3. Банктегі бухгалтерлік есептің шоттар жоспары. Аналитикалық және синтетикалық есеп.

Б. б.е. шот жоспары қ-қ есеп-к элементтерін топтауға ж/е оларды ақша қараж-ры түрінде ағымдық көрсетуге арналған. Банктегі б.е-ң шоттар жоспарында синтетикалық шоттар өтімділіктерінің азаю тәртібімен орналасқан. Банктегі б.е. шот жоспары 7 класстан тұрады.

І. Активтер (1000-1999)

ІІ. Міндеттемелер(2000-2999)

ІІІ. Меншік капитал(3000-3999)

ІV. Табыстар(4000-4999)

V.Шығыстар(5000-5999)

VI.Шартты және мүмкін болатын талаптар мен міндеттемелер(6000-6999)

VII.Банк балансына меморандум шоттары (7000-7999)

Алғашқы 3класс бух баланста көрсетіледі. 4 және 5 класс пайда және зиян есеп көрсетіледі. 6 класс шоты банктің шартты және мүмкін болатын талаптары мен міндеттемелері б/ша есеп беру кезінде пайд-ды. Бұл шоттар болашақ кезеңде пайда болуы және олар б/ша белгілі бір тәуекелділіктер алуы мүмкін талаптар мен міндеттемелердің есебін жұргізетін шоттар тобынан тұрады.(кепілдік беру). 7 класс шоттарын пайдалана отырып банктің операциялары тур. қосымша ақпараттар алуға болады. Бұл шоттарда банктің талаптары мен міндеттемелерінің өзгеруіне әсер етпейтін банк опер-р-ң есебі б/ша шоттар тобынан тұрады.

Банкте жүрг-н опер-рды бақылау б.е. шоттар көмегімен ж.а. Бұл б.е. объектілерін және банктік операцияларды ж.а. барысында оларда болған өзгерістерді жүйелеу және олардың ағымдық жағдайларын көрсетуге арналған. Шот б.е. объектілерін теңестіруге мүмкіндіктер беретін жіктеу белгісі.

Банктегі бух шоттар 2 бөл-ді: - баланстық шоттар(1-5 класс); - баланстан тыс шоттар(6-7 класс).

Барлық шоттардың онда есепке алынатын объектіге сәйкес келетін аты және топтық белгісі болады. Банктегі бух шоттар 4 саннан тұрады:

1-ші сан қай классқа жататындығын көрсетеді; 2- ші және 3-ші санадар шот тобын көр-ді; 4-ші шот тобын одан әрі бөлшектеу.

Б.бух есебінде пайд-н барлық шоттар мәліметтерді топтастыру көлемі б/ша 2 негізгі түрге бөлінеді: - Синтетикалық шот; - Аналитикалық.шот.

Синтетикалық шоттар банк қаражаттарын ж/е олардың қалыптасу көздерін жүргізілген есеп синт-қ есеп д.а. Ол тек қана ақшалай өлшем түрінде жүргізіледі. Банктің б.е-гі шоттар жоспарында көр-н шот-р-ң барлығы синт-қ шоттар д.а.

Банк қызметін жеке түрде басқару ж/е қадағалау жұмыстарын жүргізу үшін синт-қ есебін жүргізу жеткіліксіз б.т., яғни ақпараттар неғұрлым бөлшектеніп көрсетілуі қажет болады.

Осы мақсаттар үшін аналитикалық шоттар қолданылады.

Аналитикалық шоттар эк-қ мәні б/ша бірдей топтарға топтастырылған шоттарды әрі қарай бөлшектеп көрсетеді. Анал-қ шоттардағы есепті анал-қ есеп д.а. Онда өлшем бірліктердің барлық түрлері қолд-ды. Анал-қ есепті жүргізу арқылы мысалы, несие алған жеке және заңды тұлғалар б/ша мәліметтер пайд-ды және олардың есебі жеке-жеке жүргізіліп отырылады.

Банкте анал-қ шоттарды ашу және соған б/ты анал-қ есеп жүргізу банктің жүргізіп отырған есеп саясатына, депозиттік және несиелік саясатына б/ты б/ды.

