Научные стремления 2011-2

УДК 801.656

Федоров С.Е.

ПОЭТИЧЕСКАЯ ГРАФИКА

ГУО «Средняя школа № 4 г. Жодино»

Люди воспринимают окружающий их мир по-разному: качественно или количественно. Закройте глаза и предствьте себе картинку по фразе:«Вдалеке плыл красивый белый пароход». А теперь новая фраза: «Корабль водоизмещением 5000 тонн плыл со скоростью 15 узлов». Возможно, большинство из нас не знют, что такое «водоизмещение 5000 тонн» и «скорость в 15 узлов», но числа сыгрыли свою свою роль, и картинки получились разными.

Точно так же и со стихами. Как это?

Данная работа посвящена исследованию графического образа поэзии на примере фигурного стиха как жанра визуальной поэзии.

Цель работы: оформить фигурные стихи иллюстрациями в стиле планшетной графики (компьютерной живописи)

Задачи:

выяснить, что такое визуальная поэзия и формы визуальной (графической) поэзии;

узнать, кто из русских, русских советских и современных российских поэтов работал (работает) в жанре визуальной (графической) поэзии;

выяснить, совпадает ли форма фигурного стиха, созданного поэтом, с тем, что видит читатель;

найти область применения визуальной (графической)

поэзии;

представить графические восприятия фигурных

стихов

Предмет исследования: визуальная поэзия. Объект исследования: фигурные стихи.

Методы исследования: работа с литературой, опрос-исследование, теоретический анализ, моделирование, проектирование.

Поскольку устная жизнь стиха (можно сказать, всей поэзии) регулируется исполнительством (декламацией), то письменный текст должен иметь соответствующие знаки организации. Эту роль выполняет графика.

Как правило, под графикой стиха понимается использование достаточно привычных средств оформления текста. Более радикальные сдвиги в этой области – комбинация словесного текста с рисунком, введение цветовых и шрифтовых решений в качестве обязательного элемента текста, расположение текста на странице нелинейным способом и т. д. – приводят к выходу произведения за пределы поэзии.

Во Введении сделал акцент на то, что тема исследовательской работы учащегося является актуальной, так как именно поэзия занимается формой

1101

литературного произведения. Для поэта форма есть способ выражения своих ощущений, эмоций, чувств.

Глава 1. «Теоретическое обоснование темы» состоит из двух разделов. В разделе «Визуальная поэзия и формы визуальной (графической) поэзии» на примерах стихотворений раличных жанров (акростих, палиндром, аннаграма, фигурный стих) дается определение визуальное поэзии.

Стихотворный текст, написанный на любом языке, легко отличим от прозы. Графическое оформление текста на листе так же укажет на стихотворный текст, даже если он написан на незнакомом нам языке. Уже из этого можно сделать вывод, что в самой природе поэзии заложен визуальный компонент. Вся поэзия визуальна. И если можно представить какие-то поэтические визуальные тексты, то это говорит о том, что эти стихи скорее для глаза, чем для голоса.

В разделе «Из истории фигурного стиха» проводится экскурс в историю развития этого жанра поэзии, начиная от древнегреческого поэта Симмия Родосского и заканчивая современными российскими поэтами.

Фигурные стихи – изобретение древнегреческих поэтов, позже в своѐм творчестве к ним обращались поэты различных эпох и направлений. В России фигурные стихи были популярны в поэзии Серебряного века и у поэтов-модернистов в начале 20 века.

К сожалению, от союза геометрии с поэзией почти всегда страдает поэзия. Воспринимать каллиграммы труднее, чем обычные строчки стихов. Фигурные стихи похожи на головоломки. Они годятся лишь для чтения «про себя», при чтении вслух свою оригинальность они теряют. Автора фигурного

1102

стихотворения можно назвать и поэтом, и художником, который предоставляет читателю возможность создать свою картину восприятия.

Но, несмотря на тысячелетнюю историю, фигурные стихи остаются на древе поэзии малозаметной веточкой, растущей в стороне от главного ствола, в тени классического стиха. Что, впрочем, не мешает ей иногда

«цвести» и приносить «плоды».

