- •Автордан
- •Фонетика
- •1 Нче бирем. Сњздђге сузык авазларга тулы характеристика бирегез.
- •2 Нче бирем. Сњздђге тартык авазларга тулы характеристика бирегез.
- •9 Нчы бирем. Яћгырау (саћгырау) тартыклардан гына, яћгырау џђм саћгырау тартыклардан торган кеше исемнђрен љч баганага аерып языгыз.
- •10 Нчы бирем. Сњз басымы беренче (икенче, љченче, дњртенче) иќеклђргђ тљшкђн сњзлђрне баганалап язып алыгыз.
- •Сузык авазларга тулы характериститка бирү таблицасы
- •2. Берничђ иќекле сњзлђргђ фонетик анализ ясау њрнђклђре.
- •2.1. Ђйтелеше белђн язылышы туры килгђн сњзлђргђ фонетик анализ ясау њрнђге.
- •2.2. Ђйтелеше белђн язылышы туры килмђгђн сњзлђргђ фонетик анализ ясау њрнђге.
- •Сњзлђргђ тулы фонетик анализ ясау њрнђклђре
- •1. Бер иќекле сњзлђргђ фонетик анализ ясау њрнђге.
- •2.4. “Г” хђрефе ике авазга ([гъ], [г] авазларына) билге булып йљри.
- •2.5. “Я” хђрефе нечкђ сњзлђрдђ [йђ], калын сњзлђрдђ [йа] булып укыла.
- •2.5. “Ю” хђрефе калын сњзлђрдђ [йу], нечкђ сњзлђрдђ [йњ] булып укыла.
- •2.6. “Е” хђрефе калын сњздђге иќек башында [йы], нечкђ сњзнећ иќек башында [йэ]; иќек уртасында џђм азагында [э] авазы булып укыла.
- •2.7. “У” хђрефе [у], [w] авазларына билге булып йљри.
- •2.8. “Њ” хђрефе [њ], [w] авазларына билге булып йљри.
- •2.11. Сњз уртасындагы “э” хђрефе бугаз тартыгын (џђмзђне) белдерђ.
- •2.12. Аеру билгесе (ь, ъ) булган сњзлђргђ фонетик анализ ясау њрнђге
- •2.13. Сњз уртасындагы иќек башында “и” хђрефе язылган сњзлђргђ фонетик анализ ясау.
- •2.14. Тартыклар ассимиляциясе књзђтелгђн сњзлђргђ фонетик анализ ясау њрнђклђре. [н] авазыныћ [м] авазы белђн чиратлашуы.
- •2.15. Тел арты џђм кече тел ассимиляциясе.
- •2.16. Борын ассимиляциясе.
- •2.17. [Л] авазыныћ [н] авазы белђн чиратлашуы.
- •2.18. [З] авазыныћ саћгыраулашуы
- •2.19. [З] авазыныћ [ч] авазы белђн чиратлашуы.
- •2.20. “В” хђрефе 3 авазга ([в], [w], [ф]) билге булып йљри.
- •2.21. Яћгыраулыкта – саћгыраулыкта охшашлану.
- •2.22. [Д] авазыныћ [т] авазы белђн чиратлашуы.
