- •Автордан
- •Фонетика
- •1 Нче бирем. Сњздђге сузык авазларга тулы характеристика бирегез.
- •2 Нче бирем. Сњздђге тартык авазларга тулы характеристика бирегез.
- •9 Нчы бирем. Яћгырау (саћгырау) тартыклардан гына, яћгырау џђм саћгырау тартыклардан торган кеше исемнђрен љч баганага аерып языгыз.
- •10 Нчы бирем. Сњз басымы беренче (икенче, љченче, дњртенче) иќеклђргђ тљшкђн сњзлђрне баганалап язып алыгыз.
- •Сузык авазларга тулы характериститка бирү таблицасы
- •2. Берничђ иќекле сњзлђргђ фонетик анализ ясау њрнђклђре.
- •2.1. Ђйтелеше белђн язылышы туры килгђн сњзлђргђ фонетик анализ ясау њрнђге.
- •2.2. Ђйтелеше белђн язылышы туры килмђгђн сњзлђргђ фонетик анализ ясау њрнђге.
- •Сњзлђргђ тулы фонетик анализ ясау њрнђклђре
- •1. Бер иќекле сњзлђргђ фонетик анализ ясау њрнђге.
- •2.4. “Г” хђрефе ике авазга ([гъ], [г] авазларына) билге булып йљри.
- •2.5. “Я” хђрефе нечкђ сњзлђрдђ [йђ], калын сњзлђрдђ [йа] булып укыла.
- •2.5. “Ю” хђрефе калын сњзлђрдђ [йу], нечкђ сњзлђрдђ [йњ] булып укыла.
- •2.6. “Е” хђрефе калын сњздђге иќек башында [йы], нечкђ сњзнећ иќек башында [йэ]; иќек уртасында џђм азагында [э] авазы булып укыла.
- •2.7. “У” хђрефе [у], [w] авазларына билге булып йљри.
- •2.8. “Њ” хђрефе [њ], [w] авазларына билге булып йљри.
- •2.11. Сњз уртасындагы “э” хђрефе бугаз тартыгын (џђмзђне) белдерђ.
- •2.12. Аеру билгесе (ь, ъ) булган сњзлђргђ фонетик анализ ясау њрнђге
- •2.13. Сњз уртасындагы иќек башында “и” хђрефе язылган сњзлђргђ фонетик анализ ясау.
- •2.14. Тартыклар ассимиляциясе књзђтелгђн сњзлђргђ фонетик анализ ясау њрнђклђре. [н] авазыныћ [м] авазы белђн чиратлашуы.
- •2.15. Тел арты џђм кече тел ассимиляциясе.
- •2.16. Борын ассимиляциясе.
- •2.17. [Л] авазыныћ [н] авазы белђн чиратлашуы.
- •2.18. [З] авазыныћ саћгыраулашуы
- •2.19. [З] авазыныћ [ч] авазы белђн чиратлашуы.
- •2.20. “В” хђрефе 3 авазга ([в], [w], [ф]) билге булып йљри.
- •2.21. Яћгыраулыкта – саћгыраулыкта охшашлану.
- •2.22. [Д] авазыныћ [т] авазы белђн чиратлашуы.
- •3. Парлы сњзлђргђ фонетик анализ ясау њрнђге
- •4. Кушма сњзлђргђ фонетик анализ ясау њрнђге
- •5. Алмашлыкларга фонетик анализ ясау њрнђге
- •6. Теркђгечлђргђ фонетик анализ ясау њрнђге
- •7. Рђвешлђргђ фонетик анализ ясау њрнђге
- •8. Затланышлы фигыльлђргђ фонетик анализа ясау њрнђге Боерык фигыль
- •Хикђя фигыль
- •Шарт фигыль
- •9. Затланышсыз фигыльлђргђ фонетик анализ ясау њрнђге Сыйфат фигыль
- •Хђл фигыль
- •Инфинитив
- •Исем фигыль
- •10. Ымлыкларга фонетик анализ ясау њрнђге
- •11. Бђйлеклђргђ џђм бђйлек сњзлђргђ фонетик анализ ясау њрнђге
- •12. Модаль сњз тљркемнђренђ фонетик анализ ясау њрнђклђре
- •Хђбђрлек сњз
- •Модаль сњз
Хикђя фигыль
Язасыћ – сњздђ 3 иќек бар: я-за-сыћ; хђрефлђр: я, з, а, с, ы, ћ; авазлар: [й], [а], [з], [а], [с], [ы], [ћ]; сњздђ 6 хђреф, 7 аваз; õðåô ñàíû áåëí àâàç ñàíû òóðû êèëми; [а], [ы] – калын сузыклар; сœзне йтелешенд сузыклар гармониясе саклана; [й], [ћ] – парсыз яћгырау тартыклар, [з] – парлы яћгырау тартык, [с] – парлы саћгырау тартык; сœзне язылышы йтелешен туры килђ; басым икенче иќеккђ тљшђ [йазасыћ].
