Научные стремления 2011-2

-на основании исследований происхождения ойконимов была выполнена их классификация, проведен сравнительно-исторический анализ их возникновения;

-нами была выяснена этимология топонимов-мигрантов;

-также мы провели комплексный картографическо-ландшафтный анализ топонимов, на основании которого создали электронный ГИС-атлас топонимов Воложинского района Минской области, включающий 12 цифровых карт.

Выражаем большую признательность нашему научному руководителю учителю географии государственного учреждения образования «Гимназия №1 г. Воложина» Федорако Светлане Витольдовне, а также старшему преподавателю кафедры почвоведения и земельных информационных систем БГУ кандидату географических наук Курловичу Дмитрию Мирославовичу, который обучал нас ГИС-картографированию.

Литературные источники

1.ARC REVIEW. Современные геоинформационные технологии. – 2004. - №3.

2.Бiрыла, М.В., Ванагас, А.П. Лiтоўскя элементы ў беларускай анамастыцы / М.В. Бiрыла, А.П. Ванагас. - Мн., 1968.

3.Бiрыла, М.В. Беларуская антрапанiмiя / М.В. Бiрыла. – Мн., 1969.

4.Веселовский, С.Б. Ономастикон: Древнерусские имена, прозвища, фамилии / С.Б. Веселовский. – М., 1974.

5.Географический энциклопедический словарь: Географические названия. -2-е изд.,

доп. – М., 1989.

6.Даль, В.И. Толковый словарь живого великорусского языка / В.И. Даль. – М.,

1953.

7.Жучкевич, В.А. Топонимика Белоруссии / В.А. Жучкевич. – Мн., 1968.

8.Жучкевич, В.А. Краткий топонимический словарь Белоруссии / В.А. Жучкевич. –

Минск, 1974.

9.Латышско-русский – русско-латышский словарь. Под редакцией А.Марниса / А. Марнис и др. – Рига, 1981.

10.Лемцюгова, В.П. Беларуская айканiмiя / В.П. Лемцюгова. – Мн., 1970.

11.Лемцюгова, В.П., Гапоненка, İ.А., Капылоў, İ.Л. i iнш. Назвы населеных пунктаў Рэспублiкi Беларусь: Мiнская вобласць. Нарматыўны даведнiк / Пад рэдакцыяй В.П.Лемцюговай. – Мiнск, 2003.

12.Литовско-русский словарь. Под общей редакцией Ю. Блажявичюса / Ю. Блажявичюс. – Вильнюс, 1983.

13.Мельников, С.Е. О чем говорят географические названия: Историколингвистические и краеведческие заметки / С.Е. Мельников. – Л., 1984.

14.Мельхеев, М.Н. Географические имена: Топонимический словарь / М.Н. Мельхеев. – М., 1961.

15.Мурзаевы, Э.М. и В.Г. Словарь местных географических терминов / Э.М. и В.Г. Мурзаевы. – М., 1984.

16.Никонов, В.А. Краткий топонимический словарь / В.А. Никонов. – М., 1966.

17.Поспелов, Е.М. Географические названия мира: Топонимический словарь / Е.М. Поспелов. – М., 2000.

18.Тихомиров, Н.М. Список русских городов. «Исторические записки», т.40 / Н.М. Тихомиров. – М., 1952.

951

19.Федосюк, Ю. Русские фамилии / Ю. Федосюк. - «Наука и жизнь». - 1971. - №12,

стр.128.

20.Этнаграфiя Беларусi. - Мiнск, 1989.

Shakun A.A., Shokal E.D.

TOPONYMIC DICTIONARY AND FIGURES ATLAS OF VOLOZHYN DISTRICT (A TOPONYMIC RESEARCH OF VOLOZHYN REGION)

State Educational Establishment “Gymnasia №1 Volozhyn”

Summary

Carrying out this toponymic research of the district of Volozhyn the authors have given as far as possible a full analysis of Volozhyntoponymic material, found out common regularities and defined individual peculiarities in the placing of different groups of toponyms on the territory;made a typologization of oykonymsandcarried out a comparative-historical analysis of their appearance;studiedtoponyms-migrants; made a ―Toponymic dictionaryof the district of Volozhyn‖ which includes 448 geographical items;made a complex cartographic-landscape analysis of toponyms and created Toponymic Atlas of Volozhyn District which includes 12 maps.