Глава «Практическая часть работы» состоит из двух разделов. В разделе «Опрос-исследование «Восприятие фигурных стихов разных графических форм» проведено исследование по визуальному восприятию фигурных стихов. Для опроса было выбрано 16 стихов авторов, живших в разные эпохи. Эти стихи уже стали классикой в этом жанре.

Интерпретировать стихотворения визуальной графики не всегда легко. Для подтверждения этого был проведѐн опрос по визуальному

восприятию фигурных стихотворений разных графических форм: геометрические фигуры, предметы, события или явления. В результате проведенного опроса было выявлено, что авторское видение не всегда совпадает с видением читателя. Читатели обращают больше внимания на смысл стиха, свои ощущения, а меньше – на авторскую форму представления.

В разделе «Оформление фигурных стихов иллюстрациями в урбанистическом стиле с помощью планшетной графики (компьютерной живописи)» представлены авторские иллюстрации к фигурным стихотворениям, приводятся примеры и возможности использования формы визуальной поэзии – фигурного стиха – в современной жизни.

Современная поэзия живет уже не только на страницах книг, но и на экране монитора, и нет сомнений, что электронное отражение стиха будет не только постепенно теснить печатное, но и начнет воздействовать на книгу, определяя новую форму и новую эстетику печатного воспроизведения. Новые электронные технологии в руках людей культурных, ищущих, дерзающих могут дать такие результаты, такие прорывы в искусстве, какие и не снятся нынешним критикам, повторяющим затверженные мысли о «смерти» классического искусства, о том, что мемуаристика успешно заменила роман, а театр Станиславского больше не нужен. Однако, ПОЭЗИЯ вечна!

1103

Глава «Выводы» содержит итоги, сделанные на основании собранной информации об истории визуальной поэзии, а также результатов опросаисследования: к XX столетию поэзия исчерпала все возможные для неѐ формы внутри жанра, добавление визуального элемента привело к визуальной поэзии. Современные компьютерные технологии и возможности интернета дали не только «новую жизнь» фигурным стихам, но и возможность для проявления творчества читателя. Также определена практическая значимость проделанной работы.

В заключительной части работы был сделан акцент на то, что данная исследовательская работа – это лишь сравнительно робкая попытка заглянуть в новый, ещѐ мало кому изученный мир графического стиха. В перспективе, на будущее, выяснить, кто из белорусских поэтов работает в стиле графического стиха.

Источники используемой информации

1.Бирюков, С.Е. Поэзия для глаза. Зевгма: Русская поэзия от маньеризма до постмодернизма / С.Е Бирюков. - М., 1994.

2.Бродский, И.А. Форма времени: стихотворения, эссе, пьесы. В 2 т. / составил В.И. Уфлянд; художник С.В. Баленок. – Мн.: Эридан, 1992. – с. 480.

3.Вознесенский, А.А. Тень звука / А.А Вознесенский. - М., 1970. – с.156-157.

4.Гаспаров, М.Л. Русский стих начала XX века в комментариях / М.Л. Гаспаров. - М.: Фортуна Лимитед, 2001. – с. 288.

5.Лотман, Ю.М. Графический образ поэзии. Анализ поэтического текста / Лотман Ю.М. - М., 1972

6.Интернет-источники:

7.Татьяна Манкова. http://www.stihi.ru/2005/01/08-27

8.Нэйл. Сильфида (эскиз). http://www.stihi.ru/2005/01/07-270

9.Татьяна Манкова. Листопад. http://www.stihi.ru/2004/10/10-674

10.Капля Ветра. прикоСНОВение чуда http://www.stihi.ru/2005/02/15-996

11.Нэйл. Всегда рядом с тобой. http://www.stihi.ru/2005/01/15-225

Fedorov Sergey Evgenievich

POETIC GRAPHICS

Secondary school № 4 Zhodino

Summary

This work – this is only a relatively timid attempt to look into a new, little-studied world of graphic verse. In this work we consider visual poetry, the possibility of using a form of visual poetry in modern life. Research topic is relevant not only for those who makes the first steps in the field of poetry, but for those who loves and understands the poetic word.

1104

Ермаковіч К.А.