Язмыйсыћ – сњздђ 3 иќек бар: яз-мый-сыћ; хђрефлђр: я, з, м, ы, й, с, ы, ћ; авазлар: [й], [а], [з], [м], [ы], [й], [с], [ы], [ћ]; сњздђ 8 хђреф, 9 аваз; õðåô ñàíû áåëí àâàç ñàíû òóðû êèëми; [а], [ы] – калын сузыклар; сœзне йтелешенд сузыклар гармониясе саклана; [й], [м], [ћ] – парсыз яћгырау тартыклар, [з] – парлы яћгырау тартык, [с] – парлы саћгырау тартык; сœзне язылышы йтелешен туры килђ; басым беренче иќеккђ тљшђ [йазмыйсыћ].
Књрђсећ – сњздђ 3 иќек бар: књ-рђ-сећ; хђрефлђр: к, њ, р, ђ, с, е, ћ; авазлар: [к], [њ], [р], [ђ], [с], [э], [ћ]; сњздђ 7 хђреф, 7 аваз; õðåô ñàíû áåëí àâàç ñàíû òóðû êèëђ; [њ], [ђ], [э] – нечкђ сузыклар; сœзне йтелешенд сузыклар гармониясе саклана; [к], [с] – парлы саћгырау тартыклар, [р], [ћ] – парсыз яћгырау тартыклар; сœзне язылышы йтелешен туры килђ; басым икенче иќеккђ тљшђ [књрђсэћ].
Књрмисећ – сњздђ 3 иќек бар: књр-ми-сећ; хђрефлђр: к, њ, р, м, и, с, е, ћ; авазлар: [к], [њ], [р], [м], [и], [с], [э], [ћ]; сњздђ 8 хђреф, 8 аваз; õðåô ñàíû áåëí àâàç ñàíû òóðû êèëђ; [њ], [и], [э] – нечкђ сузыклар; сœзне йтелешенд сузыклар гармониясе саклана; [к], [с] – парлы саћгырау тартыклар, [р], [м], [ћ] – парсыз яћгырау тартыклар; сœзне язылышы йтелешен туры килђ; басым беренче иќеккђ тљшђ [књрмисэћ].
Барасыз – сњздђ 3 иќек бар: ба-ра-сыз; хђрефлђр: б, а, р, а, с, ы, з; авазлар: [б], [а], [р], [а], [с], [ы], [с]; сњздђ 7 хђреф, 7 аваз; õðåô ñàíû áåëí àâàç ñàíû òóðû êèëђ; [а], [ы] – калын сузыклар; сœзне йтелешенд сузыклар гармониясе саклана; [б] – парлы яћгырау тартык, [р] – парсыз яћгырау тартык, [с] – парлы саћгырау тартык; сœзне язылышы йтелешен туры килми; басым икенче иќеккђ тљшђ [барасыс].
Бармыйсыз – сњздђ 3 иќек бар: бар-мый-сыз; хђрефлђр: б, а, р, м, ы, й, с, ы, з; авазлар: [б], [а], [р], [м], [ы], [й], [с], [ы], [с]; сњздђ 9 хђреф, 9 аваз; õðåô ñàíû áåëí àâàç ñàíû òóðû êèëђ; [а], [ы] – калын сузыклар; сœзне йтелешенд сузыклар гармониясе саклана; [б] – парлы яћгырау тартык, [р], [м], [й] – парсыз яћгырау тартыклар, [с] – парлы саћгырау тартык; сœзне язылышы йтелешен туры килми; басым беренче иќеккђ тљшђ [бармыйсыс].