952

УДК 574.2

Яковлева В.Н., Щурковская Е.А.

КЛУМБА ДЛЯ БАБОЧЕК

ГУО «Средняя школа № 6 г. Жодино»

В Беларуси растет число людей, живущих в городах. Многие из них редко бывают на природе. Но известно, что природа позволяет снизить психологическую нагрузку, уменьшить последствия стрессов, которым подвергается человек в городе. Создать хотя бы небольшой кусочек природы в городской среде стало целью нашей работы.

Мы рассмотрели условия привлечения в город самых красивых и изящных существ на Земле – бабочек. Летающие цветы так еще называют бабочек. Наблюдая за ними, человек испытывает эмоциональный восторг, эстетическое наслаждение. Велико и экологическое значение бабочек – это, прежде всего, их опылительная деятельность. Почти все виды бабочек являются составной частью пищевых цепей. Гусеницы ускоряют превращение зеленой массы растений в гумус. Таким образом, бабочки являются частью экосистем, входящих в биологическое разнообразие Земли, сохранение которого является важнейшей современной задачей человечества.

Для привлечения бабочек на территорию нашей школы, находящейся в центре городского квартала, мы создали клумбу для бабочек. Работа проводилась в несколько этапов.

1.Были изучены видовой состав бабочек, живущих в Беларуси, условия их естественного обитания. Выделены те виды бабочек, которые следует привлечь на создаваемую клумбу.

2.Выявлены нектароносные растения, необходимые для питания взрослых особей бабочек, и которые нетрудно вырастить на территории школы. Определены условия необходимые для выращивания этих растений.

3.Выбраны растения, наиболее пригодные для кладки яиц и питания гусениц бабочек. Определен участок для их выращивания.

4.Выполнен дизайнерский проект клумбы, на котором определены области посадки нектароносных растений и размещения необходимых аксессуаров для бабочек.

5.Сконструированы домики для защиты бабочек от непогоды, птиц и других неблагоприятных воздействий.

6.В рамках дизайнерского проекта осуществлена посадка растений и обеспечен уход за ними.

Согласно изученной литературе, выяснилось, что для привлечения чешуекрылых следует садить цветы с большим количеством нектара и сильным, приятным для насекомых запахом. К их числу относятся растения, имеющие зонтичные и метельчатые соцветия. Более того, бабочек привлекает определенная цветовая гамма. Это растения с розовой, фиолетовой, красной, бордовой, оранжевой, желтой, коричневой окраской цветов. Бабочки различных семейств предпочитают для своего питания

953

нектар определенных семейств растений. Парусники, Нимфалиды, Бархатицы и Толстоголовки в основном питаются на растениях семейства Сложноцветные. Белянки прилетают туда, где есть представители семейства Крестоцветные. Голубянок чаще можно увидеть на растениях семейства Бобовые.

Для создания клумбы были отобраны декоративные растения вышеназванных семейств, имеющих много нектара. Цветущие растения, подбирались в розово-бордовой гамме, а для того, что бы цветник, не выглядел тяжеловесно, были введены декоративно-лиственные культуры с серой и сизой окраской листьев, небольшое количество растений с белыми и желтыми соцветиями. Так как бабочки летают все лето, цветник создавался с непрерывным цветением с акцентом на июль-август, когда лѐт бабочек достигает своего пика.

Перечень растений, которые были высажены на клумбе для бабочек: астра, душица, иберис, иссоп, котовник, лиатрис, лаванда, лобелия, люпин, молочай, монарда, мордовник, посконник пурпуровый, очитки, ромашка (нивяник), рудбекия, сальвия, турецкая гвоздика, флокс, циния, эхинацея пурпуровая.