ЧАРНОБЫЛЬСКАЯ ПРАБЛЕМА Ў ЖЫЦЦІ І ЛІТАРАТУРЫ: ВЫКАРЫСТАННЕ ІНФАРМАЦЫЙНЫХ ТЭХНАЛОГІЙ У АДУКАЦЫЙНЫМ ПРАЦЭСЕ

Аддзел адукацыі Маладзечанскага райвыканкама ДУА ―Маркаўская сярэдняя школа Маладзечанскага раѐна‖

Усучаснай беларускай літаратуры ўсѐ больш трагічнае гучанне набываюць тэмы ўзаемаадносін чалавека і прыроды, асэнсавання экалагічных катастроф у цэлым і чарнобыльскай трагедыі з яе наступствамі ў прыватнасці. Сучасная і проза, і паэзія, і публіцыстыка налічвае не адзін дзясятак твораў акрэсленай праблематыкі, бо кожны чалавек, кожнае пакаленне спрабуе знайсці адказы і патлумачыць прычыны экалагічных трагедый з пункту погляду свайго часу.

У2011-м годзе было праведзена анкетаванне з мэтай выявіць адносіны сучасных настаўнікаў, студэнтаў-філолагаў і журналістаў, вучняў сярэдняй школы да вышэй акрэсленай праблемы. Рэспандэнтамі сталі настаўнікі (як канкрэтных, так і гуманітарных дысцыплін) і старшакласнікі Маркаўскай СШ Маладзечансага раѐна, студэнты 3-га курса факультэта беларускай і рускай філалогіі і культуры БДПУ імя Максіма Танка і студэнты 3-га курса Інстытута журналістыкі БДУ. Прапанаваная думка аб суаднесенасці пытанняў экалогіі, прыроды з трагізмам у жыцці і літаратуры другой паловы

ХХстагоддзя была пацверджана, што адлюстроўвана ў ніжэй пададзенай схеме.

Схема 1. Суаднесенасць паняццяў “Экалогія / Прырода” – “Трагізм / Трагічнае” (па выніках анкетавання; колькасць рэспандэнтаў – 100).

Экалогія / Прырода

Экалагічныя катаклізмы аб‘ектыўна прыспешвалі з‘яўленне мастацкіх твораў на тэму ―Чалавек і прырода‖. Эпіцэнтрам праблемы такіх тэкстаў з‘яўляўся характар. Тэма прыроды толькі тады мае значэнне ў мастацтве слова, калі яна працуе на характар. Лепшыя творы сучаснай нацыянальнай прозы завастраюць акцэнты менавіта на драматычна-трагічным успрыняцці прыродных змен. Усведамленне героем мастацкага твора крызісных з‘яў экалогіі – кірунак развіцця літаратуры апошніх дзесяцігоддзяў. Чалавек у мастацкіх тэкстах усѐ больш атаясамлівае сябе з часткай прыроды. Сучаснік, хацелася б верыць, спрабуе звязаць сваю будучыню з хараством прыроды, з касмічнай арганізаванасцю свету. Парушаная прыгажосць разбурае не толькі гармонію навакольнага асяроддзя, але і ўнутранага стану грамадства.

Сѐння жыццѐ чалавецтва праходзіць ва ўмовах і экалагічнага, і маральнага крызісу. Чарнобыль выклікаў боязь, экалагічны сіндром, звязаны

задчужанасцю і непрыкаянасцю чалавека, які баіцца смертаноснай радыяцыі. Гэтая трагедыя, як і любая іншая катастрофа, абярнулася вялікімі чалавечымі пакутамі. Мастацтва ж слова можа выступіць абаронцам, выратавальнікам экалогіі чалавечай душы. Таму вельмі важна данесці гэтую думку сучаснаму маладому пакаленню, якое мала ведае пра аварыю на ЧАЭС

зпункту погляду нацыянальнай літаратуры.

Усучасным грамадстве, на жаль, назіраецца тэндэнцыя паніжэння цікавасці да кнігі як сродку камунікатыўных зносін, крыніцы ведаў, неабходнага дарадцы. Вельмі часта можна пачуць: ―Я лепш што-небудзь чытану ў інтэрнэце, танней будзе‖. Магчыма, з эканамічнага пункту погляду такое меркаванне падаецца слушным (сѐння прыходзіцца выбіраць: набыць кнігу альбо нешта з адзення, ежы). Аднак калі браць пад увагу эстэтычны бок, то інтэрнэт значна саступае друкаванаму выданню. Разам з тым адукацыйны працэс у сучаснай школе выходзіць за межы традыцыйных форм працы пры выкладанні роднай літаратуры ў школе. Усѐ большае распаўсюджанне набываюць новыя педагагічныя і інфармацыйныя тэхналогіі ў навучанні.