Килђсезме – сњздђ 4 иќек бар: ки-лђ-сез-ме; хђрефлђр: к, и, л, ђ, с, е, з, м, е; авазлар: [к], [и], [л], [ђ], [с], [э], [з], [м], [э]; сњздђ 9 хђреф, 9 аваз; õðåô ñàíû áåëí àâàç ñàíû òóðû êèëђ; [и], [ђ], [э] – нечкђ сузыклар; сœзне йтелешенд сузыклар гармониясе саклана; [к], [с] – парлы саћгырау тартыклар, [л], [м] – парсыз яћгырау тартыклар, [з] – парлы яћгырау тартык; сœзне язылышы йтелешен туры килђ; басым икенче иќеккђ тљшђ [килђсэзмэ].
Килмисездер – сњздђ 4 иќек бар: кил-ми-сез-дер; хђрефлђр: к, и, л, м, и, с, е, з, д, е, р; авазлар: [к], [и], [л], [м], [и], [с], [э], [з], [д], [э], [р]; сњздђ 11 хђреф, 11 аваз; õðåô ñàíû áåëí àâàç ñàíû òóðû êèëђ; [и], [э] – нечкђ сузыклар; сœзне йтелешенд сузыклар гармониясе саклана; [к], [с] – парлы саћгырау тартыклар, [л], [м] – парсыз яћгырау тартыклар, [з], [д] – парлы яћгырау тартыклар; сœзне язылышы йтелешен туры килми; басым беренче иќеккђ тљшђ [килмисэздэр].
Килђдер – сњздђ 3 иќек бар: ки-лђ-дер; хђрефлђр: к, и, л, ђ, д, е, р; авазлар [к], [и], [л], [ђ], [д], [э], [р]; сњздђ 7 хђреф, 7 аваз; хђреф саны белђн аваз саны туры килђ; [и], [ђ], [э] –нечкђ сузыклар; сњзнећ ђйтелешендђ сузыклар гармониясе саклана; [к] – парлы саћгырау тартык, [л], [р] – парсыз яћгырау тартыклар, [д] – парлы яћгырау тартык; сњзнећ язылышы ђйтелешенђ туры килми; басым икенче иќеккђ тљшђ [килсэн].
Карадыгыз – сњздђ 4 иќек бар: ка-ра-ды-гыз; хђрефлђр: к, а, р, а, д, ы, г, ы, з; авазлар: [къ] , [а], [р], [а], [д], [ы], [гъ], [ы], [с]; сњздђ 9 хђреф, 9 аваз; хђреф саны белђн аваз саны туры килђ; [а], [ы] – калын сузыклар; сњзнећ ђйтелешендђ сузыклар гармониясе саклана; [къ], [с] – парлы саћгырау тартыклар, [р] – парсыз яћгырау тартык, [д], [гъ] – парлы яћгырау тартыклар; сњзнећ язылышы ђйтелешенђ туры килми; басым соћгы иќеккђ тљшђ [къарадыгъыс].
Карамадыгыз – сњздђ 5 иќек бар: ка-ра-ма-ды-гыз; хђрефлђр: к, а, р, а, м, а, д, ы, г, ы, з; авазлар: [къ] , [а], [р], [а], [м], [а], [д], [ы], [гъ], [ы], [с]; сњздђ 11 хђреф, 11 аваз; хђреф саны белђн аваз саны туры килђ; [а], [ы] – калын сузыклар; сњзнећ ђйтелешендђ сузыклар гармониясе саклана; [къ], [с] – парлы саћгырау тартыклар, [р], [м] – парсыз яћгырау тартык, [д], [гъ] – парлы яћгырау тартыклар; сњзнећ язылышы ђйтелешенђ туры килми; басым икенче иќеккђ тљшђ [къарамадыгъыс].
