууна. Хаанахн һал дее- рән махан чанчксн, хан эмгтәһән, хойр күүктәһэн сууцхана. Зөвәр удан болчкад, хан «ода эн кишго ноха махндм харш болв билтәл», — гиҗ санҗаһад,

үкс һалын көвәд кевтсн чимкүр шүүрч авад:

— Таг болсн хәәсн тавн җилд буслш уга болвл эн, — гиһәд, һа- лан шиләхләнь, иргд суусн залу үкс босад, һалын көвәд ирҗ суучкад:

— Зултрһнь һарсн ультрг зурһан җилдән хагсхм бишл эн, — ги- һәд. һосан тәәләд, ультрган хагсаһад сууна.

Махн удан болх гиһәд, һарад йовҗ одх гиҗәсн залу улм нүүхләд, ультрган хагсаһад суухла, хаанд, хаана нүкинь малтсн әдл болв. Те- гәд хан ода яһса гиҗәһәд, нег күүкән дуудад: — Эн мах һарһад оркч- кич, энчн кесгтән болш уга болв, — гихләнь, нег күүкнь босад, ма- хиг хәәстәһинь һарһад, зүн бийд бүркәд оркчкна.

Тиигә бәәтл ора болад, күн унтх цаг болна, хан эмгтәһән орндаи орад, хойр күүкән барананнь өмн бийәр унтулад, залуд барун бийд ор ясҗ өгәд унтцхана. Орндан орад, шам унтраһад, зөвәр болчксн цагт, иргд ксвтсн залу арһул босад, зүн бийд бүркәтә бәәсн махинь һарһад идчкәд, барана өмн кевтсн хойр күүкнәннь неҗәһәд һосинь арһулхнар авад, хәәснднь борцлад тәвчкәд, орндан ирәд кевтнә.

Залу зөвәр кевтәд орксн цагт, хан серчкәд:

— Хей, эмгн, бос, махан идий, — гиһәд, эмгән серүлҗ авад, хоюрн махан һарһад идхәр седхләнь, махнь шүднднь даагдҗ чигн өгхш, та- срҗ чигн өгхш: — Эн залу босад махимдн идчкҗ кевтә, — гилдәд шивр-шнвр гиһәд хоорндан күүндцхәнә. — Не, үкрчинәс тос авхулад һуйр хутхҗ идхмн, — гнһәд хойр күүкән серүләд, тоснд илгәчкәд, хэ- рү орндан орад ксвтцхәв. Залу тер күүидәһинь чиңнәд тагчг кевтнә.

Зөвәр болчкад, хойр күүкн аашсн ә һарна, залу үкс босад, хойр күүкиг орҗ ирлһнләнь. арһулхан хаана ду һарһад: — Шулуһар наа- ран өгтн, — гиһәд ааһта тосинь авчкад, ормдан одад кевтв. Хойр кү- үкн орҗ ирсн әәһәр хан босад: — Хойр күүкн, тоснтн яһв? Нааран ас, — гинә. Теднь: — Я, ода орҗ ирлһнлә та авчклт, — болна.

44

езәнә нег меклә шорһлҗн хойр нәәҗ болцхаҗ.

Сән-сәәхн нәәҗнр болад бәәһәд бәәцхәнә.

Меклә зунь дуусн мел нәр-наад кеһәд бәәдг бо- лна.

Шорһлҗн мел зунь дуусн көдлмшин ард орад, хотан зөөһәд һарна. Меклә дегд нәр-наадндан шүл- тә бәәҗ хотан зөөҗ авхан мартҗ оркҗ. Генткн үвл болна. Меклән геснь өлснә, бийнь даарна. Идн гих- лә, иддг хот уга болна. Зөвәр түрәд бәәдг болна.

Шорһлҗн нәәҗдән күрәд ирнә.

— Нәәҗ, нәәҗ, менд, — гинә.

— Менд, — гинә шорһлҗн. — Цаг биш цагла чи яһҗ йовнач? — гиҗ шорһлҗн сурна.

— Арһ чамд, нәәҗ. Нәр-наадн дегд ик болад, хотан белдҗ авч чадсн угав. Тегәд чамд ирүв, — гиҗ меклә келнә.

— Хөөткән санл уга, иигтлән нәр-наадна ард орад бәәдв. Иигҗ чи бидн хойр нәәҗ болҗ чадш угавидн. Би мел зунь дуусн көдләд Һархла, чи мел зунь дуусн нәәрләд бәәвшч. Тиигчкәд нанас хот хәә- чәч, — гиҗ шорһлҗн керлднә.

— Болв, сән-сәәхн бәәсн чини седкличн һундахшив. Тер темәг.ә көл ав, — гиһәд, царцахан нег һуй өгнә.

— Тиим бичкн өглһ өгчкәд, хәрү бийим наад бәрҗәнәч, — гиһәд, иеклә шорһлҗнла цүүгнә.

Тиигәд үүнәс хооран меклә шорһлҗн хойо нәәҗ болдган уурна.

1