Шайтан ялчысы

Йосыф бабай ханәсенә көннәрнең берендә мосафир бер хатын килде. Кырык яшьләрендә улган бу хатын, үзенең хәбәренә күрә, аслы "Ф..." шәһәреннән вә исеме дә Хәмидә улып, ерак бер җирдән кайтып килмәктә имеш.

Бу хатын Әсманың анасы улган Гайшә абыстайның белешләреннән вә якын дусларыннан идегене вә Әсманы да "Ф..." шәһәренә бер-ике айга кунакка алып китмәк өчен бонда тукталдыгыны бәян әйләде вә Йосыф бабайдан рөхсәт сорап, соңра үзе китереп тапшырмак улып сүз бирде. (...)

Унбиш көн соңында Хәмидәдән килмеш улган мәктүбтә Әсманың тир (тиф) илә хәстәләндеге хәбәр бирелде. Боны ишетеп Йосыф бабай бик рәхәтсез улды исә дә, нә әйтсен, бу көнгә кадәр үз гомерендә шәһәргә бармадыгыннан, тимер юл вә пароходларны күрмәдегеннән, йортта эш күп уллыгыннан, үзе Әсма янына китмәгә мөмкин дәгел иде. Барып та нә кыйлсын!..

Өч көн соңра килгән мәктүбтә хәстәлеге агыр вә бер атна соңында килгәнендә – бик агыр, ниһаять, өч көн соңра килгәнендә вафат улдыгы бәян иделенде. (...)

Теләнче кыз

Вокзалда поездның төн тарафында улган койрыгында гайне (нәкъ) почта арбасы тугырысында (бәрабәрендә) бер теләнче кыз улыныр иде. Ошбу мөслимә теләнче озын буйлы ләкин арык вә ак чырайлы (чәһрәле), кара күзле вә гүзәл кашлы, яше бәлки уннарда улыныр иде. Башына багламыш нәрсәсе йон шәл улып, ләкин сәламәт җирләренә нисбәтлә (караганда) ертык урыны күбрәк вә бу ертыклардан сачлары чыкып, тузылып, җил илә селкенеп торыр иде. Йон шәл идеге ялгыз бәгъзе кисәкләреннән аңлашылыныр иде. Өстендә кырык ямаулы, җитмеш ертыклы бер бишмәт улып, бу бишмәттән һич манигъсыз (тоткарсыз) җил бер тарафыннан икенче тарафына үтеп йөрер иде. Сул тарафында гәүдә буенча асылмыш бер капчык улып, ләкин капчыкта һичбер ертык вә тишек күрелмәс, бөтен иде.

Ай, бу капчык, вай, бу капчык!.. Сөйләдегемез кызга асылмага һич килешмәс иде. Ләкин нә чара ки, баш язисы (язмыш төшүе) буйлә имеш тә, асылмыш, боңа нә чара?!.

Дидегемез теләнче кызның аягында ташландык резинка калош улып, балтырлары (балдырлары) ачык улдыгыннан, өшеп кып-кызыл улмыш иде. Ике күзеннән яшьләре тамчылап торыр вә үзе дә бизгәк чирле кемсә мисалында дер-дер калтырар, тешләре дә берберенә шак-шак сугылыныр иде.

И гаҗәеп хикмәт! Җөмлә инсаннар, бер ата вә бер ана баласы улдыклары хәлдә (безнең ышануыбызга күрә), кыйсмәтләре пәк мөхтәлиф (алган өлешләре тигезсез), табигатьләре дә төрлечә, бәхетләре дә карарсыз мөтафавиттер (бик аерылып торадыр).

Бере нә кимәгә белмәдеге хәлдә, икенчесе кияр өчен һичнәрсә булмамактадыр. Бере бик төрле гыйззәт вә назларга мөстәгърәкъ (күмелгән), ул бере этләр кадәр улсын рәхәт күрмәмәктәдер. Бере салкын бураннарда, кар-ягмурларда, суыкларда туңып, ягмурларга чыланып, ризык эзләп йөрдегендә, ул беренең дөньяда буйлә кемсәләр улыначагы да хәтеренә килмәс.

Хәтере табылмак өчен бер яр вә харам дәгел хатынга асылташлар бүләк иделлеге хәлдә, адәмлек хакы өчен улсын, икенче беренә ун копеек улсын бирелмәс.

Башка теләнчеләр һәркемнең артыннан, гүя алачаклары бар кеби сорап йөрдекләрендә, бу кыз туктамыш урынында гүя җансыз нәрсә вә йә күләгә мисалында, һич тибрәнмәй вә кузгалмай торыр иде. Әгәр дә дикъкать иделенеп күрелсә иде, әлеге кызның теләнчелеккә үгрәнмәдеге вә яки теләнче улырга эстәмәдеге аңлашылыныр иде.