Һурвн му

сзәнә нег хан эврәннь түшмлмүдиннь ухата- селвгтә, тоолвр-тоолмҗтаһинь медҗ авхар шии- днә. Тегәд эн түшмлмүдән дуудҗ авад: — Эврәннь глвт-нутг эргәд, юмна һурвн мууһинь олад авч иртд, кемрҗән тадн тавн хонгин дунд күүнә му, өвснә му, хотын му һурв эс олҗ чадхлатн, цуһараһитн көдл- мшәстн һарһнав, — гиҗ закна.

«Терүгитн күцәхд юн бәәх билә», — гилдәд хаа- на түшмлмүд мөрән тохҗ авад, унад һарцхана. Орн-

нутган эргәд, хотн болһнд ирәд, теегәр йовад, гермүдәр орад, күүиә мууһннь олҗ авчкх улс ниргәд^йовцхана. Тедн хоорндан хотын, өвснә мууг бас шинҗлцхәнә.

Дөрвн хонгтан довтлад, тавдгч хонгтан ах түшмлнь келҗ йовна: — Эн хотар орад, күүнә мууг олҗ авад дахулад авч хәрхмн. — Тиигҗ келәд, хотн дундаһур йовҗ йовад, нег му җолмур орад күрч ирцхәнә. — Хаһрха хар җолмта, халаста хар бүшмүдтә, чирәнь нарнд шатад, һартнь^әәрсд урһад бәәсн ТүнГсәнҗ,'— энүнәс му күн уга, да- хулҗ йовхм, — гиҗ ах түшмл келнә.

— Чик-чик болад, түүг хан тал авч одх шиидвр авцхав.

Герин эзн залуһас эдн менд сурад: — Кедү малтавч? Кедү күүкд- тәвч?

— Ора деерән ор һанцхн өвртә^Гохгр сүүлтә хар үкртәв, таалхла гавн үртәв, һартан бәрҗ һардг һанцхн охтр иштә күрзтәв, ^бәәрлхлэ бәәшң болсн, хаҗуһаснь хәләсн күүнд хаһр^агдотрнь бәәсн нанд шар цоохр өргә болсн хар җолмтав, — гинә. '

Ах түшмл терүгинь соңсчкад: — Тиим болхла, таниг хан иртхә гиж келнә, — болҗана.

Залу тедниг дахад һарна. Эн деернь өмссн бүшмүднь җирн йисн халаста, көлдән өмссн ‘Тюснь зуузаһагии^дальжиж одсн залуг мууһич му күн гиҗ тоолсн а^ тушмл_ик байртд.-зууран нег хотар орад, хар ^һуйрас хатсн хар'^чгоһ11һ‘<ролһулҗ\ авад ^хавт^лчкнаГ.хотнас һарад кеер теегин өвси дундас''үмкаибор шарлҗ таслҗ авад цаһан альчуртаи ораһад бас дүрчкнә.

Тер кевтән тавдгч хонгтан эдн хаана өргән өөр ирҗ бууһад, залуг дахулад хан тал орцхана.

— һурвн келсн юмим күцәҗ авч ирцхәвтә? — гиж хан сурна.

10

— Хаана зергәс, күцәһәд авч ирүвидн, — гиҗ нег дууһар түшмл- мүд хаанд^хәрү өгцхәв.

— Альд бәәнә теднчнь, экләд үзүл? — гиҗ хан келв. х

— Күүнә мууһас му күн эн, — гиһәд, һаза зогсҗасн шуурха^л бүш- мүдтә залуг ах түшмл көтләд авч ирв.

Хан залу тал хәләҗәһәд: — Чи залус дундас юуһарн муувчи? Ча- мд ямаран^ату-тартг, ^рмдг бәәнә? — гиҗ сурв.

Залу хаана сурврнг соцсчкад: — Хәрү өгч болхий? — гиҗ сурв.

— Болҗана.

— Бн отг-нутгтан захан залуһас дуту-дунд, му күн яһад болҗ һа- рх бнләв. Олн угатьнрла хамдан худган малтад, үкрән услад, тавн \ рәя асрад, ялчд көдләд, бүлдән теҗәл-тетквринь, хот-хоолынь тасл- лго олҗ өгнәв. Терүнәс үлү хөв нанд уга, 'эргмдәң цуһар мини җирһ- лин авцтаһар бәәцхәнә. Тегәд би яһад күүнб мунь болҗ тоолгдхмб? Хулха-худл кехшив, арсм-аля, азд-бузр йовдл, әрк ууҗ ааль-диил бас һарһхшив. Бод гиһәд хаалһарн йовад, бәәсән эдләд, сәәнднь сән гиҗ зуһудлго, мууднь му гиҗ деерлклго, чидлән үзүллго, таалх тавн үртә, тацарн цәәһиннь үсндән күрдг һанц өвртә, охтр сүүлтә хар үкр- тә Окра Манҗ гидг залув.

Хан ах түшмл талан хәләчкәд: — Чи төрүц юм меддго хоосн күн бәәҗч. Хәәрн чамд түшмл гиһәд өгәд бәәсн'җалв? Күүнә му, аля-азд, хулхач, "сөөни дуусн көз.р наадҗ оркад, өдрин өрәлд унтад, көдлмш кедго, хотын, хувцна *сәәниг хәәҗ, өрк-бүлән асрдго залуг күүнә му залу гидмн.

Ах түшмл ә уга.

— Хотын мууг ю авч ирвч?

— Хар һуйрас болһсн көөтә^тоһш авч ирүвидн.

Хан авад терүг бәрҗ үзчкәд: — Ах түшмл, төрүц толһанчн экпд чимк ухап уга күн бәәҗч! Эн хар һуйрчн ик гидг күчтә, шимгә хот болдмн. Хотын муньдадмгин дпар усн, шар усар күн теҗәл кеҗ бәәҗ чадхий? Аадмгарнь^шуүрмг} -хурс кенә, шар усиг '^схчкнр, эс гиҗ хөө- нә арста күн болхла, '^адмгиг зуурад, боз кеһәд, терүгән идәлҗ авна.

— Нә, өвснә мууг олҗ авч ирвчи? — болҗана.

— Авч ирвә, эн, — гиһәд үмкә шарлҗ оралһата альчурасн һарһад хаанд бәрүлв.

Хан авад шарлҗиг үнрчлҗ үзәд, һар деерән эргүлҗәһәд:

— Хәомнь, хәәмнь, ах түшмл болад, отг-нутгин залврт орлцад, Игевкәһәд бәәхләчнь, әвртә юм меддг күн гиҖ сандг биләв. Төрүц хоо- сн, үмкә шарлҗн уснд урһсн шьуурд> хойр йилһҗ чаддго күн бәәҗч. Үмкә шарлҗн теегт эс урһдг болхнь малмуд уга суух биләвидн. Эн үмкә шарлҗнчн намрин цагт хөд, ямад идәд, мал өөкләд, тарһлад оддг өвсн. Уснд урһсн^шуураг альк чигн мал иддмн биш.

Хоҗһр толһата, хоосн ухата, генн түшмл һурвн мууг эс олҗ ча- дад, хаана түшмләсн көөгдв.

11