Структура выданьня

Фанэтычная рыса

Старабеларуская форма,

час фіксаваньня

Беларуская форма

XIX ст., аўтар

Сучасная беларуская форма

клясычны стандарт

афіцыйны стандарт

1

2

3

4

5

Захаваньне цьвёрда-сьці зычных перад е

сэнат, каля 1580

фэстъ, каля 1580

senat [сэ],

manifest [фэ],

К. Каліноўскі

пэнсія, А. Ельскі

сэнат

фэст

фэстываль

пэнсія

сенат,

але фэст,

але фестываль, пенсія

Перадаваньне сярэд-неэўрапейскага l

люнаты ^к, сярэдз. XVII ст. лaбири^нт [л'а], сярэдз. XVII ст.

ляўр(ы), А. Ельскі

люнатык

лябірынт

ляўры

лунацік лабірынт

лаўры

капалaнъ [л'а], пач. XVII ст. каппеллѧ [л'а], 1722

капэлян

капэля

капелан

капэла

klas(а) [л'а], А. Вярыга-Дарэўскі, А. Гурыновіч

кляса

клас

Перадаваньне арабскага л(ь)

корабеля 'крывая шабля' < горад Kerbela, 1621

Кербэля

Кербела

Захаваньне цьвёрда-сьці s, z перад і/у

сындикъ, 1576; сындыкъ, 1664 'адвакат'

сынодъ, 1563

визытовати, 1608

дыспозыцы(я) , 1664

сындыкат(ъ), А. Ельскі

synod [сы], Ф. Багушэвіч

dyspazycij(a) [зы],

А.Вярыга-Дарэўскі

сындыкат

сынод

візытаваць дыспазыцыя

cіндыкат

сінод

дыспазіцыя

Перадаваньне грэц-кага β

дьѧбл-, XV ст.; д'ѧбл-, 1596

барбар(ъ), 1597

дьябал(ъ), А. Ельскі

сымболь, К. Каганец

д'ябал

барбар

сымбаль

д 'ябал,

але варвар, сімвал

Перадаваньне грэц-кага θ

аритметыка, 1519

ωртокграθеѧ, пач. XVII ст.

арытмэтыка артаграфія

арыфметыка арфаграфія

Перадаваньне фран-цускага фарманта -eur

guwerner [нэ], В. Дунін-Марцінкевіч

гувэрнэр

гувернёр

Фанэтычная рыса

Зыходная

форма ⁱⁱ

Беларуская форма

Расейская форма

клясычны стандарт

афіцыйны стандарт

1

2

3

4

5

Захаваньне цьвёрдасьці зычных перад е

sensus

sensorium

сэнс

сэнсорны

сэнс,

але сенсорны

сенсорный

Wechsel

Wehrmacht

вэксаль

вэрмахт

вэксаль,

але вермахт

вексель

вермахт

Перадаваньне пачатковага ды інтэрвакальнага [й]

major

New York

маёр

Нью-Ёрк

маёр,

але Нью-Йорк

майор

Нью-Йорк

jesuitus

yenⁱⁱⁱ

Jena

езуіт

ена

Ена

езуіт,

але іена,

Іена (БелЭн)

иезуит,

иена, але [йэна] ^iv,

але Йена

рарауа

папая

папайя [йй]

папайя [йй]

1

2

3

4

5

Перадаваньне u

у складзе дыфтонгаў

Fauna

Faunus

фаўна

фаўн

фауна,

але фаўн

фауна,

але фавн

gauss

Gauss / Gauß

гаўс

Гаўс /Ґаўс

гаус (СІС)

Гаўс (БелЭн)

гаусс

Гаусс

1. Гаусс

Перадаваньне сярэднеэўрапейскага l

λαμπας /lampas

λαμπαδα /lampada

лямпа

лямпада

лямпа,

але лампада

лампа

лампада

la

la Scala

ля

"Ля Скаля"

ля,

але "Ла Скала"

ля,

але "Ла Скала"

-landia

Галяндыя

Фінляндыя

Галандыя, але Фінляндыя

Голландия, але Финляндия

folklor

фальклёр

фальклор

фольклор

Larousse

Лярус

Лярус і Ларус

Лярусс і Ларусс

Перадаваньне t

Τηλεμαχ / Telemachus

Αριστοτελ / Aristoteles

Тэлемах

Арыстотэль

Тэлемах, але Арыстоцель

Телемах

Арыстотель

tween-deck

tweed

tweed

тўіндэк

тўід

твіндэк (БелЭн), але цвіндэк (СБМ, СІС, РБС), цвід (РБС)

твиндек

твид

scarlattina

brigantino

шкарлятына брыгантына

шкарлятына, але брыганціна

скарлатина бригантина

sextina

сэкстына

секстына (СІС), але сексціна (СБМ)