- •3. Парлы сњзлђргђ фонетик анализ ясау њрнђге
- •4. Кушма сњзлђргђ фонетик анализ ясау њрнђге
- •5. Алмашлыкларга фонетик анализ ясау њрнђге
- •6. Теркђгечлђргђ фонетик анализ ясау њрнђге
- •7. Рђвешлђргђ фонетик анализ ясау њрнђге
- •8. Затланышлы фигыльлђргђ фонетик анализа ясау њрнђге Боерык фигыль
- •Хикђя фигыль
- •Шарт фигыль
- •9. Затланышсыз фигыльлђргђ фонетик анализ ясау њрнђге Сыйфат фигыль
- •Хђл фигыль
- •Инфинитив
- •Исем фигыль
- •10. Ымлыкларга фонетик анализ ясау њрнђге
- •11. Бђйлеклђргђ џђм бђйлек сњзлђргђ фонетик анализ ясау њрнђге
- •12. Модаль сњз тљркемнђренђ фонетик анализ ясау њрнђклђре
- •Хђбђрлек сњз
- •Модаль сњз
Исем фигыль
Керњ – сњздђ 2 иќек бар: ке-рњ; хђрефлђр: к, е, р, њ; авазлар: [к], [э], [р], [њ]; сњздђ 4 хђреф, 4 аваз; хђреф саны белђн аваз саны туры килђ; [э], [њ] – нечкђ сузыклар; сњзнећ ђйтелешендђ сузыклар гармониясе саклана; [к] – парлы саћгырау тартык, [р] – парсыз яћгырау тартык; сњзнећ язылышы ђйтелешенђ туры килђ; басым соћгы иќеккђ тљшђ [кэрњ].
Кермђњ – сњздђ 2 иќек бар: кер-мђњ; хђрефлђр: к, е, р, м, ђ, њ; авазлар: [к], [э], [р], [м], [ђ], [w]; сњздђ 6 хђреф, 6 аваз; хђреф саны белђн аваз саны туры килђ; [э], [ђ] – нечкђ сузыклар; сњзнећ ђйтелешендђ сузыклар гармониясе саклана; [к] – парлы саћгырау тартык, [р], [м], [w] – парсыз яћгырау тартыклар; сњзнећ язылышы ђйтелешенђ туры килми; басым беренче иќеккђ тљшђ [кэрмэw].
Бару – сњздђ 2 иќек бар: ба-ру; хђрефлђр: б, а, р, у; авазлар: [б], [а], [р], [у]; сњздђ 4 хђреф, 4 аваз; хђреф саны белђн аваз саны туры килђ; [а], [у] – калын сузыклар; сњзнећ ђйтелешендђ сузыклар гармониясе саклана; [б] – парлы яћгырау тартык, [р] – парсыз яћгырау тартык; сњзнећ язылышы ђйтелешенђ туры килђ, басым соћгы иќеккђ тљшђ [бару].
Бармау – сњздђ 2 иќек бар: бар-мау; хђрефлђр: б, а, р, м, а, у; авазлар: [б], [а], [р], [м], [а], [w]; сњздђ 6 хђреф, 6 аваз; хђреф саны белђн аваз саны туры килђ; [а] – калын сузык; сњзнећ ђйтелешендђ сузыклар гармониясе саклана; [б] – парлы яћгырау тартык, [р], [м], [w] – парсыз яћгырау тартыклар; сњзнећ язылышы ђйтелешенђ туры килми, басым беренче иќеккђ тљшђ [бармаw].
Тою – сњздђ 2 иќек бар: то-ю; хђрефлђр: т, о, ю; авазлар: [т], [о], [й], [у]; сњздђ 3 хђреф, 4 аваз; хђреф саны белђн аваз саны туры килми; [о], [у] – калын сузыклар; сњзнећ ђйтелешендђ сузыклар гармониясе саклана; [т] – парлы саћгырау тартык, [й] – парсыз яћгырау тартык; сњзнећ язылышы ђтелешенђ туры килми; басым соћгы иќеккђ тљшђ [тойу].
Тоймау – сњздђ 2 иќек бар: той-мау; хђрефлђр: т, о, й, м, а, у; авазлар: [т], [о], [й], [м], [а] [w]; сњздђ 6 хђреф, 6 аваз; хђреф саны белђн аваз саны туры килђ; [о], [а] – калын сузыклар; сњзнећ ђйтелешендђ сузыклар гармониясе саклана; [т] – парлы саћгырау тартык, [й], [м], [w] – парсыз яћгырау тартыклар; сњзнећ язылышы ђтелешенђ туры килми; басым беренче иќеккђ тљшђ [тоймаw].