Існуе такое меркаванне, што выкарыстанне інфармацыйных тэхналогій магчыма, у асноўным, пры вывучэнні прыродазнаўчых і матэматычных дысцыплін. Але, як паказвае вопыт, нярэдка праводзяцца такія ўрокі і настаўнікамі гуманітарных навук. Так, у 2011 годзе ў Маркаўскай СШ быў аб‘яўлены конкурс вучэбных праектаў, да ўдзелу ў якім запрашаліся вучні 3- 11 класаў. У якасці мэт дадзенага праекту былі акрэслены наступныя: выяўленне і развіццѐ творчых здольнасцей школьнікаў да вывучэння вучэбных прадметаў; павышэнне педагагічнай кваліфікацыі настаўнікаў, якія прымаюць удзел у конкурсе; укараненне адукацыйна-інавацыйных метадаў і тэхналогій у школе.

Мне заўсѐды было цікава, наколькі ведаюць і як адносяцца школьнікі да трагедыі на Чарнобыльскай атамнай электрастанцыі. Таму падчас выбару тэмы на конкурс вучэбных праектаў складанасцей не ўзнікла. Пяцікласнікам быў прапанаваны праект ―Чарнобыль у жыцці і літаратуры‖ (інфармацыйна-

1106

творчы, сярэднетэрміновы, групавы, міжпрадметны). Дарэчы, яго абарона адбывалася якраз 26 красавіка. Улічваючы тую акалічнасць, што многія сѐнняшнія школьнікі маюць камп‘ютары і нямала часу аддаюць на вывучэнне новых камп‘ютарных праграм, праца была арганізавана наступным чынам.

Падчас гутаркі вучні пятага класа правамерна прыйшлі да высновы, што першымі на трагедыю адгукнуліся сродкі масавай інфармацыі і літаратура (спачатку паэзія, а крыху пазней і проза). Тэлебачанне, радыѐ, перыядычны друк і інтэрнэт-рэсурсы ўтвараюць сістэму СМІ. Адпаведна гэтаму клас быў падзелены на чатыры групы, якія пазней прэзентавалі прадукты сваѐй дзейнасці. Праектная тэхналогія і магчымасці ІКТ дапамаглі стварыць вучням: 1. Запісаную тэлеперадачу ―Зона Немаўчання‖; 2. Радыѐпраграму ―Terra incognita‖; 3. Газету ―Чалавек Адказны за Экалогію Свету‖; 4. Інтэрнэт-групу ―ЧАЭС‖.

У час працы выявілася надзвычайная цікавасць вучняў да апрацоўкі мастацкага, дакументальнага і крытычнага матэрыялу па літаратуры і гісторыі з выкарыстаннем інфармацыйных тэхналогій. Аказваецца, можна з захапленнем і карысцю сумяшчаць камп‘ютарныя магчымасці і літаратуру.

Працягам дадзенага праекту стала распрацоўка тэматычнай інтэрнэтстаронкі ―Чорная быль Чарнобылю‖.

