- •Автордан
- •Фонетика
- •1 Нче бирем. Сњздђге сузык авазларга тулы характеристика бирегез.
- •2 Нче бирем. Сњздђге тартык авазларга тулы характеристика бирегез.
- •9 Нчы бирем. Яћгырау (саћгырау) тартыклардан гына, яћгырау џђм саћгырау тартыклардан торган кеше исемнђрен љч баганага аерып языгыз.
- •10 Нчы бирем. Сњз басымы беренче (икенче, љченче, дњртенче) иќеклђргђ тљшкђн сњзлђрне баганалап язып алыгыз.
- •Сузык авазларга тулы характериститка бирү таблицасы
- •2. Берничђ иќекле сњзлђргђ фонетик анализ ясау њрнђклђре.
- •2.1. Ђйтелеше белђн язылышы туры килгђн сњзлђргђ фонетик анализ ясау њрнђге.
- •2.2. Ђйтелеше белђн язылышы туры килмђгђн сњзлђргђ фонетик анализ ясау њрнђге.
- •Сњзлђргђ тулы фонетик анализ ясау њрнђклђре
- •1. Бер иќекле сњзлђргђ фонетик анализ ясау њрнђге.
- •2.4. “Г” хђрефе ике авазга ([гъ], [г] авазларына) билге булып йљри.
- •2.5. “Я” хђрефе нечкђ сњзлђрдђ [йђ], калын сњзлђрдђ [йа] булып укыла.
- •2.5. “Ю” хђрефе калын сњзлђрдђ [йу], нечкђ сњзлђрдђ [йњ] булып укыла.
- •2.6. “Е” хђрефе калын сњздђге иќек башында [йы], нечкђ сњзнећ иќек башында [йэ]; иќек уртасында џђм азагында [э] авазы булып укыла.
- •2.7. “У” хђрефе [у], [w] авазларына билге булып йљри.
- •2.8. “Њ” хђрефе [њ], [w] авазларына билге булып йљри.
- •2.11. Сњз уртасындагы “э” хђрефе бугаз тартыгын (џђмзђне) белдерђ.
- •2.12. Аеру билгесе (ь, ъ) булган сњзлђргђ фонетик анализ ясау њрнђге
- •2.13. Сњз уртасындагы иќек башында “и” хђрефе язылган сњзлђргђ фонетик анализ ясау.
- •2.14. Тартыклар ассимиляциясе књзђтелгђн сњзлђргђ фонетик анализ ясау њрнђклђре. [н] авазыныћ [м] авазы белђн чиратлашуы.
- •2.15. Тел арты џђм кече тел ассимиляциясе.
- •2.16. Борын ассимиляциясе.
- •2.17. [Л] авазыныћ [н] авазы белђн чиратлашуы.
- •2.18. [З] авазыныћ саћгыраулашуы
- •2.19. [З] авазыныћ [ч] авазы белђн чиратлашуы.
- •2.20. “В” хђрефе 3 авазга ([в], [w], [ф]) билге булып йљри.
- •2.21. Яћгыраулыкта – саћгыраулыкта охшашлану.
- •2.22. [Д] авазыныћ [т] авазы белђн чиратлашуы.
- •3. Парлы сњзлђргђ фонетик анализ ясау њрнђге
- •4. Кушма сњзлђргђ фонетик анализ ясау њрнђге
- •5. Алмашлыкларга фонетик анализ ясау њрнђге
- •6. Теркђгечлђргђ фонетик анализ ясау њрнђге
- •7. Рђвешлђргђ фонетик анализ ясау њрнђге
- •8. Затланышлы фигыльлђргђ фонетик анализа ясау њрнђге Боерык фигыль
- •Хикђя фигыль
- •Шарт фигыль
- •9. Затланышсыз фигыльлђргђ фонетик анализ ясау њрнђге Сыйфат фигыль
- •Хђл фигыль
- •Инфинитив
- •Исем фигыль
- •10. Ымлыкларга фонетик анализ ясау њрнђге
- •11. Бђйлеклђргђ џђм бђйлек сњзлђргђ фонетик анализ ясау њрнђге
- •12. Модаль сњз тљркемнђренђ фонетик анализ ясау њрнђклђре
- •Хђбђрлек сњз
- •Модаль сњз
2.4. “Г” хђрефе ике авазга ([гъ], [г] авазларына) билге булып йљри.
Галђм – сњздђ 2 иќек бар: га-лђм; хђрефлђр: г, а, л, ђ, м; авазлар: [гъ], [ђ], [л], [ђ], [м]; сњздђ 5 хђреф, 5 аваз; хђреф саны белђн аваз саны туры килђ; [ђ] – нечкђ сузык; сњзнећ ђйтелешендђ сузыклар гармониясе саклана; [гъ] – парлы яћгырау тартык, [л], [м] – парсыз яћгырау тартыклар; сњзнећ язылышы ђйтелешенђ туры килми; басым соћгы иќеккђ тљшђ [гъђлђм].