Карадыгызмы – сњздђ 5 иќек бар: ка-ра-ды-гыз-мы; хђрефлђр: к, а, р, а, д, ы, г, ы, з; м, ы авазлар: [къ] , [а], [р], [а], [д], [ы], [гъ], [ы], [з]; [м], [ы] сњздђ 11 хђреф, 11 аваз; хђреф саны белђн аваз саны туры килђ; [а], [ы] – калын сузыклар; сњзнећ ђйтелешендђ сузыклар гармониясе саклана; [къ] – парлы саћгырау тартыклар, [р], [м] – парсыз яћгырау тартык, [д], [гъ], [з] – парлы яћгырау тартыклар; сњзнећ язылышы ђйтелешенђ туры килђ; басым дњртенче иќеккђ тљшђ [къарадыгъызмы].
Караганмын – сњздђ 4 иќек бар: ка-ра-ган-мын; хђрефлђр: к, а, р, а, г, а, н, м, ы, н; авазлар: [къ], [а], [р], [а], [гъ], [а], [м], [м], [ы], [н]; сњздђ 10 хђреф, 10 аваз; õðåô ñàíû áåëí àâàç ñàíû òóðû êèëђ; [а], [ы] – калын сузыклар; сœзне йтелешенд сузыклар гармониясе саклана; [къ] – парлы саћгырау тартык, [р], [м], [н] – парсыз яћгырау тартыклар, [гъ] – парлы яћгырау тартык; сœзне язылышы йтелешен туры килми; басым љченче иќеккђ тљшђ [къарагъаммын].
Карамаганмын – сњздђ 5 иќек бар: ка-ра-ма-ган-мын; хђрефлђр: к, а, р, а, м, а, г, а, н, м, ы, н; авазлар: [къ], [а], [р], [а], [м], [а], [гъ], [а], [м], [м], [ы], [н]; сњздђ 12 хђреф, 12 аваз; õðåô ñàíû áåëí àâàç ñàíû òóðû êèëђ; [а], [ы] – калын сузыклар; сœзне йтелешенд сузыклар гармониясе саклана; [къ] – парлы саћгырау тартык, [р], [м], [н] – парсыз яћгырау тартыклар, [гъ] – парлы яћгырау тартык; сœзне язылышы йтелешен туры килми; басым икенче иќеккђ тљшђ [къарамагъаммын].
Килгђнмен – сњздђ 3 иќек бар: кил-гђн-мен; хђрефлђр: к, и, л, г, ђ, н, м, е, н; авазлар: [к], [и], [л], [г], [ђ], [м], [м], [э], [н]; сњздђ 9 хђреф, 9 аваз; õðåô ñàíû áåëí àâàç ñàíû òóðû êèëђ; [и], [ђ], [э] – нечкђ сузыклар; сœзне йтелешенд сузыклар гармониясе саклана; [к] – парлы саћгырау тартык, [л], [м], [н] – парсыз яћгырау тартыклар, [г] – парлы яћгырау тартык; сœзне язылышы йтелешен туры килми; басым икенче иќеккђ тљшђ [килгђммэн].
Килмђгђнмен – сњздђ 4 иќек бар: кил-мђ-гђн-мен; хђрефлђр: к, и, л, м, ђ, г, ђ, н, м, е, н; авазлар: [к], [и], [л], [м], [ђ], [г], [ђ], [м], [м], [э], [н]; сњздђ 11 хђреф, 11 аваз; õðåô ñàíû áåëí àâàç ñàíû òóðû êèëђ; [и], [ђ], [э] – нечкђ сузыклар; сœзне йтелешенд сузыклар гармониясе саклана; [к] – парлы саћгырау тартык, [л], [м], [н] – парсыз яћгырау тартыклар, [г] – парлы яћгырау тартык; сœзне язылышы йтелешен туры килми; басым беренче иќеккђ тљшђ [килмђгђммэн].
Кайтканбыз – сњздђ 3 иќек бар: кайт-кан-быз; хђрефлђр: к, а, й, т, к, а, н, б, ы, з; авазлар: [къ], [а], [й], [т], [къ], [а], [м], [б], [ы], [с]; сњздђ 10 хђреф, 10 аваз; õðåô ñàíû áåëí àâàç ñàíû òóðû êèëђ; [а], [ы] – калын сузыклар; сœзне йтелешенд сузыклар гармониясе саклана; [къ], [т], [с] – парлы саћгырау тартыклар, [й], [м] – парсыз яћгырау тартыклар, [б] – парлы яћгырау тартык; сœзне язылышы йтелешен туры килми; басым икенче иќеккђ тљшђ [къайткъамбыс].