Недахопам выкарыстання інфармацыйных тэхналогій у адукацыйным працэсе бачыцца найперш той факт, што не ўсе школы маюць тэхнічнае забеспячэнне на належным узроўні. Цяпер у прэсе ўсѐ часцей з‘яўляюцца матэрыялы, дзе гаворыцца аб электронных падручніках і пра школы, якія вядуць па іх навучанне. Аднак маюцца ў нас і такія ўстановы адукацыі, дзе няма мультымедыйных установак, дзе праца вядзецца на камп‘ютарах, мякка кажучы, не самых лепшых, дзе ўсеагульнага доступу да інтэрнэт-сеткі таксама не назіраецца. Сустракаюцца і такія сітуацыі (як правіла, часцей у гарадскіх школах, дзе шмат вучняў і настаўнікаў), калі для правядзення пэўнага ўрока з выкарыстаннем ТСН неабходна запісвацца ледзь не за паўтара-два месяцы да гэтых заняткаў. Вырашэнне гэтых праблем бачыцца, у першую чаргу, у фінансаванні. Аднак не апошняе месца займае і жаданне вучняў і настаўнікаў працаваць, выкарыстоўваючы інфармацыйныя тэхналогіі. Безумоўна, кожны ўрок выкарыстоўваць сродкі ТСН не атрымаецца (ды яно і не патрэбна), але ў сярэднім хоць раз на месяц, думаецца, магчыма. Трэба ўлічваць і той момант, што сучаснае грамадства не пазбаўлена яшчэ псіхалагічных бар‘ераў. У многім гэта праяўляецца праз недавер да выкарыстання ТСН (у адукацыйным працэсе ў тым ліку), праз боязь да новаўвядзенняў і тэхналогій (з‘яўляецца страх знікнення традыцыйных форм навучання і выхавання), праз недастатковы ўзровень ведаў. Вырашэнне гэтых праблем цалкам залежыць ад самога чалавека, яго поглядаў і пазіцый. На жаль, нельга не назваць і моўную праблему. Метадычная дапамога для карыстальнікаў, он-лайнавая даведка, інтэрфэйс

1107

часцей за ўсѐ падаюцца па-англійску. У нас жа назіраецца тэндэнцыя, калі многія жадаюць ведаць замежную мову, але нямногія ѐю карыстаюцца.

І безумоўна, на распрацоўку ўрока з выкарыстаннем інфармацыйных тэхналогій патрэбна даволі шмат часу, высілкаў і жадання.

Сѐння значнае ўздзеянне на развіццѐ грамадства аказваюць інфармацыйныя тэхналогіі і камп‘ютарныя магчымасці, якія хуткімі тэмпамі ўкараняюцца ва ўсе сферы чалавечай дзейнасці. Зразумела, не адмаўляецца ад камп‘ютарызацыі і сучасная школа. Думаецца, важным крокам у яе рэалізацыі з‘яўляецца ―апраўданы‖ адбор як саміх тэхнічных сродкаў навучання, так і непасрэдна сродкаў ІКТ. Праекты, прысвечаныя вывучэнню і распрацоўцы на новым этапе праблем і наступстваў ад аварыі на Чарнобыльскай атамнай электрастанцыі, выявілі мэтазгоднасць спалучэння канкрэтных і гуманітарных навук (у прыватнасці, інфарматыкі і літаратуры, мовы).

1108

История

УДК 323. 1 (476) ―19‖

Н.К. Альховик. Национальная политика партийно-государственного

руководства в Белорусской ССР в 1930-е гг.

В статье впервые в белорусской историографии представлена целостная картина национальной политики партийно-советского руководства в Белорусской ССР в 1930-е годы. Особенное внимание уделяется политике полонизации белорусского католического населения в первой половине 1930-х гг., а также анализу языковой ситуации в БССР во второй половине 1930-х гг.

Библиогр. – 6 назв.

УДК 94(476) ―14/15‖+ 347.99

Володкович О.А. Комиссарский суд в Великом княжестве Литовском

В статье рассматривается комиссарский суд в Великом княжестве Литовском XV-XVI вв. На основе анализа источников и материалов исследований определяется место комиссарского суда в судебной системе государства, его компетенция, состав и особенности функционирования.

Библиогр. – 12 назв.

УДК 94(476)«15/19»

Веремейчик А.Е. Образование Несвижской ординации

Статья посвящена неизученной в историографии теме образования главного майората рода Радзивилов – Несвижской ординации. Автор статьи, изучив работы белорусских и польских исследователей и материалы Главного архива древних актов в Варшаве показала последовательность приобретения земель в центральной и юго-западной частях Великого княжества Литовского Николаем Радзивиллом Сироткой. В публикации исследовательница описала основные правила наследования земель ординации.

Библиогр. – 35 назв

УДК 325.36+94(71).03/.04

Глеб М.В. Образование Доминиона Канада

В статье исследуются предпосылки объединения британских североамериканских колоний в Доминион Канада в 1867 году.

Библиогр. – 4 назв.