Сљю – сњздђ 2 иќек бар: сљ-ю; хђрефлђр: с, љ, ю; авазлар: [с], [љ], [й], [њ]; сњздђ 3 хђреф, 4 аваз; хђреф саны белђн аваз саны туры килми; [љ], [њ] – нечкђ сузыклар; сњзнећ ђйтелешендђ сузыклар гармониясе саклана; [с] – парлы саћгырау тартык, [й] – парсыз яћгырау тартык; сњзнећ язылышы ђтелешенђ туры килми; басым соћгы иќеккђ тљшђ [сљйњ].
Сљймђњ – сњздђ 2 иќек бар: сљй-мђњ; хђрефлђр: с, љ, й, м, ђ, њ; авазлар: [с], [љ], [й], [м], [ђ], [w]; сњздђ 6 хђреф, 6 аваз; хђреф саны белђн аваз саны туры килђ; [љ], [ђ] – нечкђ сузыклар; сњзнећ ђйтелешендђ сузыклар гармониясе саклана; [с] – парлы саћгырау тартык, [й], [м], [w] – парсыз яћгырау тартыклар; сњзнећ язылышы ђтелешенђ туры килми; басым беренче иќеккђ тљшђ [сљймђw].
10. Ымлыкларга фонетик анализ ясау њрнђге
Абау – сњздђ 2 иќек бар: а-бау; хђрефлђр: а, б, а, у; авазлар: [а], [б], [а], [w]; сњздђ 4 хђреф, 4 аваз; õðåô ñàíû áåëí àâàç ñàíû òóðû êèëђ; [а] – калын сузык; сœзне йтелешенд сузыклар гармониясе саклана; [б] – парлы яћгырау тартык, [w] – парсыз яћгырау тартык; сœзне язылышы йтелешен туры килми; басым беренче иќеккђ тљшђ [абаw].
Менђтрђк – сњздђ 3 иќек бар: ме-нђ-трђк; хђрефлђр: м, е, н, ђ, т, р, ђ, к; авазлар: [м], [э], [н], [ђ], [т], [э], [р], [ђ], [к]; сњздђ 9 хђреф, 9 аваз; õðåô ñàíû áåëí àâàç ñàíû òóðû êèëђ; [э], [ђ] – нечкђ сузыклар; сœзне йтелешенд сузыклар гармониясе саклана; [м], [н], [р] – парсыз яћгырау тартыклар, [т], [к] – парлы саћгырау тартыклар; сœзне язылышы йтелешен туры килђ; басым беренче иќеккђ тљшђ [мэнђтэрђк].
Ђттђгенђсе – сњздђ 3 иќек бар: ђт-тђ-ге-нђ-се; хђрефлђр: ђ, т, т, ђ, г, е, н, ђ, с, е; авазлар: [ђ], [т], [т], [ђ], [г], [э], [н], [ђ], [с], [э]; сњздђ 10 хђреф, 10 аваз; õðåô ñàíû áåëí àâàç ñàíû òóðû êèëђ; [ђ], [э] – нечкђ сузыклар; сœзне йтелешенд сузыклар гармониясе саклана; [т], [с] – парлы саћгырау тартыклар, [г] – парлы яћгырау тартык, [н] – парсыз яћгырау тартык; сœзне язылышы йтелешен туры килђ; басым беренче иќеккђ тљшђ [ђттђгэнђсэ].
Валлаџи – сњздђ 3 иќек бар: вал-ла-џи; хђрефлђр: в, а, л, л, а, џ, и; авазлар: [w], [а], [л], [л], [а], [џ], [и]; сњздђ 7 хђреф, 7 аваз; õðåô ñàíû áåëí àâàç ñàíû òóðû êèëђ; [а] – калын сузык, [и] – нечкђ сузык; сœзне йтелешенд сузыклар гармониясе сакланмый; [w], [л] – парсыз яћгырау тартыклар, [џ] – парсыз саћгырау тартык; сœзне язылышы йтелешен туры килми; басым беренче иќеккђ тљшђ [wаллаџи].