Кайтмаганбыз – сњздђ 4 иќек бар: кайт-ма-ган-быз; хђрефлђр: к, а, й, т, м, а, г, а, н, б, ы, з; авазлар: [къ], [а], [й], [т], [м], [а], [гъ], [а], [м], [б], [ы], [с]; сњздђ 12 хђреф, 12 аваз; õðåô ñàíû áåëí àâàç ñàíû òóðû êèëђ; [а], [ы] – калын сузыклар; сœзне йтелешенд сузыклар гармониясе саклана; [къ], [т], [с] – парлы саћгырау тартыклар, [й], [м] – парсыз яћгырау тартыклар, [гъ], [б] – парлы яћгырау тартык; сœзне язылышы йтелешен туры килми; басым беренче иќеккђ тљшђ [къайтмагъамбыс].
Киткђнбез – сњздђ 3 иќек бар: кит-кђн-без; хђрефлђр: к, и, т, к, ђ, н, б, е, з; авазлар: [к], [и], [т], [к], [ђ], [м], [б], [э], [с]; сњздђ 9 хђреф, 9 аваз; õðåô ñàíû áåëí àâàç ñàíû òóðû êèëђ; [и], [ђ], [э] – нечкђ сузыклар; сœзне йтелешенд сузыклар гармониясе саклана; [к], [т], [с] – парлы саћгырау тартыклар, [м] – парсыз яћгырау тартык, [б] – парлы яћгырау тартык; сœзне язылышы йтелешен туры килми; басым икенче иќеккђ тљшђ [киткђмбэс].
Китмђгђнбез – сњздђ 4 иќек бар: кит-мђ-гђн-без; хђрефлђр: к, и, т, м, ђ, г, ђ, н, б, е, з; авазлар: [к], [и], [т], [м], [ђ], [г], [ђ], [м], [б], [э], [с]; сњздђ 9 хђреф, 9 аваз; õðåô ñàíû áåëí àâàç ñàíû òóðû êèëђ; [и], [ђ], [э] – нечкђ сузыклар; сœзне йтелешенд сузыклар гармониясе саклана; [к], [т], [с] – парлы саћгырау тартыклар, [м] – парсыз яћгырау тартык, [б] – парлы яћгырау тартык; сœзне язылышы йтелешен туры килми; басым беренче иќеккђ тљшђ [китмђгђмбэс].
Баргансыз – сњздђ 3 иќек бар: бар-ган-сыз; хђрефлђр: б, а, р, г, а, н, с, ы, з; авазлар: [б], [а], [р], [гъ], [а], [н], [с], [ы], [с]; сњздђ 9 хђреф, 9 аваз; õðåô ñàíû áåëí àâàç ñàíû òóðû êèëђ; [а], [ы] – калын сузыклар; сœзне йтелешенд сузыклар гармониясе саклана; [б], [гъ] – парлы яћгырау тартыклар, [р], [н] – парсыз яћгырау тартыклар, [с] – парлы саћгырау тартык; сœзне язылышы йтелешен туры килми; басым икенче иќеккђ тљшђ [баргъансыс].
Бармагансыз – сњздђ 4 иќек бар: бар-ма-ган-сыз; хђрефлђр: б, а, р, м, а, г, а, н, с, ы, з; авазлар: [б], [а], [р], [м], [а], [гъ], [а], [н], [с], [ы], [с]; сњздђ 11 хђреф, 11 аваз; õðåô ñàíû áåëí àâàç ñàíû òóðû êèëђ; [а], [ы] – калын сузыклар; сœзне йтелешенд сузыклар гармониясе саклана; [б], [гъ] – парлы яћгырау тартыклар, [р], [м], [н] – парсыз яћгырау тартыклар, [с] – парлы саћгырау тартык; сœзне язылышы йтелешен туры килми; басым беренче иќеккђ тљшђ [бармагъансыс].