Бабочки не могут летать весь день, им необходимо присесть на плоские, отражающие солнечные лучи поверхности, где они расправляют свои крылья и поворачиваются спиной к солнцу. Около цветника были размещены плоские камни.

Кроме нектара, бабочки нуждаются в дополнительной влаге и растворенных в ней минеральных веществах, которых нет в цветке, вот почему на своей клумбе мы разместили поилки для бабочек в виде декоративных плоских тарелок, а рядом отвели место для емкостей с мокрым речным песком с добавлением каменной соли.

Рядом с клумбой была создана небольшая территория, для того что бы взрослые насекомые смогли здесь вывести свое потомство. Это полянка для гусениц, на которой посажены неброские растения семейств зонтичные, крестоцветные, бобовые, злаковые.

Наблюдение за бабочками проводилось в течение летних месяцев 2010 - 2011 годов. За этот период нам удалось увидеть и сфотографировать 13 видов дневных бабочек и их гусениц, из 143 видов, встречающихся в Беларуси, что составляет 8,4%. Эти виды относятся к 4 семействам. Были зарегистрированы следующие виды: Махаон (Papilio machaon) представитель семейства Парусники (Papilionidae), Адмирал (Vanessa atalanta), Крапивница (Aglais urticae), Павлиний глаз дневной (Inachis io), Пестрокрыльница изменчивая (Araschnia levana) - семейство Нимфалиды, (Nymphalidae),

Боярышница (Aporia crataegi), Капустница (Pieris brassicae), Лимонница или Крушинница (Gonepteryx rhamni) - семейство Белянки (Рieridae), Воловий глаз (Maniola jurtina), Глазок цветочный или Цветочный сатир (Aphantopus hyperantus), Крупноглазка (Lopinga ahine), Сенница обыкновенная

(Coenonympha pamphilus) - семейство Бархатницы (Satyridae) Lycaena sp.-

954

семейство Голубянки (Lycaenidae). Несколько фотографий увиденных бабочек представлены на рисунках 1 – 2.

Рисунок 1 – Крапивница на турецкой гвоздике

Рисунок 2 – Адмирал на рудбекии

Наше исследование показало, если создать для жизни бабочек условия приближенные к естественным, то можно привлечь их на урбанизированные территории. Считаем, что опыт создания клумб для бабочек, можно распространять в городах. Предлагаем на упаковках с посадочным материалом размещать знак в виде бабочки, если растение привлекает этих насекомых.

Литературные источники

1. Butterfly Nectar Plants. – Butterfly Gardening Website [Electronic Resource]. – Mode of access http://www.thebutterflysite.com/butterfly-food.shtml.

2. Captain`s European Butterfly Guide. - European Butterfly Website [Electronic Resource]. – Mode of access http://www.butterfly-guide.co.uk/species

3.Creating a Butterfly Garden. - Butterfly Gardening Website [Electronic Resource].-Mode of access http:// www. extension. umn.edu/ distribution/ horticulture/components/DG6711e.html

4.Maly Atlas Motyli. – Warszawa, 1972. – 256 p. (Polska).

5.Дневные бабочки. Боярышница.– Экологическое образование детей и изучение

6.Жизнь животных. В 7 ми т. /Гл. ред.В.Е. Соколов. Т. 3. Членистоногие: трилобиты, хелицеровые, трахейнодышащие. Онихофоры /Под ред. М.С. Гилярова, Ф.Н. Правдина. – 2-е изд., перераб. // Жизнь животных. – М.: Просвещение , 1984. – 463 с., ил., 32 л. ил.

7.Иллюстрированная энциклопедия насекомых. – Прага: Артия, 1977. – 559с.:ил.

8.Кафедра зоологии. - Белорусский государственный университет. Биологический факультет Website [Electronic Resource]. – Mode of access www.bio.bsu.by/zoology

9.Клумбы для бабочек. // Флора. – 2004. – №7/8 – С. 34-37 – 52 с.

10.Козлов М.А., Олигер И.М. Школьный атлас-определитель беспозвоночных // Козлов М.А., – М.: Просвещение, 1991. – 207 с.: ил. – ISBN 5-09-001435-3.