Игълан – сњздђ 2 иќек бар: игъ-лан; хђрефлђр: и, г, ъ, л, а, н; авазлар: [и], [гъ], [л], [а], [н]; сњздђ 6 хђреф, 5 аваз; хђреф саны белђн аваз саны туры килми; [и] – нечкђ сузык, [а] – калын сузык; сњзнећ ђйтелешендђ сузыклар гармониясе сакланмый; [гъ] – парлы яћгырау тартык, [л], [н] – парсыз яћгырау тартыклар; сњзнећ язылышы ђйтелешенђ туры килђ; басым соћгы иќеккђ тљшђ [игълан].
Игътибар – сњздђ 3 иќек бар: игъ-ти-бар; хђрефлђр: и, г, ъ, т, и, б, а, р; авазлар: [è], [х], [т], [и], [б], [а], [р]; сњздђ 8 хђреф, 7 аваз; хђреф саны белђн аваз саны туры килми; [и] – нечкђ сузык, [а] – калын сузык; сњзнећ ђйтелешендђ сузыклар гармониясе сакланмый; [х] – парсыз саћгырау тартык, [т] – парлы саћгырау тартык, [б] – парлы яћгырау тартык; сњзнећ язылышы ђйтелешенђ туры килми; басым соћгы иќеккђ тљшђ [ихтибар].
Гђрђбђ – сњздђ 3 иќек бар: гђ-рђ-бђ; хђрефлђр: г, ђ, р, ђ, б, ђ; авазлар: [г], [ђ], [р], [ђ], [б], [ђ]; сњздђ 6 хђреф, 6 аваз; хђреф саны белђн аваз саны туры килђ; [ђ] – нечкђ сузык; сњзнећ ђйтелешендђ сузыклар гармониясе саклана; [г], [б] – парлы яћгырау тартыклар; [р] – парсыз яћгырау тартык; сњзнећ язылышы ђйтелешенђ туры килђ; басым соћгы иќеккђ тљшђ [гђрђбђ].
Гасыр – сњздђ 2 иќек бар: га-сыр; хђрефлђр: г, а, с, ы, р; авазлар: [гъ], [а], [с], [ы], [р]; сњздђ 5 хђреф, 5 аваз; хђреф саны белђн аваз саны туры килђ; [а], [ы] – калын сузыклар; сњзнећ ђйтелешендђ сузыклар гармониясе саклана; [гъ] – парлы яћгырау тартык; [с] – парлы саћгырау тартык, [р] – парсыз яћгырау тартык; сњзнећ язылышы ђйтелешенђ туры килђ; басым соћгы иќеккђ тљшђ [гасыр].
Гомер – сњздђ 2 иќек бар: го-мер; хђрефлђр: г, о, м, е, р; авазлар: [гъ], [љ], [м], [е], [р]; сњздђ 5 хђреф, 5 аваз; хђреф саны белђн аваз саны туры килђ; [љ] – нечкђ сузык; сњзнећ ђйтелешендђ сузыклар гармониясе саклана; [гъ] – парлы яћгырау тартык, [м], [р] – парсыз яћгырау тартыклар; сњзнећ язылышы ђйтелешенђ туры килми; басым соћгы иќеккђ тљшђ [гъљмљр].
Гомђр – сњздђ 2 иќек бар: Го-мђр; хђрефлђр: Г, о, м, ђ, р; авазлар: [гъ], [љ], [м], [ђ], [р]; сњздђ 5 хђреф, 5 аваз; хђреф саны белђн аваз саны туры килђ; [љ], [ђ] – нечкђ сузыклар; сњзнећ ђйтелешендђ сузыклар гармониясе саклана; [гъ] – парлы яћгырау тартык, [м], [р] – парсыз яћгырау тартыклар; сњзнећ язылышы ђйтелешенђ туры килми; басым соћгы иќеккђ тљшђ [гъљмђр].
Гыйбрђтле – сњздђ 3 иќек бар: гыйб-рђт-ле; хђрефлђр: г, ы, й, б, р, ђ, т, л, е; авазлар: [гъ], [и], [б], [р], [ђ], [т], [л], [э]; сњздђ 9 хђреф, 8 аваз; хђреф саны белђн аваз саны туры килми; [и], [э], [ђ] – нечкђ сузыклар; сњзнећ ђйтелешендђ сузыклар гармониясе саклана; [гъ], [б] – парлы яћгырау тартыклар, [р], [л] – парсыз яћгырау тартыклар, [т] – парлы саћгырау тартык; сњзнећ язылышы ђйтелешенђ туры килми; басым соћгы иќеккђ тљшђ [гъибрђтлэ].
Сђгать – сњздђ 2 иќек бар: сђ-гать; хђрефлђр: с, ђ, г, а, т, ь; авазлар: [с], [ђ], [гъ], [ђ], [т]; сњздђ 6 хђреф, 5 аваз; хђреф саны белђн аваз саны туры килми; [ђ] – нечкђ сузык; сњзнећ ђйтелешендђ сузыклар гармониясе саклана; [с], [т] – парлы саћгырау тартыклар, [гъ] – парлы яћгырау тартык; сњзнећ язылышы ђйтелешенђ туры килми; басым соћгы иќеккђ тљшђ [сђгьђт].