Яшђгђнсез – сњздђ 4 иќек бар: я-шђ-гђн-сез; хђрефлђр: я, ш, ђ, г, ђ, н, с, е, з; авазлар: [й], [ђ], [ш], [ђ], [г], [ђ], [н], [с], [э], [с]; сњздђ 9 хђреф, 10 аваз; õðåô ñàíû áåëí àâàç ñàíû òóðû êèëìи; [ђ], [э] – нечкђ сузыклар; сœзне йтелешенд сузыклар гармониясе саклана; [й], [н] – парсыз яћгырау тартыклар, [ш], [с] – парлы саћгырау тартыклар, [г] – парлы яћгырау тартык; сœзне язылышы йтелешен туры килми; басым љченче иќеккђ тљшђ [йђшђгђнсэс].
Яшђмђгђнсез – сњздђ 5 иќек бар: я-шђ-мђ-гђн-сез; хђрефлђр: я, ш, ђ, м, ђ, г, ђ, н, с, е, з; авазлар: [й], [ђ], [ш], [ђ], [м], [ђ], [г], [ђ], [н], [с], [э], [с]; сњздђ 11 хђреф, 12 аваз; õðåô ñàíû áåëí àâàç ñàíû òóðû êèëìи; [ђ], [э] – нечкђ сузыклар; сœзне йтелешенд сузыклар гармониясе саклана; [й], [м], [н] – парсыз яћгырау тартыклар, [ш], [с] – парлы саћгырау тартыклар, [г] – парлы яћгырау тартык; сœзне язылышы йтелешен туры килми; басым икенче иќеккђ тљшђ [йђшђмђгђнсэс].
Салырмын – сњздђ 3 иќек бар: са-лыр-мын; хђрефлђр: с, а, л, ы, р, м, ы, н; авазлар: [с], [а], [л], [ы], [р], [м], [ы], [н]; сњздђ 8 хђреф, 8 аваз; õðåô ñàíû áåëí àâàç ñàíû òóðû êèëђ; [а], [ы] – калын сузыклар; сœзне йтелешенд сузыклар гармониясе саклана; [с] – парлы саћгырау тартык, [л], [р], [м], [н] – парсыз яћгырау тартыклар; сœзне язылышы йтелешен туры килђ; басым икенче иќеккђ тљшђ [салырмын].
Салмамын – сњздђ 3 иќек бар: сал-ма-мын; хђрефлђр: с, а, л, м, а, м, ы, н; авазлар: [с], [а], [л], [м], [а], [м], [ы], [н]; сњздђ 8 хђреф, 8 аваз; õðåô ñàíû áåëí àâàç ñàíû òóðû êèëђ; [а], [ы] – калын сузыклар; сœзне йтелешенд сузыклар гармониясе саклана; [с] – парлы саћгырау тартык, [л], [м], [н] – парсыз яћгырау тартыклар; сœзне язылышы йтелешен туры килђ; басым беренче иќеккђ тљшђ [салмамын].
Керермен – сњздђ 3 иќек бар: ке-рер-мен; хђрефлђр: к, е, р, е, р м, е, н; авазлар: [к], [э], [р], [э], [р], [м], [э], [н]; сњздђ 8 хђреф, 8 аваз; õðåô ñàíû áåëí àâàç ñàíû òóðû êèëђ; [э] – нечкђ сузык; сœзне йтелешенд сузыклар гармониясе саклана; [к] – парлы саћгырау тартык, [р], [м], [н] – парсыз яћгырау тартыклар; сœзне язылышы йтелешен туры килђ; басым икенче иќеккђ тљшђ [кэрэрмэн].
Кермђмен – сњздђ 3 иќек бар: кер-мђ-мен; хђрефлђр: к, е, р, м, ђ, м, е, н; авазлар: [к], [э], [р], [м], [ђ], [м], [э], [н]; сњздђ 8 хђреф, 8 аваз; õðåô ñàíû áåëí àâàç ñàíû òóðû êèëђ; [э], [ђ] – нечкђ сузыклар; сœзне йтелешенд сузыклар гармониясе саклана; [к] – парлы саћгырау тартык, [р], [м], [н] – парсыз яћгырау тартыклар; сœзне язылышы йтелешен туры килђ; басым беренче иќеккђ тљшђ [кэрмђмэн].