4. Қолма қолсыз есеп айырысулардың мәні және оны жүзеге асыру тәртіптері. Қолма-қолсыз ақша арқылы есеп айырысу формалары.

Коммерц-қ банктердің дәстүрлі қызметтерінің бірі – қолма –қолсыз есеп айырысуларды ұйымдастыру және жүргізу.

ҚР-ғы төлемдер ж/е аударымдар туралы заңға сәйкес қолма-қолсыз ақша арқылы есеп айырысулар банктен ашылған шоттар арқылы жүргізіледі. Банктік шот клиенттердің АҚ-рын қабылдау ж/е аудару б/ша банк пен клиенттің арасындағы келісімшарттың қатынастарды көрсету әдісі. ҚР-нда барлық заңды тұлғалар Әділет Министрлігінен мемлекеттік тіркеуден өткеннен кейін 1 ай ішінде бір комм-қ банктен ағымдық шот ашуға міндетті.

ҚР-ғы төлемдер ж/е ақша аударымдары туралы заңға сәйкес есеп айырысуларды жүргізу үшін келесідей төлем құжаттары толтырылады:

1.Төлем тапсырмасы 2.Төлем талап тапсырмасы

3.Чек 4.Банктік карточкалар

5.Аккредитив 6.Инкассалық үкім

Қолма-қолсыз есеп айырысу келесідей шарттар сақталған кезде жүзеге асырылады:

Төлеушінің келісімінсіз оның шотынан АҚ-рын аударуға тыйым салынады (инкассалық үкімнен басқа);

Төлемдер төлеушінің ағымдық шотында АҚ-ры жеткілікті болған жағдайда ғана жүргізіледі;

Есеп айрысулар жүрг-н төлем құжат-р-ң айн-м тәртібі сақталуы қажет;

ҚР-ң заңдылықтарында н/е келісімшартта қарас-н жағдайда ұсынылған төлем құжатында көрс-н саланы төлеуден толық н/е жартылай бас тартуға төлеушінің құқығы бар. (төлем талап тапсырмасы);

Төлеушінің шотынан АҚ-ры аударылғаннан кейін ғана сол сала алушының шотына жазылады.

Қолма-қолсыз ақша арқылы есеп айырысу формалары:

Төлем тапсырмасымен есеп айырысу - бұл қазіргі кезде кеңінен қолданылатын есеп айырысу формасы.

1.Төлем тапсырмасы – ақшаны аударушының аталған тапсырмада көрсетілген ақша сомасын бенефициарға аудару туралы қызмет көрсетуші банкке берген тапсырмасы.

2. Төлем талап - тапсырмасы – бенефициардың төлеушіге оған қызмет көрсетуші банкке бағытталған., жөнелтілген өнім, атқарылған жұмыстар және көрсетілген қызмет құнын жіберілген есеп айырысу құжаттары негізінде төлеу талабы.

3. Инкассалық өкім – заң актілерінде көзделген жағдайда ақшаны жөнелтушінің келісімінсіз, оның банктік шотынан ақшаны алу үшін пайдаланылатын төлем құжаты.

4. Чек – бұл сек беруші мен алушы банк арасындағы шартқа негізделген, ішінде чек берушінің алушы банкке осы бұйрықта көрсетілген ақша сомасын чек ұстаушыға төлеуі туралы жазбаша бұйрығы бар төлем құжаты.

5. Аккредитив - бұл сатып алушының тапсырмасы б/ша сатып алушының банкісінің жабдықтаушының банкісіне аккредитивте көрсетілген құжаттарды жабдықтаушы бергеннен соң және аккредитивтің басқа да шарттарынорындаған жағдайда төлемді төлеуге берген шартты ақшалай міндеттемесі.

6.Банктік карточкалар клиенттер белгілі бір төлемдерді жүзеге асыра алады. Олар клиенттің өтінішімен коммер-қ банктерден ашылады. Банктік карточкалар арқылы банктік шоттардағы АҚ-рын банкоматтар арқылы қолма-қол ақша түрінде алуға болады.