11.Определитель гусениц бабочек Европы. - Библиотека ProPhoto Website [Electronic

12.Плавильщиков Н.Н. Определитель насекомых: Краткий определитель наиболее распространенных насекомых европейской части России // Плавильщиков Н.Н. М.:Топикал. 1994. – 544 с., ил. ISBN 5-85256-023-5.

13.Чырвоная кнiга Рэспублiкi Беларусь. Рэдкiя i тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знiкнення вiды жывѐл i раслiн./Беларус. Энцыкл., Галл. рэдкал.: А.М. Дарафееу (старш.) i iнш. – Мн., БелЭн, 1993 – 560 с.: iл. ISBN 5-85700-095-5

14.Шмытова И.В., Неизвестный мир… бабочки // Шмытова И.В - Органы власти

956

Секция «ГУМАНИТАРНЫЕ НАУКИ»

УДК 8-82.081

Бубневіч Л.М., Борыс В.У.

ЭМАЦЫЯНАЛЬНАЯ І ВОБРАЗНА-ВЫЯЎЛЕНЧАЯ ГЛЫБІНЯ ВЕРШАЎ А. ПІСЬМЯНКОВА ПРАЗ СІСТЭМУ

КОЛЕРААБАЗНАЧЭННЯУ І ПАХАЎ

ДУА «Гімназія № 1 г. Валожына»

Сучасная беларуская паэзія складаецца з вялікай колькасці творчых індывідуальнасцяў. Не выключэнне і імя Алеся Пісьмянкова ў паэзіі 80-90 гадоў, які лічыў, што кожнае слова павінна быць аплачана пачуццѐм. І таму зразумела, чаму так моцна дзейнічалі на свядомасць сваѐй эмацыянальнасцю

івобразнасцю яго вершы. Таму тэму нашай даследчай работы выбрана такая: ―Эмацыянальная і вобразна-выяўленчая глыбіня вершаў А. Пісьмянкова праз сістэму колераабазначэння і пахаў‖.

Актуальнасць даследавання абумоўліваецца тым, што прырода колераў

іпахаў даследавана яшчэ недастаткова ў беларускім літаратуразнаўстве.

Гэтай праблеме прысвечаны публікацыі М. Бірылы, Г. Мезенка, У.Івашкі, Н.Новік і іншых. На жаль, вельмі мала даследаваны асаблівасці колераў і пахаў у творах мастацкай літаратуры. Частка даследчыкаў лічыць, што сфера ўжывання абмежаваная. Мы ж хочам ска-заць, што абсяг выкарыстання колераў і пахаў у паэзіі Алеся Пісьмянкова давольна шырокі, што надае вершам эмацыянальную і вобразна-выяўленчую глыбіню.

Аб'ектам даследавання з‘яўляюцца вершы Алеся Пісьмянкова са зборнікаў «Белы Камень», «Думаць вершы...», «Вершы», «Планіда». Прадметам даследавання становяцца колеры і пахі ў вершах Алеся Пісьмянкова.

Мэта даследавання: вызначыць асаблівасці ўжывання ў мастацкім тэксце адпаведных фарбаў і пахаў, характар асацыятыўных сувязяў, якія пры гэтым узнікаюць. Для дасягнення мэты былі пастаўлены наступныя задачы:

-вывучыць літаратуру пра колеры і пахі, пра ўжыванне ў мове мастацкай літаратуры;

-выявіць, якім колерам і пахам Алесь Пісьмянкоў аддае перавагу, як яны дапамагаюць адлюстроўваць светапогляд і творчую манеру пісьменніка, эмацыянальнасць і вобразна-выяўленчую глыбіню вершаў.

Асноўны метад даследавання – апісальны з выкарыстаннем прыѐмаў назірання і абагульнення.

Навізна работы заключаецца ў спробе максімальна поўна апісаць сістэму колераабазначэнняў і пахаў у пэўных твораў Алеся Пісьмянкова.

Колеранайменні з'яўляюцца неад'емнай часткай слоўніка кожнага мастака.