Керђчђкмен – сњздђ 4 иќек бар: ке-рђ-чђк-мен; хђрефлђр: к, е, р, ђ, ч, ђ, к, м, е, н; авазлар: [к], [э], [р], [ђ], [ч], [ђ], [к], [м], [э], [н]; сњздђ 10 хђреф, 10 аваз; хђреф саны белђн аваз саны туры килђ; [э], [ђ] – нечкђ сузыклар; сњзнећ ђйтелешендђ сузыклар гармониясе саклана; [к], [ч] – парлы саћгырау тартыклар, [р], [м], [н] – парсыз яћгырау тартыклар; сњзнећ язылышы ђйтелешенђ туры килми; басым љченче иќеккђ тљшђ [кэрђчђкмэн].
Кермђячђкмен – сњздђ 5 иќек бар: кер-мђ-я-чђк-мен; хђрефлђр: к, е, р, м, ђ, я, ч, ђ, к, м, е, н; авазлар: [к], [э], [р], [м], [ђ], [й], [ђ], [ч], [ђ], [к], [м], [э], [н]; сњздђ 12 хђреф, 13 аваз; хђреф саны белђн аваз саны туры килми; [э], [ђ] – нечкђ сузыклар; сњзнећ ђйтелешендђ сузыклар гармониясе саклана; [к], [ч] – парлы саћгырау тартыклар, [р], [м], [й], [н] – парсыз яћгырау тартыклар; сњзнећ язылышы ђйтелешенђ туры килми; басым беренче иќеккђ тљшђ [кэрмђйђчђкмэн].
Язарбыз – сњздђ 3 иќек бар: я-зар-быз; хђрефлђр: я, з, а, р, б, ы, з; авазлар: [й], [а], [з], [а], [р], [б], [ы], [с]; сњздђ 7 хђреф, 8 аваз; õðåô ñàíû áåëí àâàç ñàíû òóðû êèëми; [а], [ы] – калын сузыклар; сœзне йтелешенд сузыклар гармониясе саклана; [й], [р] – парсыз яћгырау тартыклар, [з], [б] – парлы яћгырау тартыклар, [с] – парлы саћгырау тартык, сœзне язылышы йтелешен туры килми; басым икенче иќеккђ тљшђ [йазарбыс].
Язмабыз – сњздђ 3 иќек бар: яз-ма-быз; хђрефлђр: я, з, м, а, б, ы, з; авазлар: [й], [а], [з], [м], [а], [б] [ы], [с]; сњздђ 7 хђреф, 8 аваз; õðåô ñàíû áåëí àâàç ñàíû òóðû êèëми; [а], [ы] – калын сузыклар; сœзне йтелешенд сузыклар гармониясе саклана; [й], [м] – парсыз яћгырау тартыклар, [з], [б] – парлы яћгырау тартыклар, [с] – парлы саћгырау тартык; сœзне язылышы йтелешен туры килми; басым беренче иќеккђ тљшђ [йазмабыс].
Киярбез – сњздђ 3 иќек бар: ки-яр-без; хђрефлђр: к, и, я, р, б, е, з; авазлар: [к], [и], [й], [ђ], [р], [б], [э], [с]; сњздђ 7 хђреф, 8 аваз; õðåô ñàíû áåëí àâàç ñàíû òóðû êèëми; [и], [ђ], [э] – нечкђ сузыклар; сœзне йтелешенд сузыклар гармониясе саклана; [к], [с] – парлы саћгырау тартыклар, [й], [р] – парсыз яћгырау тартыклар, [б] – парлы яћгырау тартык; сœзне язылышы йтелешен туры килми; басым икенче иќеккђ тљшђ [кийђрбэс].
Кимђбез – сњздђ 3 иќек бар: ки-мђ-без; хђрефлђр: к, и, м, ђ, б, е, з; авазлар: [к], [и], [м], [ђ], [б], [э], [с]; сњздђ 7 хђреф, 7 аваз; õðåô ñàíû áåëí àâàç ñàíû òóðû êèëђ; [и], [ђ], [э] – нечкђ сузыклар; сœзне йтелешенд сузыклар гармониясе саклана; [к], [с] – парлы саћгырау тартыклар, [м] – парсыз яћгырау тартык, [б] – парлы яћгырау тартык; сœзне язылышы йтелешен туры килми; басым беренче иќеккђ тљшђ [кимђбэс].
