2.4. Алынуға тиісті вексельдер есебі

Вексель (promissory note) – бұл талап ету бойынша немесе белгіленген мерзімде белгілі бір ақша сомасын сөзсіз төлеу міндеттемесі.Векселге қол қоятын және сол арқылы төлеуге міндеттенетін тұлға, вексел беруші болып аталады. Вексель бойынша төлем алатын тұлға ремитент болып аталады. Егер төлеу мерзімі бір жылдан аз мерзімді құраса, ремитент оны баланста, қысқа мерзімді активтер түрінде алған вексель ретінде көрсетуі тиіс, ал вексель беруші, өз кезегінде, оны, қысқа мерзімді міндеттемелер бөлімінде берілген вексель ретінде көрсетеді.

Мысалы, номиналы 1 млн. теңге 5 айдан кейін өтелетін, жылдық 8% ставка бойынша жоғарыда берілген вексель мынадай түрде есептеліп шығарылады:

1 млн.* 8/100* 5/12 = 35360 теңге – саудалық пайыз.

Өтейтін сома. Вексель бойынша пайыз төленетін жалпы сома өтеу сомасы болып аталады. Ол вексельдің номинал құнынан және ссудалық пайыздан қалыптасады. Біздің мысалымызда:

1 млн. теңге + 36360 теңге = 1 036 360 теңге

Пайызсыз вексель

Вексель есебі және есептік ставка.

Вексельді есепке алу – яғни, аванспен ссудалық пайыз алу. Есептік ставка шегерілетін ссудалық пайыз сомасын білдіреді (біздің мысалымыз бойынша 36 360 теңге).

Есепке алынған вексель бойынша төлемдер.

Егер тұлға вексельге қарызға ақша алатын болса, онда ол номинал құнына тең немесе вексель номиналы бойынша соманы алады. Егер алынған вексельдің есебі жүргізілетін болса, онда заемшы алатын сома, есепке алынған вексель бойынша төлем болып аталады және келесі түрде есептеліп шығарылады:

Төлем = өтеу сомасы = ссудалық пайыз = 1 млн. – 36 360 = 963 640 теңге.

Бухгалтерлік есепте вексельдермен жасалатын операциялар үшін 1280,2180 шоттарына аналитикалық шоттар ашуға болады: мысалы: 1281 «Қысқа мерзімді вексельдер» және 2181 «Ұзақ мерзімді вексельдер».

№	Операциялар мазмұны	Дебет	Кредит
1.	Вексель алу (номинал құны)	1211,2111	1210,2110
2.	Вексельді өтеу: • номиналға • ссудалық пайызға	1010,1030 1010,1030	1211,2111 6110
3.	Белгіленген мерзімде вексельді төлеуден бас тарту • номинал • ссудалық пайызға	1210,2110, Субшот Төлеуден бас тарту 1210,2110/ субшот төлеуден бас тарту	1211,2111 6110
	• оларды қарау кезінде	7340,7110, 1290	1210,2110 төлеуден бас тарту субшоты
4.	Векселдер есебі (банкке немесе өзге қаржы ұйымдарына векселдер сату) а) номинал = 200 мың теңге б) ссудалық пайыз = 12% мерзімі 90 күнге в) банктің есептік ставкасы 15% мерзімі 60 күнге = 2575 теңге	1030 7310	1211,2111 1030