Паэтычнае адлюстраванне ў вершах А. Пісьмянкова – шматкаляро-вае, тут ѐсць усе колеры вясѐлкі: «...сонца ў небе гарэзіць. I вясѐлкавы мост перакінут праз Бесядзь».

957

У лірычнай творчасці А. Пісьмянкова мы назіраем цэлае багацце шматколерных эпітэтаў і каларыстычных метафар, якія разам ствараюць шматаблічную і шматгранную карціну мастацкага свету паэта. І ўсѐ ж, колеравы лейтматыў яго паэзіі – белы, таму светлай, сонечнай, прамяністай бачыцца яго паэзія.

Прысутнасць пахаў у лірычным свеце А. Пісьмянкова мае асаблівае эстэтычнае значэнне. Эстэтыка пахаў у паэзіі А. Пісьмянкова вытанчаная, здзіўляе сваѐй вастрынѐй адчування і перажывання, чаруе і выклікае ў чытача асалоду. Такім чынам, прааналізаваўшы 25 вершаў , намі зроблены наступныя вывады:

-па аналізу колераабазначэння мы вызначылі асаблівасці ўжывання ў мастацкім тэксце адпаведных фарбаў, характар асацыятыўных сувязяў, якія пры гэтым узнікаюць;

-намі было заўважана, што катэгорыя колеру і святла звязана з псіхічнай і эмацыянальнай сферай пісьменніка;

-намі выяўлена, якім колерам і пахам Алесь Пісьмянкоў аддае перавагу, як яны дапамагаюць адлюстроўваць светапогляд і творчую манеру пісьменніка, эмацыянальнасць і вобразна-выяўленчую глыбіню вершаў;

-на наш погляд, пахі маюць несумненную эстэтычную каштоўнасць у вершах, а адчуванне пахаў робіць паэтычны малюнак эма-цыянальна ўспрымальным і яркім.

Мы лічым, што колеры і пахі – надзвычай істотныя ўтваральныя элементы ў творчасці Алеся Пісьмянкова, якія даюць уяўленне пра духоўны свет гэтага арыгінальнага аўтара, яго паэтыку і самабытнасць як мастака слова, узмацняюць эмацыянальную і вобразна-выяўленчую глыбіню вершаў. Прырода з яе пахамі і колерамі – эліксір для душы і прыгажосць, якая ратуе.

Спіс выкарыстаных крыніц

1.Арнхейм, Р. Искусство и визуальное восприятие / Р. Арнхейм. – М.: Прогресс, 1974.- 392 с.

2.Беларуская мова: Энцыкл./ Беларуская энцыкл.; пад рэдакцыяй доктара філалагічных навук, прафесара А. Я. Міхневіча; рэдкал. : Б. І. Са-чанка (гал. рэд.) і інш. – Мн. : «Беларуская энцыклапедыя» імя П. Броўкі, 1994. – 93 с.

3.Бельскі, А.Краса і смутак / А. Бельскі.- «Мінск»: Мастацкая літаратура. –

2000. – 91-123 с.

4.Конан, У. Магія красы / У. Конан // Мастацтва–1996.- №6.С.35-41.

5.Пісьмянкоў, А. Я не памру, пакуль люблю: выбр. / А.Пісьмянкоў. – Мінск: Мастацкая літаратура.- 2000. – 319 с.

6.Тлумачальны слоўнік беларускай мовы. – Мн.: пад рэдакцыяй членакарэспандэнта АН БССР М. Р.Судніка, 1979.- 73 с, 160 с.

7.Юрэвіч, У. Слова жывое, роднае, гаваркое… / У. Юрэвіч.- Мн.: «Мастацкая літаратура», 1998. – 28 с.

8.Нацыянальны паэтычны партал «Вершы беларускіх пісьменнікаў» [Электронны рэсурс ] – Рэжым доступу: Ошибка! Недопустимый объект гиперссылки. Дата доступу: 16.12.2010.

9.Этнічны сайт Беларусі «Родныя вобразы» [Электронны рэсурс] – Рэжым доступу: http://www.rv-blr.com. - Дата доступу: 18.12.2010.