УДК 94(420).083

Е. И. Горботенко. Парламентская реформа 1911 г. и британская

Палата Лордов

Статья посвящена рассмотрению влияния парламентской реформы 1911 г. на Палату Лордов британского Парламента, которая привела к потере лордами законодательной инициативы и закрепила главенствующее положение в политической системе Великобритании Палаты Общин.

Библиогр. – 7 назв.

УДК 94(476)

Долатава В.У. Беларускае таварыства дапамогі пацярпелым ад вайны

– афіцыйны прадстаўнік беларусаў на канферэнцыях Лігі нерускіх народаў Расіі ў Стакгольме і Лазанне ў 1916 г.

Беларускае таварыства дапамогі пацярпелым ад вайны было ўтворана 9 красавіка 1915 г. Таварыства аказвала дабрачынную дапамогу бежанцам – беларусам падчас Першай сусветнай вайны. Членамі таварыства з‘яўляліся знакамітыя беларускія нацыянальныя дзеячы. Актыўныя дзеячы таварыства прынялі ўдзел у канферэнцыях Лігі нерускіх народаў Расіі ў Стакгольме і Лазанне ў 1916 г.

Бібліягр. – 11 назв.

1109

УДК [32(41): 341.181(443.611)«1919»](475+474.5)

Дубровко Е.Н. Британская позиция по проблеме разграничения на

польско-восточнославянском пограничье в преддверие Парижской конференции 1919 года.

Статья посвящена анализу позиции Великобритании по проблеме территориального размежевания в Восточной Европе, а в частности – разграничения на польско-восточнославянском пограничье в преддверие Парижской конференции 1919 года. Прослеживаeтся связь этой проблемы с интересами британской безопасности в условиях мировой войны, рассматриваются проекты разграничения, появлявшиеся в конце 1918 года, а также указывается влияние «российского фактора» на решение проблемы разграничения нa рубеже 1918-1919 годов.

Библиогр. – 17 назв.

УДК 94+325.83+329

Железнова М.П. Влияние Второй мировой войны на

антиколониальную борьбу народов Африки

Статья посвящена роли Второй мировой войны в процессе ликвидации колониализма в Африке. В ней подробно рассматривается влияние результатов Второй мировой войны на панафриканизм и место V Панафриканского конгресса в процессе деколонизации Африки, затрагиваются проблемы, связанные с изменением антиколониальной борьбы. В статье проведен анализ, позволяющий говорить о сложности процесса обретения независимости странами африканского континента.

Библиогр. – 5 назв.

УДК 94(476)(=172) "19"

Жыгал І.У. Некаторыя дасягненні савецкай ўлады ў сферы

нацыянальна-культурнага будаўніцтва сярод літоўскага насельніцтва БССР у 20-я гг. ХХ ст.

У дадзеным артыкуле разглядаюцца аспекты культурнай працы савецкага кіраўніцтва ў дачыненні да літоўскага насельніцтва ў рамках палітыкі беларусізацыі. Асаблівая ўвага надаецца паказу рэальных дасягненняў у працы задавальнення культурных памкненняў літоўскага насельніцтва ў БССР. Дадзеная праблематыка не страціла актуальнасці і ў сенняшніх умовах, калі патрабуецца канструктыўны дыялог улады з прадстаўнікамі нацыянальных меншасцей, якія зацікаўлены ў развіцці і захаванні сваей культурнай спадчыны.

Бібліягр. – 8 назв.

УДК 329.17 (477) (091)

Казак О.Г. Военизированная организация украинских националистов

«Карпатская Сечь»: возникновение и характер деятельности

В данной статье анализируются основные аспекты деятельности военизированной организации «Карпатская Сечь». Созданная при содействии второго премьер-министра автономного правительства Подкарпатской Руси А. Волошина, она была призвана в скором будущем начать борьбу за создание «соборной Украины». Однако коренному населению региона, которое в абсолютном большинстве считало себя русинами, были чужды многие призывы сечевиков. Примеры массированной идеологической обработки населения актуальны в наши дни, когда в Восточной Европе растут альтернативные этнические идентичности.

Библиогр. – 7 назв.

УДК 94(620)

Кондраль А.А.Образ женщины в идеологииассоциации «Братьев-

мусульман»

1110