Биллђџи – сњздђ 3 иќек бар: бил-лђ-џи; хђрефлђр: б, и, л, л, ђ, џ, и; авазлар: [б], [и], [л], [л], [ђ], [џ], [и]; сњздђ 7 хђреф, 7 аваз; õðåô ñàíû áåëí àâàç ñàíû òóðû êèëђ; [и], [ђ] – нечкђ сузыклар; сœзне йтелешенд сузыклар гармониясе саклана; [б] – парлы яћгырау тартык, [л] – парсыз яћгырау тартык, [џ] – парсыз саћгырау тартык; сœзне язылышы йтелешен туры килђ; басым беренче иќеккђ тљшђ [биллђџи].
Нихђл – сњздђ 2 иќек бар: ни-хђл; хђрефлђр: н, и, х, ђ, л; авазлар: [н], [и], [х], [ђ], [л]; сњздђ 5 хђреф, 5 аваз; õðåô ñàíû áåëí àâàç ñàíû òóðû êèëђ; [и], [ђ] – нечкђ сузыклар; сœзне йтелешенд сузыклар гармониясе саклана; [н], [л] – парсыз яћгырау тартыклар, [х] – парсыз саћгырау тартык; сœзне язылышы йтелешен туры килђ; басым беренче иќеккђ тљшђ [нихђл].
Исђнме – сњздђ 3 иќек бар: и-сђн-ме; хђрефлђр: и, с, ђ, н, м, е; авазлар: [и], [с], [ђ], [м], [м], [э]; сњздђ 6 хђреф, 6 аваз; õðåô ñàíû áåëí àâàç ñàíû òóðû êèëђ; [и], [ђ] – нечкђ сузыклар; сœзне йтелешенд сузыклар гармониясе саклана; [с] – парлы саћгырау тартык, [м] – парсыз яћгырау тартык; сœзне язылышы йтелешен туры килми; басым икенче иќеккђ тљшђ [исђммэ].
Исђнмесез – сњздђ 4 иќек бар: и-сђн-ме-сез; хђрефлђр: и, с, ђ, н, м, е, с, е, з; авазлар: [и], [с], [ђ], [м], [м], [э], [с], [э], [с]; сњздђ 9 хђреф, 9 аваз; õðåô ñàíû áåëí àâàç ñàíû òóðû êèëђ; [и], [ђ], [э] – нечкђ сузыклар; сœзне йтелешенд сузыклар гармониясе саклана; [с] – парлы саћгырау тартык, [м] – парсыз яћгырау тартык; сœзне язылышы йтелешен туры килми; басым икенче иќеккђ тљшђ [исђммэсэс].
Саумы – сњздђ 2 иќек бар: сау-мы; хђрефлђр: с, а, у, м, ы; авазлар: [с], [а], [w], [м], [ы]; сњздђ 5 хђреф, 5 аваз; õðåô ñàíû áåëí àâàç ñàíû òóðû êèëђ; [а], [ы] – калын сузыклар; сœзне йтелешенд сузыклар гармониясе саклана; [с] – парлы саћгырау тартык, [w], [м] – парсыз яћгырау тартыклар; сœзне язылышы йтелешен туры килми; басым беренче иќеккђ тљшђ [саwмы].
Саумысез – сњздђ 3 иќек бар: сау-мы-сез; хђрефлђр: с, а, у, м, ы, с, е, з; авазлар: [с], [а], [w], [м], [ы], [с], [э], [с]; сњздђ 8 хђреф, 8 аваз; õðåô ñàíû áåëí àâàç ñàíû òóðû êèëђ; [а], [ы] – калын сузыклар, [э] – нечкђ сузык; сœзне йтелешенд сузыклар гармониясе сакланмый; [с] – парлы саћгырау тартык, [w], [м] – парсыз яћгырау тартыклар; сœзне язылышы йтелешен туры килми; басым беренче иќеккђ тљшђ [саwмысэс].