958

Bubnevich L.N, Boris O.V

EMOTIONAL AND FIGURATIVE, REPRESENTATIONAL DEPTH OT POEMS BY A. PISMENKOVA THROUGH COLOURS AND ODORS

State Educational Establishment "Gymnasia № 1 Volozhyn"

Summary

Research is devoted to one of the topical issues of contemporary Belarusian literature – study of the nature of colors and odors. During the research we‘ve studied peculiarities of the use of the colours and odors in a literary context, the nature of appeared associative links. We‘ve found out that the category of light and colour is associated with mental and emotional sphere of the writer, discovered that the odors have aesthetic value in poetry and poetic sense of odors makes the picture emotionally receptive. We‘ve learnt what colours and odors A. Pismenkov preferred as they help to reflect the attitudes and emotions, imagery and figurative depth of poetry.

959

УДК 881/886

Будзько В.Г.

ВОБРАЗ ЖАНЧЫНЫ-РАДЗІМЫ Ў ЛІРЫЦЫ УЛАДЗІМІРА КАРАТКЕВІЧА

ДУА “Вілейская гімназія № 1 “Логас”

Заўсѐды цяжка гаварыць аб тым, што любіш. І асабліва цяжка сказаць словы любві, калі гэтая любоў не мае мяжы.

Уладзімір Караткевіч

Актуальнасць работы вызначаецца зацікаўленасцю творчасцю У. Караткевіча. Адбываецца гэта таму, што ў сваiх творах пiсьменнiк закранаў такiя фiласофскiя праблемы, як праблема жыцця i смерцi, дабра i зла, адносiн бацькоў i дзяцей. Месца чалавека ў свеце, нашы адносіны да роднай зямлі, да яе прыроды – гэта агульначалавечыя пытанні, якія хвалявалі Уладзіміра Караткевіча заўсѐды. Кожны радок пісьменніка напоўнены любоўю да ―роднай старонкі‖, да чалавека. Гэтай ідэяй вечнай любові, вечнага кахання і жыцця прасякнута ўся творчасць мастака, асабліва паэзія.Сѐння творчасць У. Караткевіча набывае асаблівую актуальнасць і новае прачытанне.

Мэта даследавання: прааналізаваўшы паэтычныя творы У. Караткевіча, даць характарыстыку вобраза Радзімы, які супадае з абліччам каханай дзяўчыны.

Асноўныя задачы даследавання:

вывучыць тэарэтычны матэрыял па тэме;

даследаваць паэтычныя творы;

даказаць , што вобраз Радзімы для У.Караткевіча атаясамліваецца

звобразам каханай жанчыны;

зацікавіць грамадскасць паэзіяй У.Караткевіча.

Для вырашэння гэтых задач былі выкарыстаны наступныя метады даследавання: аналіз атрыманай інфармацыі з літаратурных крыніц, параўнанне, якасны аналіз вынікаў даследавання.

Гіпотэза: вобраз роднай старонкі, Радзімы ў паэзіі У. Караткевіча – гэта вобраз каханай жанчыны-радзімы.

Вынікі даследавання і іх абмеркаванне. Аналізуючы паэзію Караткевіча, усѐ больш пераконваешся, што такая бязмежная, усеабдымная любоў да роднай зямлі жывіла яго сэрца ўсѐ жыццѐ. Сѐння мы гаворым пра яго як пра Чалавека, улюбѐнага ў свой народ, ―мілую Бацькаўшчыну‖.

З даўніх часоў цікавіла чалавека такое паняцце, як каханне, таму што толькі гэта пачуццѐ здольна злучыць людзей у свеце, дапамагчы знайсці ім сваѐ месца на зямлі. Шылер меў рацыю, калі казаў, што ―любоў і голад кіруюць сусветам‖.

Любоў да бацькоўскай зямлі, мілай старонкі – вечнае, бясконцае пачуццѐ, якое перапаўняе сэрца лірычнага героя Уладзіміра Караткевіча. Любоў перарастае ў сапраўднае каханне да жанчыны-радзімы. Часцей за ўсѐ

960