секстина

1

2

3

4

5

Перадаваньне падвойных зычных у сярэдзіне слова ў межах аднае марфэмы

Marocco

Mecca

Марока

Мэка

Марока,

але Мекка

Марокко

Мекка

buggi

Brazzaville

багі

Бразавіль

БелЭн: бáгі, Бразавіль, але СБМ: бáггі, Браззавіль

багги

Браззавиль

Перадаваньне грэцкага β

Αραβ-

Αραβια

араб

Арабія

араб,

але Аравія

араб,

але Аравия

Βηθλεέμ/Bethlehem

Бэтлеем

батлейка

Віфлеем,

але батлейка

Вифлеем

Перадаваньне грэцкага θ

ορθω-

артапэд

артаграфія

артапед, але арфаграфія

ортопед, але орфография

Перадаваньне грэцкага спалучэньня ευ

Ευριπριδης/Euripides

Ευρωπη/Europa

Эўрыпід

Эўропа

Еўрыпід і Эўрыпід, але толькі Еўропа

Еврипид і Эврипид, але толькі Европа

ευκαριο-/eukaryo-

ευφονια/euphonia

ευφορια/euphoria

эўкарыёт

эўфанія

эўфарыя

эўкарыёт,

эўфанія,

але СІС: эўфарыя й эйфарыя,

але СБМ: толькі эйфарыя

эукариот,

але эвфония,

але эвфория й эйфория

λευκ-/leuc-

ляўконія

леўкацыт

ляўконія,

але лейкацыт

левкой,

але лейкоцит

Перадаваньне нямецкага спалучэньня еі [аi]

Heidelberg

Гайдэльбэрг/ Гайдэльбэрґ

Гейдэльберг (БелСЭ 10, карта ФРГ), але Гайдэльберг (БелЭн 5:178)

Гейдельберг

Meiningen

Майнінген/

Майнінґен

Мейнінген (БелСЭ 3, карта ГДР), але Майнінген (БелЭн 5:178)

Мейнинген

Перадаваньне нямецкіх фарманта -haus-

і спалучэньня -chh-

Packhaus

Bauhaus

Mauthausen

Münchhausen

Buchhalter

пакгаўз

Баўгаўз

Маўтгаўзэн Мюнхгаўзэн

бухгальтар

пакгауз,

Баўгауз, але Маўтгаўзен, але Мюнхаўзенⁱ,

але бухгалтар

пакгауз,

але Баухауз, Маутхаузен, Мюнхгаузен і Мюнхаузен, але бухгалтер

Перадаваньне францускага спалучэныія аі [ε]

necessaire

millionaire

mousquetaire

solitaire

volontaire

нэсэсэр

мільянэ́р

мушкетэ́р

салітэ́р

валянтэ́р

нэсэсэр (СІС) або несэсэр (РБС),

але мільянер,

але мушкецёр,

саліцёр,

валанцёр

несессер

миллионер,

але мушкетёр,

солитёр,

волонтёр

éclair

funiculaire

эклер

фунікулер

эклер,

але фунікулёр

эклер,

але фуникулёр

1

2

3

4

5

Перадаваньне гішпанскага ñ

dueña

doña

M

дуэньня

доньня

СІС: дуэння,

але донья

дуэнья

донья

Перадаваньне ангельскага [æ]

Nash

Nashville

Нэш

Нэшвіл

Нэш,

але Нашвіл

Нэш,

але Нашвилл {і Нэшвилл}^і

Перадаваньне ангельскага [w]

show

cowboy

шоў

каўбой

шоу,

але каўбой

шоу,

але ковбой

twist

swing

тўіст

сўінг

твіст,

БелЭн: свінг (муз.), СІС: свінг (спарт., экан.), але суінг (муз.)

твист

свинг

Watson

Ўотсан/Уотсан

Уотсан (БелЭн)

Ватсон і Уатсон і Уотсон

Перадаваньне ангельскага [h]

Hudson

Гадсан

СБМ: Гудзон

БелЭн: Гудзон і Хадсан

Гудзон і Хадсон

Henry

Гэнры

Генры й Хенры

Генри й Хенри

{і Гэнри й Хэнри}

Ohio

Агаё

Агайо

Огайо

Ровень

Апісаньне

Афармленьне

Нумарацыя

Кегель

1 – артаграма

асноўнае правіла

скразная; арабскімі лічбамі; тоўстым шрыфтам

10

2 – заўвага

выняткі з правіла, асаблівасьці ўжываньня, параўнаньне напісаньняў

у межах артаграмы; вялікімі літарамі кірылічнага альфабэту; у разрадку

9,5

3 – зноска

камэнтары, часта неправапіснага характару (артаэпічныя, этымалягічныя ды інш.); адсылкі да іншых артаграмаў

скразная; арабскімі лічбамі; верхнім індэксам

9

Літара

Назоў літары

Літара

Назоў літары

А а

а

О о

о

Б б

бэ

П п

пэ

В в

вэ

Р р

эр

Г г

гэ

С с

эс

( Ґ ґ )^*

ґе

Т т

тэ

Д д

дэ

У у

у (складовае)

( Дж дж )^**

(джэ)

Ў ў

у нескладовае

( Дз дз )^**

(дзэ)

Ф ф

эф

Е е

е

Х х

ха

Ё ё

ё

Ц ц

цэ

Ж ж

жэ

Ч ч

чэ

З з

зэ

Ш ш

ша

І і

і (складовае)

Ы ы

ы

Й й

і нескладовае

Ь ь

мяккі знак

К к

ка

Э э

э

Л л

эл

Ю ю

ю

М м

эм

Я я

я

Н н

эн